کتاب درس های زندگی فروید

کتاب درس‌های زندگی فروید نوشته‌ی برت کار با ترجمه‌ی صالح نجفی اثری از مجموعه‌ی مدرسه‌ی زندگی است که نشر هنوز آن را منتشر کرده است. نویسنده که خود روان‌درمانگر فرویدی و سال‌ها درگیر مطالعه و کار بالینی بر پایه‌ی نظریه‌های فروید بوده، در این کتاب می‌کوشد از دل زندگی و نوشته‌های زیگموند فروید، مجموعه‌ای از «درس‌ها برای زیستن» بیرون بکشد؛ درس‌هایی درباره‌ی موفقیت و شکست، عشق و خیانت، خانواده، راز، شرم، ترس از شادی، لغزش‌های زبانی و بسیاری موقعیت‌های ظاهراً روزمره که در عمق خود ریشه در ناخودآگاه دارند. این کتاب نه زندگی‌نامه‌ی صرف فروید است و نه مرور خشک نظریه‌های او؛ بلکه ترکیبی است از روایت زندگی فروید، نقل‌قول‌های مستقیم از نوشته‌هایش، نمونه‌های بالینی، خاطرات شخصی نویسنده و پیوند دادن همه‌ی این‌ها با مسائل امروزی انسان‌ها؛ از رسوایی‌های جنسی سیاست‌مداران و بازیگران گرفته تا بحران‌های زناشویی، اضطراب موفقیت، و تجربه‌ی تحقیر در کودکی. درس‌های زندگی فروید نشان می‌دهد چگونه مفاهیمی مثل روان‌رنجوری، تروما، ناخودآگاه، حس گناه، رقابت خواهر و برادرها، و سازوکارهای دفاعی در زندگی روزمره حضور دارند و رفتارهایی را شکل می‌دهند که اغلب خود فرد هم از معنای‌شان خبر ندارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درس های زندگی فروید

کتاب درس‌های زندگی فروید با تمرکز بر زندگی و اندیشه‌ی زیگموند فروید، از خلال روایت برت کار، تصویری چندوجهی از پدر روان‌کاوی ارائه می‌دهد؛ تصویری که هم شیفتگی نویسنده به فروید را نشان می‌دهد و هم فاصله‌گذاری انتقادی او را. در بخش‌های آغازین، نویسنده از تجربه‌ی شخصی‌اش به‌عنوان دانشجوی جوان روان‌شناسی شروع می‌کند که به‌خاطر علاقه‌اش به فروید تحقیر می‌شود و این تجربه را کنار حمله‌ها و ستایش‌های افراطی نسبت به فروید در تاریخ پزشکی می‌گذارد؛ از مقاله‌ی تند یک جراح انگلیسی در نشریه‌ی لَنسِت تا مدح پرشور شاگردان فروید. سپس زندگی فروید از کودکی در خانواده‌ای فقیر در امپراتوری اتریش ـ مجارستان، مهاجرت به وین، تحصیل در دانشگاه، آشنایی با یوزف برویر و تجربه‌ی «گفت‌وگودرمانی» با برتا پاپنهایم، کار با شارکو در پاریس، بازگشت به وین و تأسیس مطب خصوصی، هدیه‌ی