کتاب اندیشیدن درباره آمار

کتاب اندیشیدن درباره آمار نوشته‌ جون اوتسوکا و ترجمه‌ محمد قاسم وحیدی اصل، اثری است که به بررسی پیوندهای عمیق میان آمار و فلسفه می‌پردازد. این کتاب با رویکردی تحلیلی، مفاهیم بنیادین روش‌شناسی‌های آماری را از منظر فلسفی واکاوی کرده و تلاش دارد فاصله‌ی میان این دو حوزه را کاهش دهد. نویسنده، باتکیه‌بر تجربه‌ی خود در فلسفه و علم داده، مباحثی چون آمار بیزی، فراوانی‌گرایی، مدل‌گزینی، یادگیری ماشین و استنباط علی را از جنبه‌های هستی‌شناختی، معناشناختی و معرفت‌شناختی بررسی کرده است. کتاب حاضر برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به فلسفه‌ی علم، آمار، زیست‌شناسی، پزشکی و علوم اجتماعی قابل‌استفاده است. انتشارات مبتکران این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اندیشیدن درباره آمار

کتاب اندیشیدن درباره‌ی آمار اثری از جون اوتسوکا است که با هدف ایجاد پلی میان فلسفه و آمار نگاشته شده است. این کتاب به‌جای ارائه‌ی صرف تکنیک‌های آماری یا فلسفی، به بررسی ریشه‌های فلسفی روش‌های آماری و پیامدهای آن‌ها در علوم مختلف می‌پردازد. جون اوتسوکا با رویکردی میان‌رشته‌ای، نشان داده است که بسیاری از مفاهیم و ابزارهای آماری، بر شهودها و مفروضات فلسفی استوار هستند؛ مفروضاتی که اغلب در آموزش‌های سنتی آمار نادیده گرفته می‌شوند. 

ساختار کتاب حاضر به‌گونه‌ای است که ابتدا مفاهیم پایه‌ی آمار توصیفی و استنباطی را معرفی می‌کند و سپس به سراغ روش‌شناسی‌های پیشرفته‌تر مانند آمار بیزی، آمار کلاسیک، مدل‌گزینی، یادگیری ماشین و استنباط علی می‌رود. هر فصل با تحلیل فلسفی و معرفت‌شناختی آن روش آماری همراه است و در پایان، راهنمایی برای مطالعه‌ی بیشتر ارائه می‌شود. کتاب برای کسانی نوشته شده که به‌دنبال درک عمیق‌تر مبانی نظری آمار و ارتباط آن با فلسفه هستند و تلاش دارد نشان دهد که فهم فلسفی می‌تواند به تفسیر بهتر نتایج آماری و مسئولیت‌پذیری بیشتر در تحلیل داده‌ها منجر شود.

خلاصه کتاب اندیشیدن درباره آمار

کتاب اندیشیدن درباره‌ی آمار با هدف آشکارسازی ارتباطات پنهان میان آمار و فلسفه آغاز می‌شود. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که آمار نه‌تنها یک ابزار ریاضی، بلکه روشی برای استدلال درباره جهان است که بر مفروضات فلسفی خاصی تکیه دارد. کتاب با معرفی آمار توصیفی و نقش آن در خلاصه‌سازی داده‌ها و کشف الگوها شروع می‌شود و سپس به محدودیت‌های اثبات‌گرایی و تجربه‌گرایی در تبیین علم و استقرا می‌پردازد. در ادامه، آمار استنباطی به‌عنوان ابزاری برای پیش‌بینی و استنتاج از داده‌های مشاهده‌شده معرفی شده است. 

جون اوتسوکا نشان داده است که این نوع استنتاج، نیازمند مفروضاتی درباره‌ی یکنواختی طبیعت و وجود مدل‌های احتمالاتی است؛ سپس روش‌های مختلف استنباط آماری مانند آمار بیزی و کلاسیک بررسی شده‌اند. آمار بیزی باتکیه‌بر معرفت‌شناسی درون‌گرا، به‌روزرسانی باورها بر اساس شواهد را توضیح می‌دهد و چالش‌های توجیه احتمال‌های پیشینی و پسینی را مطرح می‌کند. در مقابل، آمار کلاسیک با رویکرد برون‌گرا، آزمون فرضیه‌ها و نقش اعتماد به فرایندهای آماری را تحلیل می‌کند. 

