کتاب مشارکت عمومی در حفاظت از تنوع زیستی

کتاب مشارکت عمومی در حفاظت از تنوع زیستی نوشته بی‌بی زهرا مظلوم و با ویراستاری حامد بیدل، اثری پژوهشی و تحلیلی درباره‌ی اهمیت تنوع زیستی و نقش مشارکت مردمی در حفاظت از آن است. این کتاب توسط انتشارات بنیان بیان منتشر شده است و به بررسی وضعیت گونه‌های زیستی ایران، چالش‌های پیش‌روی حفاظت از منابع طبیعی و ضرورت جلب مشارکت عمومی در این حوزه می‌پردازد. نویسنده با گردآوری داده‌ها، گزارش‌ها و مطالعات مختلف، تصویری جامع از وضعیت زیست‌محیطی کشور ارائه داده و راهکارهایی برای بهبود شرایط و افزایش مشارکت مردم در حفاظت از تنوع زیستی پیشنهاد کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مشارکت عمومی در حفاظت از تنوع زیستی

کتاب مشارکت عمومی در حفاظت از تنوع زیستی با تمرکز بر وضعیت زیست‌محیطی ایران، به بررسی اهمیت تنوع زیستی و نقش حیاتی آن در سلامت و رفاه انسان‌ها پرداخته است. بی‌بی زهرا مظلوم در این کتاب، ضمن ارائه‌ی آمار و اطلاعات دقیق درباره‌ی گونه‌های جانوری و گیاهی کشور، به تهدیدات و چالش‌هایی مانند تخریب زیستگاه‌ها، شکار غیرقانونی، آلودگی و تغییرات اقلیمی اشاره کرده است. کتاب شامل بخش‌هایی درباره‌ی فواید تنوع زیستی، عوامل تهدیدکننده، تحلیل وضعیت حیات‌وحش و راهکارهای اجرایی برای حفاظت از منابع طبیعی است. بخش مهمی از کتاب به مفهوم مشارکت عمومی، انواع مشارکت سنتی و جدید، مزایا و معایب آن و موانع موجود در مسیر جلب مشارکت مردمی اختصاص یافته است. نویسنده با بهره‌گیری از نمونه‌های موفق داخلی و بین‌المللی، اهمیت حضور مردم در مدیریت و حفاظت از منابع طبیعی را برجسته کرده و بر لزوم همکاری دولت، نهادهای غیردولتی و جوامع محلی تأکید کرده است.

تنوع زیستی یا بایودایورسیتی (Biodiversity) به‌معنای تنوع گونه‌ها، ژن‌ها و اکوسیستم‌ها در طبیعت است. این تنوع شامل گیاهان، جانوران، میکروب‌ها و تمام موجودات زنده می‌شود و همچنین محیط‌ها و روابط میان آنها را در بر می‌گیرد. تنوع زیستی، پایه‌ی حیات بر روی زمین است و نقش حیاتی در پایداری محیط زیست و بقای گونه‌ها ایفا می‌کند. تنوع زیستی به سه سطح اصلی تقسیم می‌شود: تنوع ژنتیکی: تفاوت‌های ژنتیکی درون یک گونه که باعث سازگاری با تغییرات محیطی می‌شود؛ تنوع گونه‌ای: تعداد و تنوع گونه‌های مختلف موجودات زنده در یک منطقه؛ تنوع اکوسیستمی: تنوع محیط‌ها و زیست‌بوم‌ها مانند جنگل‌ها، تالاب‌ها، بیابان‌ها و اقیانوس‌ها.

هر گونه‌ای نقش خاص خود را در زنجیره‌ی غذایی و چرخه‌های طبیعی ایفا می‌کند. کاهش تنوع می‌تواند به اختلال در اکوسیستم‌ها و نابودی منابع طبیعی منجر شود. بسیاری از گیاهان و حیوانات منبع مستقیم یا غیرمستقیم غذا هستند و گونه‌های گیاهی حاوی ترکیبات دارویی ارزشمندی‌اند. اکوسیستم‌های طبیعی مانند جنگل‌ها و تالاب‌ها، جریان آب، چرخه کربن و جذب دی‌اکسیدکربن را تنظیم می‌کنند. پایداری اقتصادی و کشاورزی، شیلات، توریسم طبیعی و صنایع مختلف وابسته به تنوع زیستی هستند. همچنین بسیاری از فرهنگ‌ها و آیین‌ها به گونه‌های خاص و زیست‌بوم‌ها پیوند دارند. تنوع ژنتیکی و گونه‌ای باعث می‌شود اکوسیستم‌ها در برابر بیماری‌ها، تغییرات اقلیمی و بلایای طبیعی مقاوم‌تر شوند.

