کتاب زندان عادل آباد

کتاب زندان عادل آباد نوشته اکبر صحرایی رمانی کوتاه درمورد نوجوانی و جوانیِ دارعلی، فضای سیاسی و اجتماعی شیراز و تجربه‌ی بازداشت و زندان در سال‌های حکومت پهلوی است. به نشر این کتاب را برای نوجوانان منتشر کرده است. رمان از کوچه‌پس‌کوچه‌های محله‌های فقیرنشین شیراز تا بندهای زندان کریم‌خان و عادل‌آباد را در بر می‌گیرد. نویسنده با تکیه‌ بر جزئیات زندگی روزمره، مدرسه، خانواده، بازار و مسجد، مسیر تدریجی سیاسی‌شدن یک نوجوان و برخورد خشن دستگاه امنیتی با او را دنبال کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زندان عادل آباد اثر اکبر صحرایی

کتاب زندان عادل آباد یک رمان کوتاه و داستان زندگی دارعلی، نوجوان سبزه‌روی شیرازی است که از دل محله‌های فقیرنشین، بازارچه‌ی فیل، شاه‌چراغ و مدرسه‌ی کمال‌الملک وارد فضای پرتنش سیاسی می‌شود. اکبر صحرایی داستان را از ۱۳سالگی دارعلی شروع می‌کند؛ جایی که معلم تاریخ، آقای فروردین، لابه‌لای درس‌ها از ظلم شاه و فساد دربار می‌گوید و ناگهان ناپدید می‌شود. واژه‌هایی مثل ساواک، زندان و عبارتِ کله‌اش بوی قرمه‌سبزی می‌داد، برای بچه‌ها معناهای تازه‌ای پیدا می‌کنند.

زندان عادل‌ آباد شما را روبه‌رو می‌کند با مدرسه، خانواده‌ی ۱۱نفره، کار در بازارچه، آشنایی با دستغیب، شنیدن رادیو میهن‌پرستان، نوشتن و پخش اعلامیه در محله‌ی سردوزک و دستگیری دارعلی، بازجویی، شکنجه در زیرزمین کریم‌خان و محاکمه در دادگاه نظامی ارتش سوم. این رمان کوتاه با شرح زندان عادل‌آباد، فضای بند سیاسی، سلول‌های انفرادی و جمعی، هم‌بندی‌ها، بحث‌های داغ مذهبی و کمونیستی و چهره‌هایی مثل مهندس طاهری، زمردیان، معلم تاریخ، روحانیان و دانشجویان مبارز ادامه پیدا می‌کند.

خلاصه داستان زندان عادل آباد

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب مسیر رشد دارعلی را از یک دانش‌آموز ساده‌ی دبیرستان کمال‌الملک تا زندانی سیاسی بند ۴ عادل‌آباد دنبال کرده است. موضوع اصلی، برخورد نوجوانی مذهبی و کنجکاو با سه جهان متفاوت است؛ مدرسه و معلمی مثل فروردین که از ظلم شاه می‌گوید، مسجد و منبر فردی به نام دستغیب که از ایمان و صبر حرف می‌زند و رادیو میهن‌پرستان و دوستان کمونیستی که از لنین و خروشچف و حکومت کارگری می‌گویند.

دارعلی با نوشتن اعلامیه‌ای ساده درباره‌ی امام حسین (ع) و «یزید زمان» وارد یک بازی خطرناک سیاست می‌شود. او دستگیر و در زیرزمین زندان کریم‌خان شکنجه می‌شود و بعد پایش به دادگاه نظامی و زندان عادل‌آباد باز می‌شود. دارعلی در بند سیاسی با افرادی از گروه مجاهدین، مذهبی‌ها، کمونیست‌ها و دانشجویان آشنا می‌شود، از نهج‌البلاغه و تفسیر قرآن تا بحث‌های مارکسیستی را می‌شنود و کم‌کم جای خودش را میان این صداهای متضاد پیدا می‌کند.

بخش پایانی این رمان کوتاه به آزادی، کار سه برادر در مغازه‌ی کوچک، حساسیت روی نان‌ حلال و ادامه‌ی تأثیر زندان بر انتخاب‌های روزمره‌ی شخصیت اصلی پرداخته است.

چرا باید کتاب زندان عادل آباد را بخوانیم؟

کتاب زندان عادل آباد تصویری از تجربه‌ی زندان سیاسی، بازجویی و شکنجه از زاویه‌ی نگاه یک نوجوان ارائه کرده است. این رمان کوتاه همچنین زندگی روزمره در شیراز و در بازار، مدرسه و مسجد را زنده کرده است. نوجوانان با مطالعه‌ی این کتاب با تنوع جریان‌های مذهبی و چپ، بحث‌های تند داخل بند زندان و تأثیر این تجربه‌ها بر کار، خانواده و ایمان آشنا می‌شوند و می‌توانند فضای انقلابی ایران در دهه‌ی ۱۳۵۰ را لمس کند.

