کتاب تجربه عرفانی

کتاب تجربه عرفانی نوشته‌ جردن پیپر و ترجمه‌ محمدمهدی علی‌ زاده اثری پژوهشی و تحلیلی در حوزه‌ی مطالعات دینی و عرفان است که نشر برای انسان آن را منتشر کرده است. این کتاب با رویکردی توصیفی و تطبیقی به بررسی پدیده‌ی تجربه‌ی عرفانی می‌پردازد و تلاش می‌کند این نوع تجربه را نه‌تنها در چهارچوب یک سنت دینی خاص، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای انسانی و جهانی تحلیل کند. نویسنده که سابقه‌ی مطالعاتی گسترده‌ای در ادیان شرق آسیا و ادیان بومی آمریکای شمالی دارد با بهره‌گیری از دانش خود در حوزه‌های انسان‌شناسی، روان‌شناسی، زیست‌شناسی و الهیات تطبیقی تجربه‌ی عرفانی را از زوایای مختلف مورد واکاوی قرار داده است. ساختار کتاب شامل مقدمه، تحلیل پدیدارشناسانه، بررسی انواع تجربه‌های خلسه‌ای، پیشینه‌ی مطالعات و تحلیل‌های تطبیقی در سنت‌های دینی مختلف است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تجربه عرفانی

کتاب تجربه عرفانی (تحلیل توصیفی تطبیقی) اثری است که جردن پیپر با هدف ارائه‌ی تحلیلی چندوجهی از پدیده‌ی تجربه عرفانی نگاشته است. کتاب با روایتی شخصی از تجربه‌ی نویسنده آغاز می‌شود و سپس با جمع‌آوری و تحلیل گزارش‌های متعددی از افراد مختلف تلاش می‌کند ویژگی‌های مشترک و متمایز این تجربه را شناسایی کند. جردن پیپر تجربه‌ی عرفانی را در بستر فرهنگ‌های گوناگون و سنت‌های دینی مختلف بررسی کرده و با رویکردی تطبیقی تفاوت‌ها و شباهت‌های آن را در ادیان غربی و غیرغربی از جمله اسلام، یهودیت، مسیحیت، شمنیسم و عرفان سکولار مدرن تحلیل کرده است. 

ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که ابتدا به توصیف پدیدارشناسانه‌ی تجربه عرفانی می‌پردازد؛ سپس انواع تجربه‌های خلسه‌ای را دسته‌بندی می‌کند و در ادامه پیشینه‌ی مطالعات و رویکردهای مختلف علمی و فلسفی را مرور می‌کند. بخش‌های هرمنوتیک قومی نیز به بررسی نقش فرهنگ و تفسیرهای فرهنگی در شکل‌گیری و درک تجربه‌ی عرفانی اختصاص یافته است. درنهایت کتاب با جمع‌بندی و ارائه‌ی پیشنهادهایی برای فهم بهتر این پدیده به پایان می‌رسد. جردن پیپر در این اثر ضمن پرهیز از سوگیری تلاش کرده است تجربه‌ی عرفانی را به‌عنوان بخشی از تجربه‌ی انسانی و نه صرفاً دینی مورد توجه قرار دهد.

خلاصه کتاب تجربه عرفانی

کتاب تجربه عرفانی با روایت یک رویداد شخصی از نویسنده آغاز می‌شود؛ جایی که پیپر تجربه‌ای عمیق از یگانگی با جهان و ناپدیدشدن را در یک موقعیت ساده و روزمره توصیف می‌کند. او این تجربه را نقطه‌ی عزیمت برای تحلیل پدیده‌ی عرفانی قرار می‌دهد و در ادامه با جمع‌آوری گزارش‌های متعددی از افراد مختلف تلاش می‌کند ویژگی‌های مشترک این نوع تجربه را استخراج کند. ویژگی‌هایی مانند احساس ادغام با نور، ناپدیدشدن مرزهای فردی، تجربه‌ی لذت و آرامش عمیق و بازگشت به هوشیاری با نوعی دگرگونی درک از خود و جهان در اغلب این گزارش‌ها دیده می‌شود. 