کاناپه‌ی معروف، و شکل‌گیری تدریجی روان‌کاوی روایت می‌شود. کتاب درس‌های زندگی فروید در این مسیر به فضای فکری و هنری وین نیز می‌پردازد؛ شهری که هم‌زمان با فروید، شونبرگ، اشتیفان تسوایگ، اشینتسلر و نقاشانی چون اگون شیله در آن فعال بودند و ایده‌های انقلابی در هنر، سیاست و پزشکی در آن می‌جوشید. انتشار کتاب‌هایی مثل تفسیر رؤیاها، ورود اصطلاح «روان‌کاوی»، گسترش تدریجی این روش، نفوذ آن در فرهنگ عامه (سینما، تئاتر، موزیکال‌های برادوی)، و سپس دشمنی نازی‌ها، سوزاندن کتاب‌ها، و در نهایت مهاجرت فروید به لندن و مرگ او در پی سرطان دهان، از دیگر محورهای این روایت است. کتاب درس‌های زندگی فروید در ادامه از این بستر تاریخی عبور می‌کند و وارد فصل‌هایی موضوع‌محور می‌شود که هرکدام با یک سؤال یا موقعیت زندگی روزمره گره خورده‌اند؛ فصل‌هایی با عنوان‌هایی مانند «چگونه بزرگ‌ترین موفقیت خویش را بر باد دهیم»، «چگونه از کاه کوه می‌سازیم»، «چگونه رازی نهان و عمیق را لو می‌دهیم»، «چگونه عاشق می‌شویم» و «چگونه کل خانواده‌ی خود را از بین ببریم... اما از راه درست». در هر فصل، برت کار ابتدا نمونه‌هایی معاصر و آشنا می‌آورد؛ مثلاً رسوایی هیو گرانت یا الیوت اسپیتزر برای بحث درباره‌ی ترس از موفقیت، یا ماجرای تی‌شرت‌ها و دمپایی‌های فرویدی در موزه‌ی فروید برای ورود به بحث لغزش‌های زبانی. سپس بخش‌هایی از نوشته‌های خود فروید نقل می‌شود؛ از مقاله‌های کلاسیک او درباره‌ی «خطرهای موفقیت»، «لغزش‌های زبان»، «برخورد با بعضی تیپ‌های شخصیتی در کار روان‌کاوی»، «قطعه‌ای از تحلیل یک مورد هیستری»، «اختلال حافظه در آکروپولیس» و «نوع خاصی از هدف‌گزینی مردان» تا متن تحلیلی او درباره‌ی خاطره‌ی کودکی گوته. نویسنده این نقل‌قول‌ها را با توضیح‌های خود، نمونه‌های بالینی از مراجعانش، و گاهی خاطرات شخصی‌اش (کار در موزه‌ی فروید، تجربه‌ی روان‌کاوی شدن، گفت‌وگو با کسانی که فروید را از نزدیک می‌شناختند) درهم می‌آمیزد تا نشان دهد چگونه ایده‌های فروید می‌توانند به فهم رفتارهای امروز کمک کنند؛ از ترس ناخودآگاه از شادی و احساس «لایق نبودن»، تا معنای لغزش‌های کوچک زبانی، اهمیت رازداری در درمان، ریشه‌های ناپایداری روابط عاشقانه، و خشونت‌های پنهان در روابط خواهر و برادرها.

