کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران

کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران نوشته مهناز آزادبخت به سراغ تاریخ پوشش و حجاب در ایران می‌رود و تصویری پیوسته از سیر پوشش زنان در کشور ارائه می‌دهد. کتاب از یک‌سو به دیدگاه ادیان بزرگ مانند زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام درباره‌ی حجاب می‌پردازد و از سوی دیگر شکل لباس دوره‌های مختلف تاریخ ایران را از ایلام و مادها تا قاجار و پهلوی و انقلاب اسلامی دنبال می‌کند. این اثر را نشر گیوا منتشر کرده و نسخه الکترونیکی آن را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران

کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران با طرح یک مسئله‌ی آموزشی آغاز می‌شود؛ مهناز آزادبخت که سال‌ها در مدارس متوسطه درس دینی تدریس کرده با پرسش‌های مکرر دانش‌آموزان درباره‌ی ریشه‌ی ایرانی حجاب و نسبت آن با اسلام روبه‌رو بوده است. از دل همین تجربه، ساختار کتاب شکل گرفته است؛ نویسنده ابتدا به سراغ ادیان مختلف می‌رود و نگاه آنها به پوشش را بررسی می‌کند. او در ادامه، پوشش زنان را در ادوار مختلف ایران مرور می‌کند؛ از ایلام باستان، تا مادها و هخامنشیان، بعد از آن، دوره‌های اشکانی و ساسانی و سپس دوره‌های اسلامی. کتاب برای هر دوره، شکل لباس، نوع سرپوش، رنگ‌ها، تفاوت پوشش زنان اشراف و مردم عادی و نیز میزان حضور اجتماعی زنان را توضیح می‌دهد. بخش‌های پایانی کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران به دوره‌ی پهلوی اول و دوم و سپس انقلاب اسلامی و بازگشت حجاب به‌عنوان ارزش دینی و اجتماعی اختصاص یافته است. در نهایت نویسنده با استناد به پژوهشگران و مورخانی مانند ویل دورانت و استرابون، این ادعا را مطرح می‌کند که حجاب در بسیاری از مناطق، ریشه‌ای کهن و حتی فراتر از مرزهای ایران داشته است.

خلاصه کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران

نویسنده در کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران ابتدا مسئله‌ی اصلی خود را روشن کرده است: پاسخ به این پرسش که آیا حجاب در ایران صرفا یک دستور دینی پس از اسلام است یا ریشه در فرهنگ و تاریخ کهن این سرزمین دارد. برای پاسخ، متن در چند محور پیش می‌رود. محور نخست، بررسی حجاب در ادیان مختلف است. برای مثال می‌گوید که در آیین زرتشت، حجاب به‌عنوان بخشی از فرهنگ ملی و دینی زنان ایرانی بوده است. یا در مسیحیت، با استناد به متن انجیل و گفته‌های جرجی زیدان، پوشش زنان رواج داشته و دین مسیحیت این سنت را تأیید و در مواردی تشدید کرده است. در بخش اسلام نیز حجاب در سه سطح پوشش، گفتار و نگاه تعریف شده است. پس از آن کتاب وارد بخش تاریخی می‌شود و دوره‌های مختلف ایران را مرور می‌کند. به عنوان نمونه در عصر ایلام، مادها و هخامنشیان، پوشش زنان بلند، گشاد و همراه با سرپوش معرفی شده است. در دوره‌های اسلامی، کتاب نشان می‌دهد که چادر و پوشش سراسری از زمان پیامبر و خلفای راشدین تا عباسیان و پس از آن، شکل‌های مختلفی داشته است؛ از چادرهای سیاه و کبود تا طیلسان و ازار. در پهلوی اول، ماجرای کشف حجاب اجباری، ممنوعیت چادر، فشار بر زنان مذهبی و خانه‌نشینی بسیاری از آنان شرح داده شده. در پهلوی دوم، لغو اجبار کشف حجاب، هم‌زیستی چادر و پوشش غربی در شهرها و سپس با پیروزی انقلاب اسلامی، تبدیل دوباره‌ی حجاب به ارزش رسمی و الزامی بیان می‌شود. در فصل‌های پایانی، نویسنده به پوشش عشایر و اقوام ایرانی مانند کرد، لر، بختیاری، قشقایی، لک، بلوچ، ترک، آذری، مازندرانی و عرب پرداخته و نشان می‌دهد که لباس‌های محلی، علاوه‌بر کارکرد اقلیمی و اقتصادی، حامل باورهای دینی و سنتی هستند و در همه‌ی آنها نوعی پوشیدگی و حجاب دیده می‌شود.

چرا باید کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران را بخوانیم؟

کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران به‌جای تکیه بر شعار، به سراغ منابع تاریخی، دینی و سفرنامه‌ها رفته است و تلاش کرده است تصویری پیوسته از سیر پوشش در ایران ارائه کند. یکی از ویژگی‌های شاخص آن، کنار هم قرار دادن چهار دین زرتشت، یهود، مسیحیت و اسلام و نشان دادن شباهت‌ها و تفاوت‌های نگاه آنها به حجاب است. ویژگی دیگر کتاب، گستره‌ی تاریخی آن است. جمع‌بندی عوامل مذهبی، اقلیمی و فرهنگی مؤثر بر پوشش، تصویری چندبعدی از حجاب در ایران ارائه کرده است که فراتر از یک حکم فقهی صرف است و به تاریخ، جغرافیا و فرهنگ گره خورده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانش‌آموزان و دانشجویانی پیشنهاد می‌شود که در رشته‌های الهیات، تاریخ، مطالعات فرهنگی و علوم اجتماعی به موضوع حجاب و پوشش علاقه دارند. همچنین به پژوهشگران و معلمانی که به‌دنبال متنی برای توضیح ریشه‌های تاریخی حجاب در ایران هستند توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب پوشش و حجاب در ادوار مختلف ایران

«در سال‌های تدریس درس دینی در بین دانش‌آموزان پایه‌های متوسطه اول و دوم همواره سوالی که مطرح می‌کردند‌، رابطهٔ حجاب با فرهنگ ایرانی و دین اسلام بود از آنجا که فضای مجازی و تبلغات ماهواره در شبکه‌های مختلف‌، دین را باعث عقب افتادگی و حجاب را مانعی برای پیشرفت و آزادی زن بیان می‌کنند و افکار نوجوانان و جوانان را تحریک کرده و به سمت و سوی برهنگی و زمینه‌های هنجارشکنی سوق می‌دهند و فرهنگ نوپای غربی را دارای تمدن می‌خوانند‌، بر آن شدم تا تاریخ فرهنگ اصیل ایرانی را سوای تعلیمات دینی در قالب واژه‌ها به تحریر بکشم و نقش حجاب و پوشش ایرانی را در هر دوره از تاریخ کشورعزیزم متذکر شده تا اذهانی که از سیرت و روش پاک ایرانی آگاه نیستند در ادوار مختلف آن سیر کنند و بدانند که راه و رسم پاک ایرانی چیزی جزسنت و سیره پیغمبر و کلام خدا نبوده است چه قبل از پذیرفتن دین مبین اسلام وچه بعد از آن. مردم این سرزمین کهن‌، در هر دوره و درهر اقلیمی از این خاک پاک‌، پوششی در خور وشاٴن انسانی داشته و هیچ گاه افکار پلید در ذهن ایرانی جایی نداشته است. حجاب برای مردان و زنان جایگاهی رفیع داشته و دارد‌.»