در بخش‌های بعدی کتاب به بررسی انواع تجربه‌های خلسه‌ای می‌پردازد و تفاوت میان تجربه‌ی عرفانی و سایر حالات تغییر یافته‌ی آگاهی مانند رؤیا، شمنیسم، واسطه‌گری و تجربه‌های ناشی از مواد روان‌گردان را روشن می‌کند. پیپر با رویکردی تطبیقی تجربه‌ی عرفانی را در سنت‌های دینی مختلف بررسی کرده و نشان داده است که هر فرهنگ و دین این تجربه را به شیوه‌ای خاص تفسیر و معنا می‌کند. او همچنین به نقش عوامل زیستی، روان‌شناختی و اجتماعی در شکل‌گیری این تجربه اشاره کرده و اهمیت زمینه‌ی فرهنگی را در تفسیر آن برجسته ساخته است. 

در فصل‌های پایانی نویسنده با مرور پیشینه‌ی مطالعات علمی و فلسفی درباره‌ی تجربه‌ی عرفانی به نقد دیدگاه‌هایی می‌پردازد که این تجربه را صرفاً محصول شرایط عصبی یا روانی می‌دانند. او تأکید می‌کند که تجربه‌ی عرفانی اگرچه ممکن است با تغییراتی در مغز همراه باشد، اما نمی‌توان آن را به‌سادگی به فرایندهای زیستی یا روانی تقلیل داد. درنهایت کتاب با جمع‌بندی یافته‌ها و ارائه‌ی پیشنهادهایی برای فهم بهتر تجربه‌ی عرفانی بر اهمیت نگاه چندرشته‌ای و پرهیز از تعصب فرهنگی تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب تجربه عرفانی را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی تحلیلی و تطبیقی تجربه‌ی عرفانی را از زوایای گوناگون بررسی کرده و تلاش می‌کند مرز میان تجربه‌ی دینی و عرفانی را روشن کند. یکی از ویژگی‌های شاخص این کتاب استفاده از گزارش‌های واقعی افراد و تحلیل پدیدارشناسانه‌ی این تجربه‌هاست که به خواننده امکان می‌دهد با ابعاد مختلف و گاه متناقض تجربه‌ی عرفانی آشنا شود. کتاب همچنین با پرداختن به نقش فرهنگ، زبان و تفسیرهای دینی و غیردینی نشان می‌دهد که تجربه‌ی عرفانی چگونه در بسترهای مختلف معنا پیدا می‌کند و چه تفاوت‌هایی با سایر حالات تغییر یافته‌ی آگاهی دارد. برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر ماهیت تجربه‌ی عرفانی و جایگاه آن در زندگی انسان هستند، این کتاب فرصتی برای مواجهه با دیدگاه‌های متنوع و نقدهای علمی و فلسفی فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان مطالعات دینی، عرفان، روان‌شناسی، انسان‌شناسی و فلسفه پیشنهاد می‌شود. این کتاب همچنین به کسانی که تجربه‌های غیرمعمول آگاهی داشته‌اند یا به‌دنبال فهم تفاوت میان تجربه‌ی عرفانی و سایر حالات ذهنی هستند، توصیه می‌شود. پژوهشگران حوزه‌ی مطالعات تطبیقی ادیان و افرادی که دغدغه‌ی مرز میان علم و معنویت را دارند نیز می‌توانند از مطالب این اثر بهره‌مند شوند.

بخشی از کتاب تجربه عرفانی

«درسال ۱۹۷۲، مهم‌ترین رویداد زندگی من در یک روز تابستانی بسیار عالی و در یک موقعیت مطلوب رخ داد. در یک جشنواره آخر هفته موسیقی جاز در مرز بندر تورنتو در حال کمک به زوجی بودم که به‌ تازگی با آن‌ها آشنا شده بودم. آن‌ها کیف‌ های چرمی درست می‌ کردند و به فروش می‌ رساندند. با خانم هنرمندی آشنا شدم که همراه همسرش بود و تا به امروز نزدیک‌ ترین دوستان من به حساب می‌ آیند. اوایل بعد از ظهر بود و تازه ناهار سبکی خورده بودم، به‌ تنهایی زیر سایه یک درخت بر روی چمن‌ها دراز کشیده بودم. به یک طرف خوابیده بودم و دقیقاً در مقابلم چشم‌ اندازی از یک چمنزاری بود که آفتاب بر آن می‌تابید. در این حالت بود که یک نفر نگاه مرا جذب کرد.»