کتاب پاکستان

کتاب پاکستان نوشته کیومرث امیری، به سراغ معرفی کشور پاکستان رفته و از ریشه‌های تمدنی دره‌ی سند و شهرهایی مانند موهنجودارو و هاراپا و تا شکل‌گیری جمهوری اسلامی پاکستان، نقش استعمار انگلیس، جدایی بنگلادش و وضعیت سیاسی امروز این کشور را توضیح داده است. در کنار تاریخ و سیاست، فصل‌های مفصلی به سرزمین و اقلیم، تقسیمات کشوری، شهرهای مهمی چون کراچی، لاهور، پیشاور و کویته و نیز به زبان‌ها و اقوام گوناگون از پنجابی و سندی تا بلوچ و پشتون اختصاص یافته است. انتشارات امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پاکستان

کتاب پاکستان اثر کیومرث امیری، پژوهشی جامع و چندبعدی است که با هدف شناساندن هویت تاریخی، ژئوپلیتیکی، اجتماعی و مذهبی جمهوری اسلامی پاکستان تدوین شده است. 

نویسنده در لایه‌ی تاریخی، پیدایش این کشور را حاصل قرن‌ها پیوند اسلام، فرهنگ ایرانی و زبان فارسی در شبه‌قاره از عصر غزنویان تا گورکانیان دانسته و سپس به کالبدشکافی توطئه‌های تفرقه‌افکنانه‌ی استعمار بریتانیا پس از شورش ۱۸۵۷ می‌پردازد؛ مسیری که با کنشگری فکری سید احمدخان، تأسیس جنبش علیگره، ایده‌پردازی علامه اقبال لاهوری و رهبری سیاسی محمدعلی جناح در حزب مسلم‌لیگ به استقلال پاکستان انجامید. این اثر همچنین تلاطمات سیاسی پسااستقلال نظیر جدایی بنگلادش، مناقشه‌ی پایدار کشمیر با هند، کودتاهای نظامی متوالی و توسعه‌ی توان بازدارندگی هسته‌ای را واکاوی می‌کند.

کتاب پاکستان در ادامه جغرافیای متنوع پاکستان را در قالب ایالت‌های چهارگانه و شهرهای محوری چون کراچی، لاهور، پیشاور و کویته به تصویر می‌کشد. کیومرث امیری با نگاهی مردم‌شناختی، گوناگونی موزائیک قومی (پنجابی، پتان، سندی، بلوچ) و تنوع زبانی را بررسی کرده و لایه‌های ژرف مذهبی جامعه را از جریان‌های فکری بریلوی، دیوبندی، اهل حدیث، اسماعیلی و تشیع دوازده‌امامی گرفته تا نفوذ سنت تصوف و طریقت‌های کهن چشتیه و قادریه مستند می‌سازد. 

تحلیل دقیق مناسک شیعی (تعزیه، ذوالجناح، حنابندان)، سنت‌های بومی، ساختار قوای سه‌گانه و احزاب، این اثر را به دانشنامه‌ای منسجم و دست‌اول برای شناخت جامع ساختارهای قدرت و بافت هویتی پاکستان تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب پاکستان

کتاب پاکستان با اتخاذ رویکردی تبارشناسانه و چندلایه، پیوستگی تاریخی و تمدنی این سرزمین را از عصر تمدن‌های کهن دره‌ی سند (موهنجودارو و هاراپا) و هم‌پوشانی‌های باستان‌شناختی آن با فلات ایران آغاز می‌کند. نویسنده نفوذ اسلام از معبر مکران را نقطه‌ی عطف بازآفرینی فرهنگی منطقه دانسته و حاکمیت ۸۰۰ ساله‌ی زبان فارسی، هنر و نظام دیوانی ایرانی در عهد سلسله‌های مسلمان به‌ویژه امپراتوری گورکانی را تبیین می‌نماید؛ دورانی که با شکوفایی معماری، پیوندهای فکری داراشکوه و احمد سرهندی و مهاجرت ادیبان رقم خورد. 