خواندن کتاب زندان عادل آباد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این رمان کوتاه تاریخی به نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که به روایت‌های شخصی از زندان، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در دهه‌ی ۱۳۵۰، زندگی در محله‌های فقیرنشین شیراز و برخورد میان جریان‌های مذهبی و چپ علاقه‌مند هستند یا می‌خواهند تجربه‌ی یک نوجوان در میانه‌ی این کشمکش‌ها را از نزدیک دنبال کنند.

درباره اکبر صحرایی

اکبر صحرایی، زاده‌ی سال ۱۳۳۹ در شیراز، نویسنده‌ی معاصر ایرانی و دانش‌آموخته‌ی رشته‌ی مدیریت دولتی است. او مطالعه‌ی جدی را پیش از انقلاب ۱۳۵۷ با آثار محمود حکیمی، جلال آل‌احمد و ادبیات کلاسیک جهان آغاز کرد و از سال ۱۳۶۵ با همراهی شهریار مندنی‌پور وارد مسیر نویسندگی شد. جنگ ایران و عراق نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری زندگی حرفه‌ای این نویسنده داشته است؛ به‌گونه‌ای که دغدغه‌ی ثبت خاطرات خودش و همرزمانش در جبهه‌ی جنگ، به‌ویژه پس از ازدست‌دادن ۱۲ نفر از دوستانش در جزیره‌ی مجنون، او را به نوشتن سوق داد.

صحرایی با نگارش مجموعه‌ داستان «کانال مهتاب» و کتاب «هزار و نه» نخستین تجربه‌های حرفه‌ای خود را رقم زد و سپس با ورود به ادبیات کودک و نوجوان جایگاه خویش را تثبیت کرد. از آثار شاخص این نویسنده می‌توان به «زندان عادل آباد»، «خمپاره‌های خواب‌آلود»، «کاش کمی بزرگ‌تر بودم»، «معمای کانال ماهی»، «حافظ هفت»، «دارودسته‌ی دارعلی» و «کتیبه‌ی ژنرال» اشاره کرد. اکبر صحرایی همچنین با خلق شخصیت «دارعلی» در مجموعه‌ای طنزآمیز، فضایی متفاوت و کمتردیده‌شده از جنگ ایران و عراق را روایت کرده است.

از نکات جالب کارنامه‌ی ادبی اکبر صحرایی، نگارش کتاب دوجلدی «سنگر علاف‌ها» بر پایه‌ی سوژه‌ای واقعی در باب رزمندگانی است که پیش از عملیات در سنگری منتظر اعزام می‌ماندند و برای گذران زمان به شوخی و طنازی روی می‌آوردند. اکبر صحرایی در رمان دوجلدی «کتیبه‌ی ژنرال» نیز با تکیه بر پنج سال پژوهش، افزون‌بر روایت زندگی عبدالله اسکندری، شش دهه از تاریخ معاصر ایران را به تصویر کشیده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

اکبر صحرایی با رمان «حافظ هفت» به‌عنوان برگزیده‌ی جایزه‌ی ادبی جلال آل احمد شناخته شد و همچنین سه دوره برنده‌ی جایزه‌ی کتاب سال دفاع مقدس شد. او همچنین جوایز متعددی ازجمله جایزه‌ی اول داستان در جشن فرهنگ فارس برای کتاب «خمپاره‌های خواب‌آلود»، رتبه‌ی اول کتاب فصل جمهوری اسلامی برای کتاب «کاش کمی بزرگ‌تر بودم»، جایزه‌ی کتاب سال سلام بچه‌ها، جایزه‌ی شهید غنی‌پور برای کتاب «تپه‌ی جاویدی و راز اشلو» و نامزدی جایزه‌ی قلم زرین در سال ۱۳۹۹ برای کتاب «کتیبه‌ی ژنرال» را در کارنامه‌ی حرفه‌ای خود دارد.

بخشی از کتاب زندان عادل آباد

«۱۷. اتاق ۱۱۰

ـ دستش رو باز کن!

دوباره صدای سرهنگ را شنیدم. دستم را باز کردند. ولو شدم کف زمین. زیر بغلم را گرفتند. به زور بلندم کردند. داشتم فکر می‌کردم دست از سرم برداشتند که دو دستم را چنان پیچاندند که حس کردم کتفم دارد از جا درمی‌آید. افتاده بودم روی خاک و عین کشتی‌گیری که مدام فتیله‌پیچ می‌شود، می‌پیچیدم به خودم. روی کمر قرار گرفتم. سرگرد کف پوتینش را گذاشت روی خرخره‌ام و زور زد و از طرفی دیگر هم دو دستم را خلاف جهت فشار پایش کشید.

ـ سرباز فراری اعدامی رو پناه می‌دی؟

آستین پیراهنم با هم، از آستر کتف کَنده شد و سرگرد عقب‌عقب رفت و سخت تعادلش را حفظ کرد. از نو، پا گذاشت روی قاب صورتم و شروع کرد به فشاردادن و له‌کردن. همهٔ توانم را جمع کردم و داد زدم: «از جونم چی می‌خواین؟»

فشار پا را شُل کرد.

ـ آهان... حالا شد. برین کاغذ و قلم بیارین.»