کتاب قزل آهو

کتاب قزل آهو نوشته‌ی ام‌البنین ماهر روایتی بلند و چندلایه از پیوند سرنوشت افغانستان و ایران در میانه‌ی کشاکش قدرت، دربار، روشنفکری، موسیقی و عشق است. این رمان با رفت‌وآمد میان کابل و مشهد، از اداره‌ی ضبط احوالات و لژهای فراماسونری تا جذام‌خانه‌ی محراب‌خان و سالن شیر و خورشید، شخصیت‌های گوناگونی را کنار هم می‌نشاند؛ از میرزا محمدشاه خان و ترخان تا پروین، فریان، فریار و دکتر صدرا باهر. انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قزل آهو

کتاب قزل آهو رمانی است که با تمرکز بر دوره‌ی سلطنت ظاهرشاه در افغانستان و هم‌زمانی آن با دوران پهلوی در ایران، تصویری داستانی از تنش میان سنت، مدرنیزاسیون، قدرت‌های خارجی و میل به آزادی ترسیم کرده است. ام‌البنین ماهر در این کتاب کابل را به‌عنوان صحنه‌ی اصلی سیاست و توطئه برمی‌گزیند؛ جایی که میرزا محمدشاه خان در اداره‌ی ضبط احوالات، میان دربار، انگلیسی‌ها، لژهای فراماسونری و صدراعظم محمدداوودخان در رفت‌وآمد است و از دیدار سفیر ایران تا مسئله‌ی آب هیرمند، همه‌چیز را در ترازوی جاه‌طلبی و انتقام می‌گذارد. در همین بستر، ترخانِ چندپاره میان افغانستان، هند و انگلستان، به مأمور پنهان شبکه‌ای می‌شود که کابل و مشهد را به هم وصل کرده است. کتاب قزل آهو در فصل‌های متعدد، هر بار زاویه‌ی دید را عوض می‌کند و به سراغ شخصیت‌های تازه می‌رود. در بخشی دیگر، کابلِ ننداری و انجمن زنان، با پروینِ آوازخوان و ملکه حمیرا، صحنه‌ی بحث حجاب، هویت زن افغان و دعوت هنرمندان زن به جشن تاج‌گذاری شاه ایران می‌شود. در ادامه، رمان به مشهد می‌رود؛ به جذام‌خانه‌ی محراب‌خان، دکتر صدرا باهر، رباب مادرش و خیابان ارگ و سینماهایش. اوج این رفت‌وآمدها در سالن شیر و خورشید مشهد است؛ جایی که گروه آریانا از کابل و صدرا باهر، هر یک به‌نوعی، جشن رسمی را به میدان اعتراض و افشاگری بدل می‌کنند. کتاب قزل آهو با این چینش، شبکه‌ای از روابط سیاسی، عاطفی و هنری را میان دو شهر و دو دربار به‌هم‌پیوسته نشان می‌دهد.

خلاصه داستان قزل آهو

قزل آهو داستان درهم‌تنیدگی قدرت، هنر و سرنوشت انسان‌ها در دو سوی مرز افغانستان و ایران است. در کابل، میرزا محمدشاه خان، مردی از دل دستگاه قدرت، میان وفاداری به خاندان شاهی، پیوند با انگلیسی‌ها و لژهای فراماسونری و جاه‌طلبی شخصی سرگردان است و از ماجرای سفر سفیر ایران تا مسئله‌ی آب هیرمند را فرصتی برای نزدیک‌شدن به تاج‌وتخت می‌بیند. هم‌زمان، پروینِ آوازخوان و ملکه حمیرا در انجمن زنان، با بحث حجاب، هویت زن و دعوت هنرمندان افغان به جشن تاج‌گذاری در ایران، خطی دیگر از تغییرات اجتماعی را پیش می‌برند. در مشهد، دکتر صدرا باهر پس از شکست عشقی، خود را وقف جذام‌خانه‌ی محراب‌خان و بیماران فراموش‌شده می‌کند و رباب مادرش تنها تکیه‌گاه عاطفی اوست. سفر گروه آریانا از کابل به مشهد، آشنایی فریان با صدرا و اجرای مشترک در سالن شیر و خورشید، نقطه‌ی تلاقی این دو جهان است؛ جایی که موسیقی، جشن رسمی را به صحنه‌ی اعتراض به بی‌عدالتی و فراموشی حاشیه‌نشینان بدل می‌کند و شبکه‌ی پنهان قدرت واکنشی خشن نشان می‌دهد.