خلاصه کتاب درس های زندگی فروید

هسته‌ی اصلی درس‌های زندگی فروید نشان دادن این است که بسیاری از رفتارهای عجیب، خودتخریب‌گر یا ظاهراً «بی‌منطق» انسان‌ها، ریشه در لایه‌های ناخودآگاه دارند و اگر با دقت به آن‌ها نگاه شود، حامل معنایی روشن‌اند. در فصل «چگونه بزرگ‌ترین موفقیت خویش را بر باد دهیم»، نویسنده از رسوایی‌های هیو گرانت و الیوت اسپیتزر شروع می‌کند تا به ایده‌ی فروید برسد که آدمیان گاهی نه پس از شکست، بلکه درست پس از تحقق یک آرزوی بزرگ دچار فروپاشی می‌شوند. فروید در متن‌هایی که نقل می‌شود توضیح می‌دهد چگونه «سرخوردگی درونی» جای «سرخوردگی بیرونی» را می‌گیرد؛ فرد احساس می‌کند «مستحق چنین سعادتی نیست» و نوعی حس گناه یا بدبینی عمیق («آن‌قدر عالی که نمی‌تواند حقیقت داشته باشد») او را به سمت خراب‌کردن موفقیتش می‌کشاند. نامه‌ی فروید درباره‌ی تجربه‌ی آکروپولیس و احساس عجیبی که در برابر تحقق رؤیای سفر به آتن داشته، نمونه‌ای است که نشان می‌دهد چگونه پیشی‌گرفتن از والدین (از نظر تحصیلات، سفر، موفقیت) می‌تواند احساس گناه و ترس از «رنجاندن پدر» را فعال کند. در فصل «چگونه از کاه کوه می‌سازیم»، کتاب به لغزش‌های فرویدی می‌پردازد؛ از ایمیل «Silly عزیز» به‌جای «Sally عزیز» تا اشتباه گرفتن «گلدمن» با «سیلورمن» و نمونه‌های کلاسیک فروید در آسیب‌شناسی روانی زندگی هرروزه. فروید نشان می‌دهد که این لغزش‌ها، فراموشی‌ها و سهوالقلم‌ها اغلب نشانه‌ی دخالت افکاری نیمه‌سرکوب‌شده‌اند؛ افکاری که نمی‌خواهند به آگاهی بیایند اما خود را در شکل خطاهای کوچک نشان می‌دهند. در عین حال تأکید می‌کند نباید تصمیم‌های بزرگ را فقط بر پایه‌ی این لغزش‌ها گرفت، اما می‌توان آن‌ها را جدی گرفت و به‌عنوان سرنخ‌هایی از تعارض‌های درونی دید. فصل «چگونه رازی نهان و عمیق را لو می‌دهیم» بر اهمیت رازداری و حریم خصوصی در کار فروید تمرکز دارد. از تجربه‌ی او با شارکو و مفهوم «اسرار اتاق‌خواب» تا طراحی اتاق مشاوره با ورودی و خروجی جدا، و شیوه‌ی او در نوشتن شرح‌حال بیماران با نام‌های مستعار (مثل دُرا) و تغییر جزئیات برای حفظ گمنامی. روایت مورد دُرا و مواجهه‌ی او با هر کا. نشان می‌دهد چگونه تروماهای جنسی نوجوانی می‌توانند سال‌ها به‌صورت علائم هیستری باقی بمانند و فقط در فضایی امن و محرمانه امکان بیان پیدا کنند. نویسنده این بحث را به جهان امروز پیوند می‌زند؛ جهانی که در آن افشای زندگی خصوصی در اینترنت، تهدید و ارعاب آنلاین و انتشار تصاویر خصوصی نوجوانان، زخم‌هایی عمیق و ماندگار ایجاد می‌کند. در فصل «چگونه عاشق می‌شویم»، کتاب از تجربه‌ی بالینی نویسنده با زوج‌ها استفاده می‌کند تا ایده‌های فروید درباره‌ی عشق و انتخاب معشوق را توضیح دهد. نمونه‌ی برتی و فلورا که پس از ازدواج ناگهان میل جنسی‌شان فروکش می‌کند، و کلود و گرتا که با خیانت غیرقابل‌فهم شوهر روبه‌رو می‌شوند، به بحثی درباره‌ی مقاله‌ی فروید «نوع خاصی از هدف‌گزینی مردان» راه می‌دهد. فروید نشان می‌دهد چگونه بسیاری از مردان فقط وقتی برانگیخته می‌شوند که پای «شخص سومی آزرده‌خاطر» در میان باشد یا زن «متعلق به دیگری» باشد، و ریشه‌ی این الگو را در تثبیت اولیه‌ی عشق به مادر و حضور پدر به‌عنوان رقیب می‌بیند. همچنین توضیح داده می‌شود که چگونه احساس گناه ناخودآگاه نسبت به والدین می‌تواند به حذف رابطه‌ی جنسی در ازدواج یا گرایش به روابط خارج از زناشویی منجر شود. در فصل «چگونه کل خانواده‌ی خود را از بین ببریم... اما از راه درست»، کتاب به تحلیل فروید از خاطره‌ی کودکی گوته در دیشتونگ اوند وارهایت می‌پردازد؛ جایی که گوته‌ی خردسال با شوق ظرف‌های آشپزخانه را از پنجره بیرون می‌ریزد. فروید این خاطره را «خاطره‌ی حائل» می‌داند که روی تعارضی عمیق‌تر را می‌پوشاند: حسادت و پرخاشگری نسبت به خواهر و برادرهای تازه‌وارد. مقایسه‌ی این خاطره با بیماران جوانی که در کودکی اشیاء را از پنجره پرت می‌کردند یا به حیوانات محبوب‌شان آسیب می‌زدند، به این نتیجه می‌رسد که این اعمال نوعی «جادوی نمادین» برای خلاص‌شدن از رقیب کوچک‌اند؛ رقیبی که «لک‌لک آورده» و کودک آرزو می‌کند «لک‌لک دوباره او را ببرد». در مجموع، کتاب نشان می‌دهد چگونه فروید از جزئی‌ترین رفتارها و خاطره‌ها، به ساختارهای عمیق روابط خانوادگی، حسادت، خشونت و عشق می‌رسد و برت کار می‌کوشد این بینش‌ها را به زبان امروز و در پیوند با مسائل معاصر بازخوانی کند.

