کتاب اختلال وسواسی-جبری

کتاب اختلال وسواسی-جبری (Obsessive Compulsive Disorder) نوشته پلی ویت و تیم ویلیامز، به یکی از دشوارترین شکل‌های اضطراب در سنین پایین می‌پردازد؛ جایی که فکرهای مزاحم، آیین‌های تکراری و ترس از پیامدهای خیالی می‌توانند مدرسه، خانه و رابطه‌های کودک را تحت‌تأثیر قرار دهند. نویسندگان فقط به تعریف اختلال بسنده نمی‌کنند و از سنجش، فرمول‌بندی، نمونه‌های بالینی و شیوه‌های درمانی هم تصویر روشنی می‌دهند. سپیده سلطان محمدلو، فرشاد شیبانی نوقابی و آلا قپانچی این کتاب را برای انتشارات ارجمند ترجمه کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اختلال وسواسی-جبری

کتاب اختلال وسواسی-جبری نوشته‌ی پلی ویت و تیم ویلیامز، راهنمایی تخصصی درباره‌ی شناخت و درمان وسواس در کودکان و نوجوانان است. محور اصلی اثر بر این نکته قرار دارد که وسواس فقط مجموعه‌ای از رفتارهای تکراری نیست، بلکه شبکه‌ای از افکار مزاحم، احساس مسئولیت افراطی، ترس از آسیب و رفتارهای خنثی‌ساز است که می‌تواند زندگی روزمره را مختل کند. متن نشان می‌دهد که این اختلال در سنین پایین هم بروز پیدا می‌کند و گاهی در مدرسه، خانه، روابط خانوادگی و عملکرد تحصیلی ردپای پررنگی می‌گذارد. نویسندگان وسواس را در پیوند با تجربه‌ی زیسته‌ی کودکان توضیح می‌دهند؛ تجربه‌ای که در آن شرم، پنهان‌کاری، اضطراب و ناتوانی در متوقف‌کردن آیین‌ها نقش مهمی دارند.

کتاب فقط به توصیف نشانه‌ها محدود نمی‌ماند و به‌ صورت دقیق سراغ درمان شناختی-رفتاری می‌رود. بخش‌های مختلف اثر از تشخیص و همه‌گیرشناسی تا مدل‌های شناختی، نقش خانواده، همبودی‌ها، سنجش بالینی و طراحی مداخله را در بر می‌گیرد. در فصل‌های آغازین، تفاوت وسواس با رفتارهای تکراری معمول در کودکی، اختلال‌های تیک و برخی وضعیت‌های رشدی بررسی شده است. پلی ویت و تیم ویلیامز سپس به این می‌پردازند که کودک چگونه افکار مزاحم را تفسیر می‌کند و چرا همین تفسیرها به شست‌وشو، وارسی، شمارش، اجتناب یا اطمینان‌جویی می‌انجامد. در ادامه، ابزارهای اصلی درمان مثل فرمول‌بندی مشترک، آموزش روان‌شناختی، سؤال‌های سقراطی، آزمایش‌های رفتاری و پیشگیری از عود را توضیح می‌دهند.

کتاب اختلال وسواسی-جبری از نظر کاربردی هم پرجزئیات است. نمونه‌های بالینی متعدد، از جمله کودکانی با ترس از آلودگی، بیماری، آسیب‌زدن یا مسئول‌بودن در قبال رخدادهای بد، به فهم بهتر موضوع کمک می‌کنند. همچنین نقش والدین، مدرسه و محیط اطراف در تداوم یا کاهش علایم به‌دقت بررسی شده است. وجود کاربرگ‌ها و تأکید بر سنجش مرحله‌به‌مرحله نشان می‌دهد که این کتاب برای کسانی نوشته شده که می‌خواهند فراتر از تعریف‌های کلی، با منطق درمان و پیچیدگی‌های کار بالینی با کودک و نوجوان آشنا شوند.

خلاصه کتاب اختلال وسواسی-جبری

کتاب اختلال وسواسی-جبری وسواس را در کودکان و نوجوانان از زاویه‌ی نشانه‌ها، علت‌های احتمالی، الگوهای فکری و شیوه‌های درمان بررسی می‌کند. نویسندگان توضیح می‌دهند که افکار مزاحم چگونه با احساس مسئولیت، ترس از خطر و نیاز به اطمینان گره می‌خورند و به رفتارهایی مثل شست‌وشو، وارسی، شمارش یا اجتناب شکل می‌دهند. 

