کتاب ذهن فرهنگی

کتاب ذهن فرهنگی نوشته‌ی روح‌الله شهابی و منتشرشده توسط پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، اثری پژوهشی درباره‌ی پیوندهای عمیق میان فرهنگ و فرایندهای شناختی انسان است. این کتاب با تمرکز بر نمونه‌ی ایرانی، به بررسی ریشه‌های فرهنگی شناخت انسانی می‌پردازد و تلاش می‌کند نشان دهد که چگونه عوامل فرهنگی، اجتماعی و زبانی بر شکل‌گیری ذهن و کارکردهای شناختی تأثیر می‌گذارند. نویسنده با رویکردی میان‌رشته‌ای، نظریه‌ها و پژوهش‌های علوم اعصاب، روان‌شناسی، انسان‌شناسی و زبان‌شناسی را مرور و تحلیل کرده است. ساختار کتاب در دو بخش اصلی تنظیم شده: بخش نخست به مبانی نظری و پژوهشی تفاوت‌های میان‌فرهنگی در شناخت می‌پردازد و بخش دوم به سازوکارهای منتخب و مطالعات موردی، به‌ویژه در زمینه‌ی والدگری و زبان در ایران اختصاص دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ذهن فرهنگی

کتاب ذهن فرهنگی با تمرکز بر نقش فرهنگ در شکل‌گیری و تحول شناخت انسان، اثری است که روح‌الله شهابی آن را با نگاهی پژوهشی و تحلیلی نگاشته است. این کتاب در دو بخش اصلی تدوین شده است: بخش اول به مبانی نظری و مرور پژوهش‌های مرتبط با تفاوت‌های میان‌فرهنگی در کارکردهای شناختی می‌پردازد و نظریه‌هایی از حوزه‌های علوم اعصاب فرهنگی، روان‌شناسی زمینه‌گرا و انسان‌شناسی شناختی را بررسی می‌کند. در این بخش، نظریه‌هایی مانند وراثت دوگانه (ژن-فرهنگ)، دیدگاه‌های ویگوتسکی درباره‌ی رشد شناختی، پژوهش‌های لوریا درباره‌ی تأثیر سواد و تغییرات اجتماعی بر ساختار ذهن، و نظریه‌ی نظام‌های بوم‌شناختی برون‌فنبرنر مرور شده‌اند. همچنین، تفاوت‌های میان‌فرهنگی در توجه، حافظه و کارکردهای اجرایی مغز با استناد به پژوهش‌های تجربی بررسی شده است. بخش دوم کتاب به سازوکارهای منتخب برای تبیین تفاوت‌های میان‌فرهنگی در شناخت می‌پردازد. در این بخش، نقش شیوه‌های والدگری و تکیه‌گاه‌سازی والدینی در رشد مهارت‌های شناختی کودکان ایرانی، تأثیر ویژگی‌های زبانی بر عملکرد شناختی و نقش متغیرهای اجتماعی مانند جهت‌گیری اجتماعی و نگرش جامعه نسبت به گروه‌های سنی تحلیل شده است. کتاب ذهن فرهنگی با ارائه‌ی نمونه‌های پژوهشی و مطالعات موردی، به‌ویژه در زمینه‌ی فرهنگ ایرانی، تلاش می‌کند تصویری چندلایه و دقیق از تعامل فرهنگ و ذهن ارائه دهد و راه را برای پژوهش‌های آینده در این حوزه هموار کند.