این بستر با ورود کمپانی هند شرقی، فروپاشی گورکانیان پس از شورش ۱۸۵۷ و دوقطبی‌سازی‌های مذهبی استعمار دگرگون شد و از دل نوزایی فکری سید احمدخان، اندیشه‌های استقلال‌طلبانه‌ی اقبال لاهوری و راهبری سیاسی محمدعلی جناح، به تقسیم خونین ۱۹۴۷ و تأسیس کشور پاکستان انجامید؛ مسیری پرتلاطم که در دوران معاصر با بحران بنگلادش، منازعه‌ی مستمر با هند و چرخش مکرر میان حکومت‌های نظامی و احزاب دموکراتیک تداوم یافته است.

در ساحت بوم‌شناختی، مردم‌شناختی و جامعه‌شناسی سیاسی، اثر جغرافیای پاکستان را در شش اقلیم متمایز- از قله‌های شمالی تا دشت‌های سند و سواحل مکران - سامان‌بندی کرده و تنوع موزائیک قومی (پنجابی، سندی، بلوچ، پشتون) و زبانی را با تأکید بر میراث واژگانی زبان فارسی در زبان اردو واکاوی می‌نماید. 

کتاب با تفکیک ساختار مذهبی، ضمن پرداختن به مذاهب فقهی و اقلیت‌ها، وزن اجتماعی تصوف (سلسله‌های قادریه، چشتیه، نقشبندیه و سهروردیه) و آیین‌های پرشکوه شیعی در ایام محرم، نظیر نمادپردازی ذوالجناح، تعزیه، سفینه‌النجاة و حنابندان قاسم، را مستند می‌سازد. در نهایت، با تشریح موشکافانه‌ی زیست روزمره، پوشش‌های سنتی (شلوار قمیص و دوپتا)، مناسک چندمرحله‌ای ازدواج (مایون، بارات و ولیمه)، ساختار فدرال و خاستگاه احزاب اسلامی و سکولار، تصویری همه‌جانبه و عمیق از تنیدگی ناگسستنی سیاست با قومیت و مذهب در پاکستان امروز ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب پاکستان را بخوانیم؟

کتاب پاکستان برای شناخت یک کشور صرفاً به آمار و اطلاعات خشک بسنده نکرده و کوشیده تاریخ، جغرافیا، مذهب، فرهنگ، زبان، سیاست و زندگی روزمره را در کنار هم نشان دهد. این ترکیب تاریخی کمک می‌کند ریشه‌ی بسیاری از تنش‌ها و حساسیت‌های امروز پاکستان، از مسئله‌ی کشمیر تا حضور پررنگ ارتش و گرایش به تسلیحات هسته‌ای، در بستری طولانی‌تر دیده شود. از سوی دیگر، آن کتاب تصویری نزدیک از زندگی مردم ارائه کرده است؛ از اقوام و زبان‌ها تا پوشش، آیین‌های مذهبی، مراسم ازدواج، تعطیلات و زیارتگاه‌ها. این کتاب برای کسانی که به روابط ایران و پاکستان، تاریخ اسلام در شبه‌قاره، یا نقش زبان فارسی در بیرون از مرزهای ایران علاقه‌مند هستند، نمونه‌ای روشن از امتداد فرهنگی ایران در منطقه ارائه کرده است.

خواندن کتاب پاکستان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب پاکستان به کسانی پیشنهاد می‌شود که به شناخت پاکستان، تاریخ و فرهنگ شبه‌قاره و پیوندهای ایران و این سرزمین علاقه‌مند هستند. پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های تاریخ، علوم سیاسی، مطالعات منطقه‌ای، روابط بین‌الملل و مطالعات اسلامی که به‌ دنبال تصویری کلی از زمینه‌های تاریخی و مذهبی پاکستان‌اند، از این کتاب بهره خواهند برد.