سپس کتاب نشان می‌دهد درمان شناختی-رفتاری چگونه به کودک کمک می‌کند معنای این افکار را بازبینی کند، اضطراب را تحمل کند و به‌تدریج از چرخه‌ی وسواس فاصله بگیرد. در کنار این مباحث، نقش خانواده، سنجش بالینی، اختلال‌های همبود و تفاوت وسواس با برخی رفتارهای تکراری دیگر هم بررسی شده است.

چرا باید کتاب اختلال وسواسی-جبری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اختلال وسواسی-جبری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشانه‌های وسواس در کودکان و نوجوانان را با مثال‌های بالینی روشن می‌کند و به تمایز آن از رفتارهای تکراری معمول کمک می‌کند.
• کتاب فرایند سنجش را از مصاحبه و تشخیص تا فرمول‌بندی مشکل به‌ صورت دقیق توضیح می‌دهد.
• خواننده با منطق درمان شناختی-رفتاری در وسواس آشنا می‌شود و می‌بیند افکار، احساسات و رفتارها چگونه به هم وصل می‌شوند.
• نقش خانواده، مدرسه و اطرافیان در تداوم یا کاهش علایم در این کتاب به‌ صورت مشخص بررسی شده است.
• وجود کاربرگ‌ها، نمونه‌های درمانی و توضیح ابزارهایی مثل آزمایش رفتاری و پیشگیری از عود، استفاده از مطالب را آسان‌تر می‌کند.
• کتاب به اختلال‌های همبود، تفاوت‌های رشدی و موانع درمان هم پرداخته و تصویر محدود و تک‌بعدی از وسواس ارائه نمی‌دهد.

خواندن کتاب اختلال وسواسی-جبری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب اختلال وسواسی-جبری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• روان‌شناسان و مشاورانی که با کودکان و نوجوانان دارای افکار مزاحم و رفتارهای اجباری کار می‌کنند.
• دانشجویان روان‌شناسی، مشاوره و رشته‌های مرتبط که می‌خواهند با سنجش و درمان وسواس در سنین پایین آشنا شوند.
• والدینی که می‌خواهند سازوکار وسواس کودک را بهتر بفهمند و نقش خود را در فرایند درمان دقیق‌تر بشناسند.
• مربیان، کارکنان مدرسه و فعالان حوزه‌ی کودک که با پیامدهای وسواس در محیط آموزشی روبه‌رو هستند.
• درمانگرانی که به‌ دنبال آشنایی با کاربرد CBT در کار بالینی با کودک و نوجوان هستند.

بخشی از کتاب اختلال وسواسی-جبری

«امیلی دختری ۱۵ ساله بود که مدام در فکر بیمار شدن و مرگ والدین و برادرش بسر می‌برد. این حالات از ۲ سال پیش، یعنی از وقتی که یکی از همکلاسی‌هایش در اثر ابتلا به سرطان خون فوت کرد، شروع شده بود. او به یاد داشت که اندکی پیش از این حادثه، یک تبلیغ تلویزیونی در مورد یک نظافت کنندۀ آشپزخانه دیده بود وآن تبلیغ میکروب‌های رنگی پخش شده در سراسر اتاق را به‌طور واضح نشان می‌داد، در نتیجه او از لمس کردن چیزهایی از جمله پریز برق یا دستگیره در که می‌دانست دیگران آن را لمس خواهند کرد اجتناب می‌کرد. در صورتی که مجبور به لمس آن‌ها می‌شد سعی می‌کرد از یک دستمال استفاده کند تا آلودگی احتمالی را کم کند. زمانی که احساس می‌کرد دست‌هایش تمیز نیستند یا بعد از لمس کردن هر چیزی که فکر می‌کرد میکروبی است، به صورت وسواسی دستانش را می‌شست. همچنین هر موقع اشاره‌ای به بیماری یا مرگ می‌شد، احساس آلودگی کرده و برای رهایی ازحس آلودگی شروع به شستشو و استحمام خود می‌کرد. زمانی که نمی‌توانست اعمال وسواسی را انجام دهد یا از آلودگی اجتناب کند، از اینکه افکار او در مورد بیماری و مرگ خانواده‌اش به‌وقوع بپیوندند، به شدت مضطرب می‌شد.»