در فصل‌های بعدی، مدل‌گزینی و یادگیری ماشین به‌عنوان روش‌هایی برای انتخاب مدل‌های مناسب و پیش‌بینی داده‌های جدید بررسی شده‌اند. نویسنده به پیامدهای فلسفی این رویکردها، از جمله عمل‌گرایی و فضیلت معرفتی ماشین‌ها، پرداخته است؛ همچنین استنباط علّی و تفاوت آن با استنباط احتمالاتی، با تمرکز بر مدل‌های خلاف‌واقع و ساختارهای علّی، تحلیل شده است. کتاب در نهایت با جمع‌بندی جنبه‌های هستی‌شناختی، معناشناختی و معرفت‌شناختی آمار و تأکید بر اهمیت گفت‌وگوی میان فلسفه و آمار به پایان می‌رسد.

چرا باید کتاب اندیشیدن درباره آمار را بخوانیم؟

کتاب اندیشیدن درباره‌ی آمار با رویکردی نوآورانه، به بررسی ریشه‌های فلسفی روش‌های آماری پرداخته و نشان داده است که تحلیل داده‌ها و استنتاج علمی بدون توجه به مفروضات فلسفی، ناقص خواهد بود. یکی از ویژگی‌های شاخص کتاب، توضیح روشن و قابل‌فهم مفاهیم پیچیده‌ی آماری و فلسفی است که آن را برای طیف وسیعی از مخاطبان قابل‌استفاده می‌کند؛ همچنین کتاب با مثال‌های متنوع و تحلیل‌های انتقادی، به خواننده کمک می‌کند تا نسبت به کاربردها و محدودیت‌های روش‌های آماری دیدی انتقادی و مسئولانه پیدا کند. این اثر نه‌تنها برای علاقه‌مندان به آمار و فلسفه، بلکه برای کسانی که در علوم داده، زیست‌شناسی، پزشکی و علوم اجتماعی فعالیت دارند، فرصتی برای تعمیق نگاه و افزایش آگاهی فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی علم، آمار، علوم داده، زیست‌شناسی، پزشکی و علوم اجتماعی پیشنهاد می‌شود؛ همچنین برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر مبانی نظری آمار و پیامدهای فلسفی آن هستند، مناسب است.

بخشی از کتاب اندیشیدن درباره آمار

«این کتاب با هدف معرفی فلسفه به متخصصان علم داده و علم داده به فلسفه‌ورزان، به کاوش در وجوه اشتراک بین آمار و فلسفه می‌پردازد. منظور من از "علم داده" رشته‌های خاصی مانند آمار یا تحقیقات یادگیری ماشین نیست؛ بلکه من از این اصطلاح برای دربرگرفتن تمام فعالیت‌های علمی و عملی استفاده می‌کنم که بر داده‌های کمّی برای انجام استنباط‌ها و حکم‌کردن‌ها متکی هستند. اما چرا چنین علم عملی با فلسفه، که اغلب به‌طنز گمان‌پردازی روی صندلی راحتی ای توصیف می‌شود، ارتباط دارد؟ آمار معمولاً به عنوان یک نظام غیرقابل انعطاف از استنباط‌ها بر پایۀ ریاضیات دقیق تلقی می‌شود که جایی برای مرام‌های مبهم و نادقیق فلسفی ندارد. از سوی دیگر، یک فرد فلسفی‌اندیش، ممکن است آمار را به این عنوان که صرفاً ابزاری عملی است که در پرداختن به اسرار ژرف و غیرقابل‌وصف فلسفی کاملاً بی‌فایده است، مردود بشمارد. هدف اصلی این کتاب، زایل کردن این نوع باورهای غلط است. امروزه آمار به عنوان تنها روش استنباط نتایج علمی از داده‌های مشاهده‌شده، از نقش ممتازی برخوردار است.»