کتاب از فرانکفورت تا رقه

کتاب از فرانکفورت تا رقه نوشته هادی معصومی زارع است و انتشارات خط مقدم آن را منتشر کرده است. این اثر بر پایه‌ی گفت‌وگو با اعضای بازداشتی داعش و القاعده و خانواده‌هایشان شکل گرفته و به‌جای تکرار تصویرهای کلی، سراغ مسیرهای واقعی جذب، تغییر ذهنیت و زندگی درون تشکیلات رفته است. محور مهم این کتاب، فهم فاصله‌ی میان تجربه‌ی روزمره‌ی جوانان عراقی و دستگاه فکری‌ای است که آن‌ها را به‌سوی خشونت، تکفیر و جنگ می‌کشاند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از فرانکفورت تا رقه

کتاب از فرانکفورت تا رقه نوشته هادی معصومی زارع، مجموعه‌ای از گفت‌وگوها و روایت‌های میدانی درباره‌ی جهادگرایی سلفی در عراق و منطقه است. متن از دل مصاحبه با ۲۱ عضو بازداشتی داعش و القاعده یا اعضای خانواده‌هایشان بیرون آمده و تمرکزش فقط بر شرح عملیات یا چهره‌های شناخته‌شده نیست. نویسنده بیشتر می‌خواهد نشان دهد یک جوان عراقی یا یک مهاجر خارجی چگونه به چنین تشکیلاتی نزدیک می‌شود، چه چیزهایی او را نگه می‌دارد و چه شکاف‌هایی در ذهن و زندگی او شکل می‌گیرد. در مقدمه، نقش زندان‌هایی مثل بوکا، ابوغریب و تاجی در شکل‌گیری شبکه‌های تکفیری و تغییر مسیر مبارزه از اشغال‌ستیزی به دشمنی با شیعیان، به‌عنوان یکی از گره‌های اصلی بحث مطرح شده است.
کتاب از فرانکفورت تا رقه فقط به ایدئولوژی نمی‌پردازد و لایه‌های اجتماعی، خانوادگی و عاطفی ماجرا را هم کنار آن می‌گذارد. در گفت‌وگوها، موضوعاتی مثل وضعیت خانواده، میزان آشنایی افراد با معارف دینی، تجربه‌ی فقر و بی‌ثباتی، خشم، انتقام، هیجان‌طلبی، معنویت‌جویی، مناسبات میان انصار و مهاجرین و نگاه اعضا به شیعیان بررسی می‌شود. بخشی از جذابیت اثر از همین‌جا می‌آید که پاسخ‌ها یکدست نیستند و هر مصاحبه، گوشه‌ای متفاوت از سازوکار جذب و ماندن در گروه را روشن می‌کند. در کنار اعضای عراقی، حضور چهره‌هایی از بیرون عراق هم دامنه‌ی بحث را گسترده‌تر کرده است؛ از جمله زنی آلمانی که از فرانکفورت به رقه و سپس موصل رفته و تجربه‌ای کاملاً متفاوت را از درون خلافت روایت می‌کند.
کتاب از فرانکفورت تا رقه حال‌وهوایی پرتنش و نزدیک به میدان دارد. نویسنده در توضیح فرایند مصاحبه‌ها، از دشواری دسترسی، تردید در اعتبار گفته‌ها، حذف بخش‌های شعاری و تلاش برای ایجاد فضای امن در گفت‌وگو حرف زده است. همین توضیحات، متن را از یک ثبت ساده‌ی خاطره جدا می‌کند و نشان می‌دهد که اثر، هم سندی از تجربه‌های فردی است و هم تلاشی برای فهم سازوکارهای فکری و اجتماعی یک پدیده‌ی خشن. نتیجه، کتابی است که هم به سرگذشت افراد توجه دارد و هم به شبکه‌ای که آن سرگذشت‌ها را به‌سوی افراط می‌برد.

خلاصه کتاب از فرانکفورت تا رقه

کتاب از فرانکفورت تا رقه مجموعه‌ای از گفت‌وگوهاست که از خلال آن‌ها مسیر پیوستن افراد به داعش و القاعده روشن می‌شود. متن نشان می‌دهد که عضویت در این گروه‌ها فقط از دل یک عامل بیرون نمی‌آید، بلکه ترکیبی از سوگ، فشار اقتصادی، نفوذ خویشاوندان، آموزش‌های عقیدتی، احساس تحقیر، میل به هیجان و جست‌وجوی معنا در آن نقش دارد. در بخش‌های مختلف، اعضای بازداشتی از خانواده، دوره‌های آموزشی، مناسبات درون‌تشکیلاتی، تفاوت نیروهای بومی و مهاجر و نگاهشان به شیعیان و جامعه‌ی اطراف حرف می‌زنند. این کتاب در کنار روایت‌های فردی، این پرسش را هم دنبال می‌کند که چگونه زندان، جنگ و آشفتگی سیاسی به بازتولید اندیشه‌ی تکفیری کمک کرده‌اند.