خلاصه کتاب ذهن فرهنگی

کتاب ذهن فرهنگی با هدف بررسی ریشه‌های فرهنگی شناخت انسانی، ابتدا به مرور نظریه‌های بنیادین در حوزه‌ی علوم اعصاب فرهنگی، روان‌شناسی زمینه‌گرا و انسان‌شناسی شناختی می‌پردازد. نویسنده نشان داده است که چگونه فرهنگ، نه‌تنها بر محتوای ذهن انسان بلکه بر ساختار و فرایندهای شناختی او اثرگذار است. نظریه‌هایی مانند وراثت دوگانه (تعامل ژن و فرهنگ)، دیدگاه‌های ویگوتسکی درباره‌ی نقش زبان و بافت اجتماعی در رشد شناختی، و پژوهش‌های لوریا درباره‌ی تأثیر سواد و تغییرات اجتماعی بر ساختار ذهن، از جمله مباحث کلیدی این بخش هستند. در ادامه، کتاب به مرور پژوهش‌های تجربی درباره‌ی تفاوت‌های میان‌فرهنگی در توجه، حافظه و کارکردهای اجرایی مغز می‌پردازد. برای نمونه، تفاوت سبک‌های تفکر تحلیلی و کل‌نگر در فرهنگ‌های غربی و شرقی، تأثیر فرهنگ بر نحوه‌ی توجه به امور اجتماعی و غیراجتماعی، و نقش زبان در سازماندهی حافظه و پردازش اطلاعات بررسی شده است. مطالعات موردی نشان داده‌اند که حتی ویژگی‌های زبانی مانند ساختار واژگان و سرعت گفتار می‌توانند بر عملکرد شناختی اثر بگذارند. در بخش دوم، نویسنده با تمرکز بر نمونه‌ی ایرانی، نقش شیوه‌های والدگری و تکیه‌گاه‌سازی والدینی را در رشد مهارت‌های شناختی کودکان پیش‌دبستانی تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سبک‌های والدگری و نوع حمایت شناختی والدین، به‌ویژه مادران ایرانی، می‌تواند بر کارکردهای اجرایی مغز کودکان تأثیرگذار باشد. همچنین، ویژگی‌های زبانی زبان فارسی و متغیرهای اجتماعی مانند جهت‌گیری اجتماعی و نگرش جامعه نسبت به گروه‌های سنی، به‌عنوان عوامل مؤثر بر شناخت معرفی شده‌اند. در نهایت، کتاب ذهن فرهنگی با ارائه‌ی یک چارچوب تحلیلی، نشان می‌دهد که شناخت انسانی محصول تعامل پیچیده‌ی عوامل زیستی، فرهنگی، اجتماعی و زبانی است.

چرا باید کتاب ذهن فرهنگی را بخوانیم؟

کتاب ذهن فرهنگی با رویکردی میان‌رشته‌ای، تصویری جامع از تأثیر فرهنگ بر ذهن و شناخت انسان ارائه می‌دهد. این کتاب با مرور نظریه‌ها و پژوهش‌های روز، به‌ویژه در زمینه‌ی فرهنگ ایرانی، امکان درک عمیق‌تری از تعامل میان فرهنگ، زبان، والدگری و فرایندهای شناختی فراهم می‌کند. از ویژگی‌های شاخص این اثر می‌توان به تحلیل دقیق تفاوت‌های میان‌فرهنگی، بررسی نمونه‌های پژوهشی و مطالعات موردی، و پرداختن به نقش عوامل اجتماعی و زبانی در شکل‌گیری ذهن اشاره کرد. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب، نه‌تنها با نظریه‌های بنیادین حوزه‌ی شناخت و فرهنگ آشنا می‌شود، بلکه با چالش‌ها و پرسش‌های پژوهشی معاصر در این حوزه نیز روبه‌رو خواهد شد. این اثر به‌ویژه برای کسانی که به دنبال فهم عمیق‌تر از پیوندهای فرهنگ و ذهن هستند، ارزشمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های روان‌شناسی، علوم شناختی، انسان‌شناسی، علوم تربیتی و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که دغدغه‌ی فهم تأثیر فرهنگ، زبان و شیوه‌های والدگری بر رشد شناختی دارند یا علاقه‌مند به مطالعات میان‌فرهنگی و نمونه‌های ایرانی هستند، توصیه می‌شود.