کتاب قانون قزوینی

کتاب قانون قزوینی نوشتهٔ میرزامحمدشفیع قزوینی است. انتشارات امید فردا این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر حاوی انتقاد از اوضاع اجتماعی ایران در دورهٔ ناصری است.

درباره کتاب قانون قزوینی

کتاب قانون قزوینی هم نقد اوضاع اجتماعی ایران در دورهٔ ناصری (دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار) را در بر گرفته و هم رساله‌ای برای اصلاح امور مملکت پیشنهاد کرده است؛ پس این کتابْ دو رسالهٔ خطی را منتشر کرده است. یکی کتابچهٔ قانون که به نام مؤلف آن «قانون قزوینی» نام گرفته و دیگری کتابچه‌ای حاوی پیشنهادهای اصلاح‌طلبانهٔ یکی از دیوانیان اهل قلم که از جمله اندیشمندان و نظریه‌پردازان پیشامشروطه به حساب می‌آید.

فصل اول کتاب شامل ۶ بخش است درمورد قحطی پول ایران، عدم‌توازن واردات و صادرات، وضع مالیات و مواجب سپاهی، اهل صنایع در ایران و تنزل آنان و افول شهرهای صنعتی همچون اصفهان و یزد و کاشان، پریشانی رعیت و مشکلات مملکت، انتظام دولت روس، گمرک دولت‌های خارجه و... . فصل دوم درمورد دشواری‌های خرید و فروش نان است. میرزامحمدشفیع قزوینی در این فصل‏ پیشنهاد کرده است که «اگر نرخ را بردارید کار نان درست می‌شود.» این فصل ۵ بخش دارد. فصل‏ سوم از ورشکستگی اهالی سخن گفته و مشتمل بر ۶ بخش است؛ بخش‌هایی مانند ورشکستگی در تهران، کیفیت گمرک و قطع دزدی. فصل چهارم از کتابچهٔ «قانون» درمورد آداب کم‏‬‌فروشی، قرار عملیات محارسین از روی قواعد معروض، صفا و تمیزی ولایات، رفع تلخی نان، دستورالعملی خبازی، رفع تعدی دراویش از خلق، قطع نقالی و معرکه‌گرفتن دراویش، رفع نحوست جماعت لوتی، قطع تردد جنازه از بازار، قطع وضع جنازه از یدک و کتل و چاووشی و دراویش، نوحه‏‌خوان، سینه‌‌زن، طوق، بیرق، خوانچه و... است. فصل پنجم از اعمال تنبیهات سارقین و مغضوبین و عمل باروتخانه‏ و... سخن گفته است.

گفته شده است که انگیزهٔ تألیف این رساله، فراهم‌آوردن پاسخی بوده است به‏ نظرخواهی امیرکبیر از مردم تا معایب امور و نظرات اصلاح‏‌طلبانهٔ خودشان را به آگاهی حکومت‏ برسانند. این رساله در سال ۱۸۶۶ / ۱۲۸۵ به‌وسیلهٔ میرزامحمدشفیع قزوینی که دکان‏ کلاه‌دوزی داشت، تهیه و به امیر تقدیم شد؛ آن‌‏گاه امیر او را احضار کرد و به‏ خدمت خفیه‬‌نویسی گمارد. نگارش چنین رساله‌‏ای به قلم یکی از کسبهٔ بازار اهمیتی خاص‏ دارد؛ زیرا نشان می‌دهد که بازاریان با روشن‌‏بینی مسائل و مشکلات سیاسی و اجتماعی را دیده‌اند و مردمانی آگاه و صاحب درد و صاحب نظر بوده‌‏اند و اگرچه بیشتر به توزیع رساله‌های اجتماعی روشنفکران و توضیح و بحث دربارهٔ مسائل مطروحه در آن‌ها می‌پرداخته‌اند، گاه خودشان دست به قلم می‌برده‌اند و آثاری دربارهٔ این مسائل تألیف می‌کرده‌اند. کتاب «قانون قزوینی» گذشته از ارزشی که در زمینهٔ انتقاد اجتماعی دارد، از لحاظ اقتصادی و شرح مسائل و مباحث مربوط به جریان پول رایج، گمرکات، صنایع، فقر عمومی و... نیز اهمیت دارد.

خواندن کتاب قانون قزوینی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران تاریخ ایران در دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار پیشنهاد می‌کنیم.