چرا باید کتاب درس های زندگی فروید را بخوانیم؟

درس‌های زندگی فروید فرصتی فراهم کرده است تا نظریه‌های پراکنده و گاه دشوار فروید در قالب موقعیت‌های ملموس و امروزی دیده شود؛ از رسوایی‌های رسانه‌ای و بحران‌های زناشویی تا اضطراب موفقیت، لغزش‌های کوچک زبان، و خاطره‌های ظاهراً بی‌اهمیت کودکی. این کتاب نشان می‌دهد مفاهیمی مثل ناخودآگاه، تروما، حس گناه، رقابت خواهر و برادرها و ترس از شادی چگونه در رفتارهای روزمره حضور دارند و می‌توانند تصمیم‌ها، روابط و مسیر زندگی را شکل دهند، بی‌آن‌که فرد از آن‌ها آگاه باشد. خواننده در خلال روایت زندگی فروید، نمونه‌های بالینی و نقل‌قول‌های مستقیم از نوشته‌های او، با شیوه‌ی نگاه روان‌کاوانه آشنا می‌شود؛ نگاهی که به‌جای قضاوت سریع، در پی کشف معنای پنهان رفتارهاست. کتاب همچنین تصویری پیچیده از خود فروید ارائه می‌دهد؛ هم به‌عنوان پزشک خلاق و سخت‌کوش، و هم انسانی با ضعف‌ها، قساوت‌ها و تناقض‌ها. این ترکیب، هم از اسطوره‌سازی افراطی فاصله می‌گیرد و هم از نفی کامل او. برای کسانی که می‌خواهند بفهمند چرا گاهی درست در اوج موفقیت خود را خراب می‌کنند، چرا لغزش‌های زبانی‌شان این‌قدر «به‌جا» است، چرا روابط عاشقانه‌شان ناگهان سرد می‌شود یا چرا خاطره‌ای کوچک از کودکی این‌همه در ذهن‌شان مانده، این کتاب می‌تواند چشم‌اندازی تازه و پرسش‌برانگیز فراهم کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن درس‌های زندگی فروید به کسانی پیشنهاد می‌شود که به روان‌شناسی عمیق، ریشه‌های پنهان رفتارها و نقش ناخودآگاه در زندگی روزمره علاقه دارند؛ به دانشجویان و فعالان حوزه‌های روان‌شناسی، مشاوره و روان‌درمانی؛ به کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی عشق، خیانت، خانواده، شرم، تروما و ترس از موفقیت‌اند؛ و به خوانندگانی که می‌خواهند با فروید و ایده‌هایش آشنا شوند اما ترجیح می‌دهند این آشنایی از مسیر مثال‌های زنده، روایت‌های بالینی و پیوند با مسائل امروز صورت بگیرد، نه از راه متنی صرفاً نظری.

بخشی از کتاب درس های زندگی فروید

«در سال ۱۹۹۴، فیلم چهار عروسی و یک تشییع‌جنازه به کارگردانی مایک نیوول غوغایی در سالن‌‌های سینمایی به‌پا کرد و خیلی‌ زود درآمدزاترین فیلم تاریخ سینمای بریتانیا و نامزد بهترین فیلم بلند در آکادمی اسکار شد. هیو گرانت، بازیگر نقش اول فیلم، چندین جایزۀ معتبر گرفت و به ستاره‌‌ای بین‌‌المللی بدل شد و با کمپانی فیلم‌سازی «کَسِل راک اینترتینمنت» آمریکا که در آن زمان به تد ترنر، غول رسانه‌‌ها، تعلق داشت قراردادی امضا کرد. گرانت سپس در نخستین فیلم مهمش در هالیوود، کمدی نه ماه (۱۹۹۵)، نقش بازی کرد؛ اما درست دوهفته‌ونیم پیش از اکران فیلم، پلیس لس‌آنجلس گرانت را به جرم رفتار منافی با عفت عمومی با زنی روسپی که او را دیواین براون می‌نامیدند، دستگیر کرد. می‌‌توان داستا‌‌ن‌‌های بسیاری مشابه این دربارۀ مردان و زنانی نقل کرد که اندکی پس از رسیدن به اوج شهرت یا موفقیت توانسته‌‌اند به‌نحوی دستاوردهای خویش را بر باد دهند و بیشتر وقت‌‌ها به شیوه‌‌هایی فوق‌‌العاده خفت‌‌آور و تخریب‌کنندۀ خویش؛ محض نمونه، الیوت اسپیتزر، فرماندار ایالت نیویورک که ستایندگان بسیاری داشت، اندکی پس از انتخابش به این سمت درگیر یک رسوایی جنسی شد و درنتیجه منصب فرمانداری‌‌اش را از کف داد. اخبار مربوط به دستگیری هیو گرانت میلیون‌‌ها نفر را گیج و سردرگم کرد. آخر چه‌طور ممکن است هیو گرانت دلربا، جذاب، بااصل‌ونسب وارد رابطه‌‌ای شرم‌‌آور با فاحشه‌‌ای شود که این‌‌طور که می‌‌گویند، ۶۰ دلار دستمزد از او می‌‌خواهد و بدین‌ترتیب همۀ روابط و شهرت و حتی معاش خود را به خطر اندازد؟ به همین قیاس می‌‌توان پرسید چگونه الیوت اسپیتزر که به لطف فعالیت‌‌های سیاسی آزادی‌‌خواهانه‌‌اش در مبارزه با جرم‌‌هایی چون اختلاس و رشوه‌‌خواری زبانزد عام‌وخاص بود گرفتار مصیبتی مشابه شد. این رسوایی‌‌های برباد‌دهندۀ موفقیت برای زیگموند فروید تعجب‌‌آور نبود. پس از سال‌‌های متمادی کار روان‌‌کاوانه با بیماران مبتلا به روان‌رنجوری، فروید ناگزیر پی به این معنی برد که آدمیان غالباً در زندگی خصوصی نه پس از یک شکست بلکه به شکلی خارق اجماع، پس از یک پیروزی، دچار ناآرامی و آشفتگی روانی می‌‌شوند.»