کتاب رمزواره های مولانا

کتاب رمزواره ‌های مولانا به قلم الهه نورمحمدی و امیربهروز قاسمی و به کوشش نشر خیزران منتشر شده است. این اثر به بررسی و تحلیل زبان نمادین و استعاری جلال‌الدین محمد بلخی در آثار برجسته‌اش، به‌ویژه مثنوی معنوی و دیوان شمس می‌پردازد تا مفاهیم پیچیده‌ی عرفانی را برای مخاطب رمزگشایی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رمزواره‌ های مولانا

کتاب رمزواره‌‌های مولانا تلاشی است برای تبیین این نکته که چرا و چگونه این شاعر بزرگ از اشیاء، حیوانات و عناصر طبیعی برای انتقال مفاهیم متعالی استفاده کرده است. الهه نورمحمدی و امیربهروز قاسمی در این کتاب با رویکردی تحلیلی به‌سراغ واژگان کلیدی رفته‌اند که در نگاه اول ساده به نظر می‌رسند، اما در هندسه‌ی فکری مولانا، بار معنایی عمیقی را حمل می‌کنند. نویسندگان معتقدند که بدون شناخت این رمزها، فهم جانِ کلام مولانا میسر نیست؛ چراکه او حقیقت را در حجاب نماد عرضه می‌کند تا تنها پویندگان طریق معرفت به آن دست یابند. این اثر پلی میان زبان صورت و معنای باطن در اشعار جلال‌الدین بلخی برقرار می‌کند.

خلاصه کتاب رمزواره‌ های مولانا

کتاب حاضر در فصول مختلف خود به دسته‌بندی و تشریح مهم‌ترین نمادهای موجود در اندیشه‌ی مولوی می‌پردازد. در این اثر، رمزواره‌هایی همچون نی، آینه، خورشید، دریا و نمادهای حیوانی مانند فیل، طوطی و باز از منظر عرفانی واکاوی شده‌اند. نویسندگان با استناد به ابیات مختلف توضیح می‌دهند که برای مثال، نی چگونه نمادی از روح انسانی جدامانده از نیستان الهی است یا آینه چطور صیقل‌یافتن قلب مؤمن را بازنمایی می‌کند.

در بخش‌های دیگر کتاب، مفاهیمی مانند مرگ ارادی، خاموشی (خموشی) و سماع به‌عنوان رفتارهای رمزی در مکتب مولانا بررسی می‌شوند. کتاب همچنین به جایگاه معشوق و استعارات مربوط به عشق پرداخته و تفاوت عشق مجازی و حقیقی را از لابلای رمزواره‌های اشعار استخراج می‌کند. ساختار اثر به‌گونه‌ای است که ابتدا نماد‌ها معرفی شده‌اند؛ سپس ریشه‌های آن در سنت عرفانی بررسی شده و در نهایت، با ذکر شواهد شعری از مولانا، کاربرد دقیق آن‌ها در متن تبیین شده است.

چرا باید کتاب رمزواره ‌های مولانا را بخوانیم؟

اشعار مولانا برای بسیاری از علاقمندان در ابتدا ممکن است دیریاب به نظر برسد. خواندن این کتاب به مخاطب کمک می‌کند تا از سطح ظاهری داستان‌ها و ابیات عبور کرده و به لایه‌های زیرین فکری شاعر نفوذ کند. این اثر نه‌تنها فرهنگ‌نامه‌ای کوچک برای اصطلاحات رمزی مولاناست، بلکه ابزاری است برای درک بهتر جهان‌بینی عرفانی که بر ادبیات کلاسیک ایران سایه انداخته است. با مطالعه‌ی این اثر، خواننده می‌تواند لذت بیشتری از خواندن مثنوی ببرد.

خواندن کتاب رمزواره های مولانا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این اثر را به دانشجویان و پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی، علاقمندان حوزه‌ی عرفان و تصوف و تمامی کسانی که به‌طور جدی آثار مولانا را مطالعه می‌کنند، پیشنهاد می‌دهیم.

بخشی از کتاب رمزواره های مولانا

«در واقع نفس جزء جدا ناپذیر وجود انسان است که نقش اصلی را در رساندن او به اوج کمال انسانی و یا فرستادن به نازل‌ترین مراتب انسانی دارد. بر این اساس است که مراتب و انواع گوناگونی برای نفس در نظر گرفته‌اند. برخی تصور کرده‌اند، نفس انواع مختلفی دارد و در میان انواع نفوس تفاوت قائل شده‌اند؛ در صورتی که تفاوت میان نفوس به حقیقت آن برنمی‌گردد، چرا که حقیقت و اصل نفس واحد است و تفاوت در مراتب و درجات آن است. بحرالعلوم دربارهٔ سیر نفس در مراتب مختلف گفته است: "این نفس نمی‌کوشد مگر در حظوظ بدنیه و از قوای دیگر مر این روح را قوت شیطانیه است که اغوا می‌کند نفس را بر ارتکاب محرمات که به آن‌ها حظ بدنی حاصل شود. پس مقتضای نفس و قوت شیطانیه آن است که بدن در دنیا صالح ماند، لیکن نفس را از اصلاح آخر وی کاری نیست و نه از فساد اخروی و اما قوت شیطانیه، پس فساد آخرت می‌خواهد و روح را یک قوت ملکی است که آن امور مصلحت آخرت می‌خواهد و بدان امر می‌کند، لیکن قوت ملکیه چون ساجد است و مطیع روح است، پس مانع نمی‌آید از آنچه که می‌کند از شر و زنجیر نهی وچون نهی نشیند سالک می‌ماند برای اینکه مطیع و ساجد است و قوت شیطانیه چون که ساجد و مطیع نیست مانع می‌آید از خیرات و باعث می‌شود بر شرور و نفس شیطان، اگر چه او مشارکند در ابقای مصالح بدنیه دنیویه، آن نفس را اماره می‌گویند، چون مهذب شد اندکی از تهذیب تا به این رسید که خود را ملامت می‌کند بر اتباع قوت شیطانیه بعد فعل و اتیان اوامر قوت شیطانیه، آن نفس را لوامه می‌گویند، چون زیاده تهذیب یافت که بر قول قوت ملکیه عمل کند و اطمینان به این می‌گیرد و قول قوت شیطانیه را راه ندهد، آن را نفس مطمئنه می‌گویند و چون صفات ملکیه بر او غالب آمد که امر به خیر کند نه به غیر، آن را نفس ملهمه گویند و این تسمیه‌ها به اعتبار مراتب و اعتبارات است نه به نظر اختلاف در ذات، و قوت شیطانیه اصلا مهذب نمی‌گردد و غایت این است که مقهور می‌گردد و امر بشر نمی‌تواند کرد از مقهوریت اگرچه در پی آن می‌باشد و چون نفس مهذب شد و قوت شیطانیه مقهور گشت، روح متعین به کمال روحی رسد و علوم غیبیه از عقل کل و نفس کل می‌گیرد، بلکه مستغرق در حق می‌باشد و تا انکشاف اعیان ثابته رسد..." (بحرالعلوم، ۱۳۸۳ ج ۲: ۳۶) »