چرا باید کتاب قزل آهو را بخوانیم؟

قزل آهو با کنار هم گذاشتن کابل و مشهد، دربار و جذام‌خانه، لژهای مخفی و سالن‌های تئاتر، نشان می‌دهد سیاست چگونه تا ریزترین لایه‌های زندگی هنرمندان، عاشقان و فرودستان نفوذ می‌کند. این کتاب برای شناخت فضای فکری و عاطفی آن دوره، از زاویه‌ی موسیقی، زن، روشنفکری و بازی‌های پشت‌پرده‌ی قدرت، تصویری پرجزئیات و داستان‌محور ارائه کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن قزل آهو به کسانی پیشنهاد می‌شود که به رمان‌های تاریخی‌ـ‌سیاسی، روایت‌های میان‌فرهنگی افغانستان و ایران، و داستان‌هایی با محوریت موسیقی، زنان، روشنفکران و حاشیه‌نشینان علاقه‌مند هستند و می‌خواهند کشاکش قدرت و زندگی روزمره را در بستری روایی دنبال کنند.

بخشی از کتاب قزل آهو

«فریان رباب را برداشت و از پله‌هایِ مقبرهٔ سید جمال‌الدین اسدآبادی بالا رفت. همیشه آخرین صندلی سمتِ راست کنارِ ستون‌هایِ مقبره از آنِ او بود. چشم چرخاند، سر گرداند تا شاید برادر کوچک‌ترش را ببیند. اما خبری از فریار نبود که نبود. حالِ دلش گرفت. یک هفته‌ای می‌شد که از نزدیک ندیده بودش. دیروز تلفنی به او قول داده بود برای تمرین جشنِ شبِ سالِ نو دانشگاهِ کابل حتماً می‌آید. تویِ دلش گفت: «تا جمع شدن گروه، سر و کلهٔ فریار هم پیدا می‌شود. تک‌نوازیِ عصرِ زمستانی هم حالی دارد و هوایی.» رباب را از رویه‌اش بیرون آورد، چشمانش را بست و نوایش را به گوشِ جان شنید. خستگیِ جلسهٔ آن روز با استاد عبدالغفار، رئیس دانشگاه ساینس، هنوز از تنش بیرون نرفته بود. هنوز باورش سخت بود که بالاخره آرزویِ پدر و مادرش داشت به حقیقت بدل می‌شد و او رویِ صندلیِ کلاسِ درسِ انرژی اتمی می‌نشست. رگه‌هایِ نور رنگارنگِ خورشیدِ نزدیکِ غروب افتاده بود رویِ سنگ‌هایِ آبنوسِ سیاهِ مقبره. چشم‌نوازیِ سازهٔ محمدظاهرشاه را دوست داشت. صدایِ رباب دوباره پیچید. شنید: «تنها مانده‌ای هنرمند جوان؟» فریان نگاه از تارها گرفت. فریار بود، در دیدرسش. درست بالایِ سرش. گفت: «چرا داغ کرده‌ای؟ باز که بداخمی!» شنید: «این اخم ذاتی است. نمی‌شود کاری‌اش کرد.» گفت: «فریان تا فریار را دارد که غم ندارد.» شنید: «هیچ‌وقت در جواب کم نمی‌آوری.»