چرا باید کتاب از فرانکفورت تا رقه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب از فرانکفورت تا رقه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری نزدیک از فرایند جذب نیرو در داعش و القاعده ارائه می‌دهد؛ از خانواده و محله تا آموزش و میدان نبرد.
• خواننده می‌تواند بفهمد که انگیزه‌های پیوستن به گروه‌های تکفیری فقط عقیدتی نیست و با سوگ، فقر، خشم و فشار محیطی گره می‌خورد.
• این اثر به شناخت نقش زندان‌ها و شبکه‌های انسانی در شکل‌گیری و گسترش جریان‌های جهادی کمک می‌کند.
• گفت‌وگوها تفاوت میان نیروهای بومی و مهاجر را در جایگاه، حقوق، رفتار و نگاه به مردم نشان می‌دهند.
• کتاب امکان بررسی تغییر گفتمان از مبارزه با اشغالگری به دشمنی فرقه‌ای را فراهم می‌کند.
• خواندن آن برای کسانی که می‌خواهند تصویر کلیشه‌ای از اعضای داعش را کنار بگذارند و با تناقض‌های ذهنی و زیستی آن‌ها آشنا شوند، مفید است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب از فرانکفورت تا رقه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی ریشه‌های اجتماعی و ذهنی گرایش به داعش شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• علاقه‌مندان به مسائل عراق، گروه‌های جهادی و تحولات فرقه‌ای در منطقه.
• پژوهشگران و دانشجویانی که درباره‌ی افراط‌گرایی، خشونت سیاسی و فرایند جذب نیرو مطالعه می‌کنند.
• کسانی که به گفت‌وگوهای میدانی و روایت‌های مبتنی بر تجربه‌ی مستقیم علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند مناسبات درونی داعش را فراتر از خبرها و گزارش‌های کلی بشناسند.

بخشی از کتاب از فرانکفورت تا رقه

«- بسیار خوب! تو که از داعش چیزی نمی‌دانستی، چطور شد ناگهان از تشکیلات آن‌ها سر درآوردی و به یک نیروی جان‌فدا و انغماسی تبدیل شدی؟ عجیب نیست؟!
- گفتم که؛ اساساً خانواده‌ی ما، خیلی در این فضاها نبود. با این حال، در میان خویشاوندان ما، کسانی از جمله ابواحمد، شوهرخاله‌ام، بودند که ظاهراً از قدیم در داخل تشکیلات بودند و ما از آن اطلاع نداشتیم. پس از تثبیت اوضاع و عقب‌نشینی ارتش تا نزدیک بغداد، روزی ابواحمد به منزلمان آمد و با برادرانم حرف زد و آن‌ها را به جهاد فی سبیل‌الله تشویق کرد. این در حالی بود که پدرم در روز سقوط شهر، در سلیمانیه بود و نتوانسته بود به موصل بازگردد.
تا پیش از این، ما رابطه‌ی چندان نزدیکی با شوهرخاله‌ام نداشتیم و از کارهایش هم چندان مطلع نبودیم. ابواحمد به فاروق می‌گفت کار او و دوستانش، جهاد در راه خداست و اولین قطره‌ی خونی که از بدنت خارج شود، خداوند، گناهان تو را می‌آمرزد و اگر شهید شوی، به بهشت می‌روی و خداوند به تو هفتاد حورالعین می‌دهد و می‌توانی هفتاد نفر از اعضای خانواده‌ات را هم شفاعت کنی! ابواحمد، چند بار رفت و آمد، و آن‌قدر در گوش برادرانم خواند تا در نهایت موفق شد فاروق را قانع کند.
فاروق، سومین پسر خانواده و ۸ سال از من بزرگ‌تر بود. او برای کمک به پدر و مادرم ازدواج نکرده و مجرد مانده بود. با این حال تصور نکنید انسان چندان ملتزمی بود؛ ابداً! دوست‌دخترهای متعددی داشت؛ موسیقی‌های عربی و غربی گوش می‌کرد؛ سیگار می‌کشید و گاه حتی مشروبات الکلی می‌خورد. ابواحمد هم که از این مسائل نسبتا مطلع بود، دست روی همین نقطه‌ی ضعف فاروق گذاشته بود و به او تأکید می‌کرد که تو گناهان زیادی داری و اگر به تشکیلات بپیوندی، خداوند، گناهانت را می‌بخشد و تو را وارد بهشت خواهد کرد.»