تنوع زیستی در جهان امروز با تهدیدهای جدی مواجه است، از جمله: تخریب زیستگاه‌ها (جنگل‌زدایی، شهرسازی، کشاورزی صنعتی)، آلودگی محیط زیست (هوا، آب و خاک)، تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین، شکار و صید بی‌رویه و ورود گونه‌های مهاجم که اکوسیستم‌های بومی را تهدید می‌کنند. حفظ و ارتقای تنوع زیستی یک ضرورت جهانی است. حفاظت از گونه‌ها و اکوسیستم‌ها نه تنها یک مسئولیت اخلاقی است، بلکه پایه‌ی بقای انسان و سلامت کره زمین نیز محسوب می‌شود. سیاست‌های محیط زیستی، ایجاد پارک‌های ملی، حفاظت از جنگل‌ها و تالاب‌ها و آموزش عمومی، ابزارهایی مهم برای حفظ تنوع زیستی هستند. این کتاب به‌دنبال ارائه‌ی راهکارهایی برای استفاده از مشارکت عمومی برای انجام این مهم است.

خلاصه کتاب مشارکت عمومی در حفاظت از تنوع زیستی

کتاب مشارکت عمومی در حفاظت از تنوع زیستی با مروری بر وضعیت گونه‌های زیستی ایران آغاز شده و اهمیت تنوع ژنتیکی، اکولوژیکی و اقتصادی آن را شرح داده است. نویسنده با ارائه‌ی آمارهایی درباره‌ی گونه‌های پستاندار، پرنده، خزنده، دوزیست و ماهی در ایران، به وضعیت بحرانی برخی گونه‌ها و تهدیدات جدی مانند تخریب زیستگاه، شکار بی‌رویه و آلودگی اشاره کرده است. در ادامه، عوامل مؤثر بر نابودی تنوع زیستی از جمله توسعه‌ی بی‌رویه، تغییر کاربری اراضی، کمبود قوانین مؤثر و ضعف مدیریت بررسی شده‌اند. بخش بعدی کتاب به نقش مشارکت عمومی در حفاظت از منابع طبیعی می‌پردازد. نویسنده مشارکت را به دو نوع سنتی و جدید تقسیم کرده و مزایا و معایب هرکدام را توضیح داده است. مشارکت سنتی بر پایه‌ی عرف و سنت‌های محلی شکل گرفته، در حالی که مشارکت جدید با هدایت دولت و نهادهای رسمی همراه است.

کتاب تأکید کرده که موفقیت در حفاظت از تنوع زیستی بدون حضور فعال مردم و جوامع محلی ممکن نیست و نمونه‌هایی از مدیریت مشارکتی موفق در ایران و جهان ارائه داده است. در بخش‌های پایانی، راهکارهایی برای جلب مشارکت مردمی، رفع موانع فرهنگی و ساختاری و اهمیت آموزش و فرهنگ‌سازی مطرح شده است. نویسنده بر ضرورت به رسمیت شناختن حقوق جوامع محلی، تقسیم منافع اقتصادی و استفاده از دانش بومی تأکید کرده و پیشنهادهایی برای بهبود سیاست‌های حفاظتی و افزایش همکاری میان دولت و مردم ارائه داده است.

چرا باید کتاب مشارکت عمومی در حفاظت از تنوع زیستی را بخوانیم؟

این کتاب با ارائه‌ی تصویری دقیق از وضعیت تنوع زیستی ایران و تحلیل چالش‌های پیش‌روی حفاظت از منابع طبیعی، به اهمیت مشارکت مردمی در این حوزه می‌پردازد. خواننده با مطالعه این اثر، با مفاهیم کلیدی تنوع زیستی، تهدیدات زیست‌محیطی و نقش جوامع محلی در مدیریت منابع طبیعی آشنا می‌شود. کتاب با ارائه‌ی نمونه‌های موفق داخلی و خارجی، راهکارهایی عملی برای جلب مشارکت عمومی و بهبود سیاست‌های حفاظتی پیشنهاد کرده است. همچنین، این اثر به بررسی موانع فرهنگی، اجتماعی و ساختاری در مسیر مشارکت مردمی پرداخته و راه‌حل‌هایی برای رفع آن‌ها ارائه داده است. مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند دیدگاه تازه‌ای درباره‌ی اهمیت همکاری جمعی در حفاظت از محیط‌زیست و منابع طبیعی ایجاد کند و الهام‌بخش فعالان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزه‌ی محیط‌زیست باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی محیط‌زیست، مدیران و کارشناسان منابع طبیعی، فعالان اجتماعی، اعضای سازمان‌های مردم‌نهاد و افرادی که دغدغه حفاظت از طبیعت و تنوع زیستی دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که به دنبال راهکارهای عملی برای جلب مشارکت مردمی در پروژه‌های زیست‌محیطی هستند، این کتاب منبعی ارزشمند است.