کتاب از تصوف تا عرفان

کتاب از تصوف تا عرفان نوشته‌ی عطا انزلی با همکاری اشکان بحرانی، اثری پژوهشی است که به بررسی تحولات گفتمان معنوی ایرانی از عهد صفوی تا عهد پهلوی می‌پردازد. این کتاب توسط نشر آرما منتشر شده است و در قالب مجموعه‌ی «کتاب‌های سرو» (مطالعات اجتماعی شیعه) قرار دارد. نویسندگان با رویکردی تحلیلی و تاریخی، سیر دگرگونی مفاهیم تصوف و عرفان را در بستر جامعه‌ی ایرانی دنبال کرده‌اند و تلاش کرده‌اند تا با تکیه‌بر منابع تاریخی، اجتماعی و دینی، روند شکل‌گیری و تغییر جایگاه این مفاهیم را در فرهنگ و ذهنیت ایرانیان واکاوی کنند. کتاب از تصوف تا عرفان نه‌تنها به بررسی مفاهیم و تحولات فکری می‌پردازد، بلکه نقش نهادها، آیین‌ها و نیروهای اجتماعی مختلف را نیز در این فرایند برجسته می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از تصوف تا عرفان

کتاب از تصوف تا عرفان با تمرکز بر دوره‌ی صفوی تا پهلوی، به تحلیل جامعه‌شناختی و تاریخی گذار ایران از تصوف به عرفان می‌پردازد. عطا انزلی و اشکان بحرانی در این کتاب، با بهره‌گیری از منابع متنوع و تحلیل‌های جامعه‌شناسان دین، به بررسی چگونگی شکل‌گیری و تحول مفاهیم معنوی در ایران می‌پردازند. ساختار کتاب شامل چندین مقاله مستقل است که هرکدام به یکی از ابعاد این تحول می‌پردازند؛ از نقش تصوف و خانقاه‌ها در دوره‌ی صفوی، تا ظهور مفهوم عرفان و جایگاه آن در دوره‌های بعدی. نویسندگان با تکیه‌بر شواهد تاریخی، نشان داده‌اند که چگونه تصوف از یک جریان اجتماعی و معنوی پرنفوذ به تدریج جای خود را به عرفان داد؛ عرفانی که در دوره‌های بعد، به‌ویژه با ورود مدرنیته و تأثیرات غرب، معنایی متفاوت و گاه شخصی‌تر یافت. کتاب از تصوف تا عرفان همچنین به نقش نهادهای دینی، علمای شیعه، و تحولات سیاسی و اجتماعی در این فرایند می‌پردازد و تصویری چندلایه از دگرگونی معنویت در ایران ارائه می‌دهد.

خلاصه کتاب از تصوف تا عرفان

کتاب از تصوف تا عرفان با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چگونه و چرا مفهوم «عرفان» در گفتمان دینی و فرهنگی ایران جایگاهی چنین برجسته یافت و چه تفاوت‌هایی با مفهوم تصوف دارد. نویسندگان ابتدا به وضعیت تصوف در آغاز دوره‌ی صفوی می‌پردازند؛ زمانی که خانقاه‌ها و درویشان در سراسر ایران و جهان اسلام از نفوذ اجتماعی و سیاسی بالایی برخوردار بودند. با تثبیت حکومت صفوی و رسمی‌شدن تشیع دوازده امامی، به تدریج تصوف از جایگاه پیشین خود فاصله گرفت و علمای شیعه با حمایت حکومت، اقتدار معنوی و اجتماعی مشایخ صوفیه را به چالش کشیدند. در ادامه، کتاب به بررسی نقش آیین‌ها، مناسک و داستان‌های عامه‌پسند مانند ابومسلم‌نامه و مداحی اهل‌بیت در تحولات معنوی جامعه می‌پردازد. نویسندگان نشان داده‌اند که چگونه با قدرت‌گرفتن علمای شیعه و شکل‌گیری نهادهای دینی جدید، تصوف به حاشیه رانده شد و مفهوم عرفان به‌تدریج جایگزین آن شد؛ مفهومی که در دوره‌های بعد، به‌ویژه با ورود اندیشه‌های غربی و مدرن، معنایی شخصی‌تر، غیرسیاسی و نخبه‌گرایانه یافت. کتاب همچنین به نقش بنیادگرایی دینی و بازخوانی مفهوم عرفان در گفتمان انقلاب اسلامی اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که عرفان در این دوره بار دیگر به عرصه‌ی سیاست و اجتماع بازگشت. در مجموع، کتاب از تصوف تا عرفان با رویکردی تحلیلی و تاریخی، روند پیچیده‌ی دگرگونی معنویت ایرانی را از یک جریان اجتماعی و آیینی به مفهومی فردی و گاه سیاسی ترسیم می‌کند.

چرا باید کتاب از تصوف تا عرفان را بخوانیم؟

کتاب از تصوف تا عرفان اثری است که با رویکردی تحلیلی و تاریخی، به یکی از مهم‌ترین تحولات معنوی و فکری جامعه‌ی ایرانی می‌پردازد. این کتاب با استفاده از منابع متنوع و تحلیل‌های جامعه‌شناختی، تصویری چندوجهی از سیر دگرگونی تصوف به عرفان ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که این تحول صرفاً یک تغییر واژگانی یا مفهومی نبوده، بلکه بازتابی از تحولات عمیق اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران است. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب، نه‌تنها با تاریخچه و ریشه‌های مفاهیم تصوف و عرفان آشنا می‌شود، بلکه با نقش نهادها، نیروهای اجتماعی و جریان‌های فکری مختلف در شکل‌گیری معنویت ایرانی نیز مواجه می‌شود. این کتاب برای کسانی که به دنبال فهم عمیق‌تر از تاریخ اندیشه و معنویت در ایران هستند، فرصتی برای بازاندیشی و شناخت لایه‌های پنهان تحولات فرهنگی فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب از تصوف تا عرفان به علاقه‌مندان مطالعات دینی، تاریخ اجتماعی ایران، پژوهشگران حوزه‌ی عرفان و تصوف، دانشجویان علوم انسانی و کسانی که دغدغه‌ی فهم تحولات معنوی و فکری جامعه‌ی ایرانی را دارند، پیشنهاد می‌شود.