کتاب خوانشی نو از صحنه

کتاب خوانشی نو از صحنه (درآمدی بر رویکردهای تحلیلی در تئاتر) نوشته حسین حق پرست، موضوع تحلیل نمایشنامه و اجرای تئاتر را از تعریف مفاهیم تا بررسی نمونه‌های نمایشی دنبال می‌کند. نویسنده تحلیل را صرفاً پیداکردن کاستی‌های اثر نمی‌داند؛ تحلیل در این کتاب وسیله‌ای برای شناخت اجزای اثر، ارتباط میان آن‌ها و دریافت معناهای نهفته در متن و صحنه است. انتشارات شاملو این کتاب را منتشر کرده است. روش‌هایی مانند تحلیل محتوا، نشانه‌شناسی و روانکاوی، محور مباحث این کتاب هستند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خوانشی نو از صحنه

کتاب خوانشی نو از صحنه نوشته حسین حق پرست، مباحث تحلیل هنرهای نمایشی را در دو بخش با عنوان «نگاره» تنظیم کرده است. نگاره‌ی نخست، «تحلیل؛ تعریف، اهمیت، مراحل، انواع آن»، زمینه‌ی نظری بحث را فراهم می‌کند. نویسنده در این بخش، مفهوم تحلیل و تفاوت تحلیل با نقد را توضیح داده است. او تحلیل را بررسی اجزا و مناسبات درونی اثر معرفی می‌کند و نقد را ارزیابی اثر از منظرهای متفاوت می‌داند. بحث اهمیت تحلیل نیز به ضرورت توجه همزمان به شکل نوشتار و محتوای تخصصی اختصاص دارد. انتخاب مسئله، گردآوری و پردازش اطلاعات، شناخت روابط، طراحی پرسش‌ها و ارائه‌ی استدلال، از موضوعات بحث مراحل تحلیل هستند. معرفی تحلیل محتوا، ساختارگرایی، اسطوره‌شناسی، نشانه‌شناسی و ساخت‌شکنی، ادامه‌ی مباحث این نگاره را تشکیل می‌دهد. نویسنده در توضیح تحلیل محتوا، تفاوت بررسی کمی و کیفی را مطرح کرده است؛ تفاوتی که نشان می‌دهد شمارش تکرارها همیشه برای تشخیص اهمیت یک مضمون کافی نیست.
کتاب خوانشی نو از صحنه در نگاره‌ی دوم، «رویکردهای تحلیلی تئاتر؛ تعریف، اصول، مثال‌هایی از اجراهای موفق»، بحث را به نمایشنامه و اجرا پیوند می‌زند. اصول تحلیل تئاتر، مفاهیم اصلی، نکات مهم و نقش تحلیلگر، مقدمه‌ی معرفی روش‌های گوناگون هستند. فهرست این بخش، علاوه‌بر روش‌های نگاره‌ی نخست، تحلیل روانکاوانه، جامعه‌شناختی، فمینیستی، تاریخی‌فرهنگی، پست‌مدرن، بینامتنیت و شمایل‌نگاری را دربرمی‌گیرد. نمونه‌هایی از هملت، باغ وحش شیشه‌ای، باغ آلبالو و مرگ فروشنده، زمینه‌ی بررسی مصداق‌ها را فراهم کرده‌اند. جدول‌های کدگذاری مقوله‌ها، تقابل‌های دوگانه، کنش‌های دراماتیک و تحلیل شخصیت‌ها نیز در فهرست آمده‌اند. نویسنده در سخن آغازین، انتخاب روش را به ویژگی‌های ادبی و اجرایی اثر مرتبط دانسته است. این توضیح، جایگاه تحلیلگر را روشن می‌کند: تحلیلگر باید نشانه‌ها و اشارات متن و صحنه را بررسی کند و دریافت خود را باتکیه‌بر شواهد توضیح دهد. شناخت مباحث نظری در این مسیر، از مشاهده‌ی جزئیات اجرا جدا نیست.

خلاصه کتاب خوانشی نو از صحنه

حسین حق پرست در کتاب خوانشی نو از صحنه، تحلیل را فرایندی برای شناخت یک پدیده از راه بررسی اجزا و ارتباط‌های آن معرفی می‌کند. تحلیلگر ابتدا مسئله را مشخص می‌کند، اطلاعات مرتبط را گرد می‌آورد و پرسش‌هایی درباره‌ی چرایی و چگونگی اثر شکل می‌دهد. روش انتخاب‌شده سپس مسیر بررسی و استدلال را تعیین می‌کند. تحلیل محتوا بر مقوله‌ها و مضمون‌ها متمرکز است؛ ساختارگرایی روابط اجزا را بررسی می‌کند؛ اسطوره‌شناسی سراغ الگوها و معناهای اساطیری می‌رود؛ نشانه‌شناسی چگونگی شکل‌گیری معنا را دنبال می‌کند. مباحث تئاتر، این زمینه‌های نظری را به بررسی آثار نمایشی پیوند می‌دهند. دغدغه‌ی اصلی نویسنده، عبور از اظهارنظر سلیقه‌ای و رسیدن به تحلیلی مستند است که فهم متن و اجرا را گسترش دهد.

چرا باید کتاب خوانشی نو از صحنه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خوانشی نو از صحنه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت تحلیل و نقد را از منظر نویسنده توضیح می‌دهد و حدود بحث را مشخص می‌کند.
• مباحث تحلیل محتوا، تفاوت شمارش مضمون‌ها و تفسیر معنای آن‌ها را روشن می‌کنند.
• نمونه‌های نمایشی و جدول‌ها، پیوند مفاهیم نظری با بررسی نمایشنامه و اجرا را نشان می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان هنرهای نمایشی که به شناخت روش‌های تحلیل نمایشنامه و اجرا نیاز دارند.
• پژوهشگران تئاتر و ادبیات که کاربرد مفاهیم نشانه‌شناسی، اسطوره‌شناسی و ساختارگرایی را در آثار نمایشی دنبال می‌کنند.