کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت

کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت اثری است که به همت پژوهشکده حقوق و قانون ایران تهیه و تنظیم شده و نشر داد و دانش آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی و تحلیل کتاب سراب عدالت، نوشته بزرگمهر بشیریه، می‌پردازد و در قالب گزارشی از یک کرسی علمی، مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها، نقدها و پاسخ‌ها را گردآوری کرده است. مدیر اجرایی این پروژه محمدجواد درویش‌زاده و ویراستار علمی آن لیلا بلالی هستند. ساختار کتاب شامل مقدمه، چکیده، مطالب ارائه‌کننده، نقدهای دو استاد حقوق و جمع‌بندی مدیر جلسه است. این اثر با هدف تبیین و نقد نظریه عدالت جان رالز و بررسی کاربست آن در حوزه حقوق کیفری تدوین شده و تلاش دارد با رویکردی تحلیلی و انتقادی، ابعاد مختلف نظریه عدالت به مثابه انصاف را واکاوی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت

کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت با محوریت تحلیل و نقد کتاب سراب عدالت بزرگمهر بشیریه، به یکی از مهم‌ترین نظریه‌های عدالت در فلسفه سیاسی معاصر یعنی نظریه جان رالز می‌پردازد. این کتاب در قالب یک نشست علمی و با حضور اساتید برجسته حقوق و فلسفه سیاسی، به بررسی ابعاد مختلف نظریه عدالت به مثابه انصاف و امکان پیوند آن با حقوق کیفری می‌پردازد. ساختار کتاب شامل سخنان مدیر جلسه، ارائه‌کننده (بشیریه)، دو ناقد (محمدرضا ساکی و مهدی هداوند) و پاسخ‌های ارائه‌کننده به نقدهاست. هر بخش با رویکردی متفاوت به موضوع عدالت، نقدهای شکلی و محتوایی کتاب سراب عدالت و همچنین نقاط قوت و ضعف تلاش برای پیوند فلسفه رالز با حقوق کیفری می‌پردازد. این کتاب نه‌تنها به تحلیل محتوای کتاب سراب عدالت بسنده نکرده، بلکه با طرح سؤالات بنیادین درباره امکان تحقق عدالت، مفهوم انصاف، پلورالیسم معقول و نسبت آزادی و برابری، فضای گفت‌وگویی انتقادی را فراهم آورده است. در این میان، ابتکارات نویسنده مانند تقسیم‌بندی خیالی کشور خرابات و شیدائیه و تأکید بر پلورالیسم معقول نیز مورد بحث و نقد قرار گرفته است. کتاب با هدف ارتقای فرهنگ حقوقی و ترویج تفکر انتقادی در حوزه عدالت کیفری تدوین شده است.

خلاصه کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت

کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت در دو بخش اصلی سازمان یافته است: نخست، ارائه دیدگاه‌های نویسنده کتاب سراب عدالت درباره نظریه عدالت جان رالز و تلاش برای پیوند آن با حقوق کیفری؛ دوم، نقدهای دو استاد حقوق و پاسخ‌های نویسنده به این نقدها. در بخش اول، بزرگمهر بشیریه توضیح می‌دهد که چرا عنوان سراب عدالت را برای کتابش انتخاب کرده و چگونه نظریه عدالت به مثابه انصاف جان رالز را به حوزه حقوق کیفری وارد کرده است. او بر دشواری تحقق عدالت واقعی و ضرورت قناعت به نوعی انصاف تأکید می‌کند و مفاهیمی چون جامعه به‌سامان، اشخاص آزاد و برابر، وضعیت نخستین و پرده جهل را از نظریه رالز استخراج و به سه محور جرم، مسئولیت کیفری و ضمانت‌اجرا پیوند می‌زند. بشیریه با اشاره به پلورالیسم معقول، تأکید می‌کند که در جامعه متکثر، جرم‌انگاری و مسئولیت کیفری باید بر مبنای قرارداد سیاسی و نه صرفاً اخلاق یا دین تعریف شود. او همچنین مجازات را رفتاری غیرمنصفانه اما ضروری برای بازگرداندن برابری در جامعه می‌داند. در بخش دوم، ناقدان به نقاط ضعف و قوت کتاب سراب عدالت می‌پردازند. محمدرضا ساکی به انتخاب عنوان سراب عدالت، عدم مقایسه خوانش‌های مختلف عدالت، غلبه مباحث فلسفی بر حقوقی و برخی ابتکارات ساختاری مانند تقسیم‌بندی کشور خرابات و شیدائیه انتقاد می‌کند. مهدی هداوند نیز به محدودیت‌های نظریه رالز، دشواری کاربست آن در حقوق کیفری و ابهام در مفهوم انصاف اشاره دارد. هر دو ناقد بر این باورند که نظریه رالز بیشتر برای جوامع دموکراتیک و ساختارهای اساسی مناسب است و در حوزه حقوق کیفری با چالش‌هایی روبه‌رو می‌شود. در پایان، بشیریه ضمن پذیرش برخی نقدها، بر ابتکاری بودن برخی مفاهیم و تلاش برای ارائه خوانشی حقوقی از نظریه رالز تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت را بخوانیم؟

این کتاب فرصتی کم‌نظیر برای آشنایی با چالش‌های پیوند فلسفه سیاسی و حقوق کیفری فراهم می‌کند. خواننده با مطالعه این اثر، نه‌تنها با نظریه عدالت به مثابه انصاف جان رالز و تلاش برای کاربست آن در حقوق کیفری آشنا می‌شود، بلکه با فضای نقد و گفت‌وگوی علمی پیرامون این نظریه نیز روبه‌رو خواهد شد. ویژگی شاخص کتاب، حضور دیدگاه‌های متنوع و انتقادی است که به خواننده امکان می‌دهد با زوایای مختلف موضوع عدالت، انصاف، پلورالیسم و مسئولیت کیفری آشنا شود. همچنین، طرح سؤالات بنیادین درباره امکان تحقق عدالت و نقد ابتکارات نویسنده، ذهن خواننده را به تفکر وادار می‌کند. این کتاب برای کسانی که به دنبال فهم عمیق‌تر نظریه‌های عدالت و کاربرد آن‌ها در نظام حقوقی هستند، منبعی ارزشمند به‌شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران حقوق، فلسفه سیاسی، علوم اجتماعی و علاقه‌مندان به نظریه‌های عدالت پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که دغدغه عدالت کیفری، نقد نظریه‌های فلسفی و بررسی نسبت میان اخلاق، سیاست و حقوق را دارند، توصیه می‌شود.