کتاب طیب در گذر لوطی ها

کتاب طیب در گذر لوطی ها (شرح‌حال، عکس و خاطراتی از طیب و لوطی‌های تهران) نوشته سینا میرزایی است و انتشارات طاهریان آن را منتشر کرده است. این کتاب با تکیه بر خاطره‌ها، گفت‌وگوها و عکس‌های موجود به سراغ چهره‌ای رفته است که نام او با فرهنگ لوطی‌گری، هیئت‌های محرم، میدان‌داری و جوان‌مردی در تهران قدیم پیوند داشته است. اثر حاضر به شرح زندگی طیب حاج‌رضایی و ارائه‌ی تصویری از مرام، رقابت‌ها، رفاقت‌ها و دگرگونی‌های درونی او و چند چهره‌ی دیگر پرداخته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب طیب در گذر لوطی ها اثر سینا میرزایی

کتاب طیب در گذر لوطی ها نوشته‌ی سینا میرزایی و تلاشی است برای بازسازی تصویری از طیب حاج‌رضایی و فضای اجتماعی دوران او؛ فضایی که از محله‌های جنوب تهران، میدان‌های تره‌بار، زورخانه‌ها، قهوه‌خانه‌ها و هیئت‌های عزاداری را در بر می‌گرفت. مخاطب این کتاب با تاریخ شفاهی سروکار دارید و مجموعه‌ای از دیده‌ها، شنیده‌ها، خاطره‌ها و داوری‌های گوناگونِ کسانی را می‌خواند که طیب را از نزدیک دیده یا نام او را در بستر همان فرهنگ شنیده‌اند. این کتاب فقط شرح‌حال طیب نیست و هم‌زمان به مرام لوطی‌گری، عیاری، پاتوق‌داری، سفره‌داری و پیوند این فرهنگ با آیین‌های مذهبی هم پرداخته است.

طیب در گذر لوطی ها در بخش‌های مختلف، گفت‌وگوهایی با چهره‌های قدیمی محله‌ها و میدان‌ها را ارائه کرده است؛ از عباس حاج‌حسن و سید حسن کوچیکه تا محمود حاج‌عباسی و دیگرانی که هرکدام از زاویه‌ی خودشان از طیب، حسین رمضان‌یخی، اصغر شاطر، مصطفی دیوونه و چند نام شناخته‌شده‌ی دیگر حرف می‌زنند. خواننده با مجموعه‌ای از خاطرات روبه‌رو می‌شود که گاه به مردم‌داری، بخشندگی و وفاداری طیب اشاره می‌کنند و گاه از درگیری‌ها، رقابت‌ها و خشونت‌های دوران او پرده برمی‌دارند.

سینا میرزایی در کنار بازگویی خاطره‌ها به نقش هیئت‌ها و دسته‌های محرم، مراسم گلریزان، مناسبات محله‌ای و جایگاه لوطی‌ها در میان مردم نیز پرداخته است. عکس‌های کتاب به فضای خاطره‌محور آن بُعد دیگری می‌دهد و نام‌ها و چهره‌ها را تماشایی می‌کنند. در مجموع، این کتاب بیش از آنکه بخواهد روایتی یکدست و قطعی ارائه کند، می‌کوشد حافظه‌ی جمعی یک دوره و یک سبک زندگی را ثبت کند؛ دوره‌ای که در آن آبرو، قول، رفاقت، عزاداری و حمایت از ضعیف، بخشی از هویت اجتماعی لوطی‌ها به شمار می‌رفت.

خلاصه کتاب طیب در گذر لوطی ها

کتابْ زندگی و تصویر اجتماعی طیب حاج‌رضایی را از خلال خاطره‌ها و گفت‌وگوهای شفاهی دنبال می‌کند. نویسنده از محله‌های قدیم تهران و میدان‌های بارفروشی آغاز می‌کند و کم‌کم طیب را در مقام چهره‌ای شناخته‌شده در میان لوطی‌ها، میدان‌دارها و هیئتی‌ها نشان می‌دهد. کتاب از بخشندگی، نفوذ محلی، درگیری‌ها، آشتی‌ها، برگزاری دسته‌های عزاداری و رابطه‌ی طیب حاج‌رضایی با مردم می‌گوید. در کنار طیب نام‌هایی مثل اصغر شاطر، حسین رمضان‌یخی و مصطفی دیوونه هم آمده است تا تصویری گسترده‌تر از فرهنگ لوطی‌گری و جوان‌مردی در تهران قدیم ارائه شود. بخش مهمی از کتاب به تحول درونی طیب و جایگاه او در ماجرای ۱۵ خرداد اختصاص دارد.

چرا باید کتاب طیب در گذر لوطی ها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب طیب در گذر لوطی ها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این ناداستان فرهنگ لوطی‌گری، عیاری و مناسبات محله‌ای در تهران قدیم را به خواننده می‌شناساند.
• خواننده با خاطرات شفاهی متعددی روبه‌رو می‌شود که یک چهره‌ی تاریخی را از زاویه‌های مختلف نشان می‌دهند.
• کتاب حاضر پیوند میان هیئت‌های مذهبی، میدان‌داری، زورخانه و جایگاه اجتماعی لوطی‌ها را روشن می‌کند.
• عکس‌ها و خاطره‌ها در کنار هم، نام‌ها و فضاهای مطرح‌شده در متن را ملموس می‌سازند.

خواندن کتاب طیب در گذر لوطی ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن طیب در گذر لوطی ها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی تهران و محله‌های قدیمی جنوب شهر.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی فرهنگ لوطی‌گری، عیاری و جوان‌مردی بیشتر بدانند.
• کسانی که به خاطره‌ها، روایت‌های شفاهی و بازسازی فضاهای گذشته علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند طیب حاج‌رضایی را از خلال روایت اطرافیان و هم‌دوره‌های او بشناسند.
• پژوهشگرانی که درمورد هیئت‌های مذهبی، زورخانه و مناسبات محله‌ای کنجکاوند.

بخشی از کتاب طیب در گذر لوطی ها

«قلعه

در گفت و گویی با حسین شیروانی

س) از چه زمانی در میدان امین السلطان مشغول به كار شدید؟

ج) من از سال ۱۳۳۰ تا سال ۱۳۳۵ توی میدان امین السلطان مشغول به كار بودم، ابتدا میدان امین السلطان بودیم، بعدها رفتیم میدان انبار گندم، مرحوم ابوالحسن كه دایی بنده بود آنجا مغازه داشت، من هم پیش او كار می‌كردم.

س) میدان امین السلطان از چه زمانی رونق گرفت؟

ج) قبلاً میدان توی پامنار بود، بار از شهرستان‌ها می‌آوردند به دروازۀ شمیران كه جزو دروازه‌های تهران بود، شب كه می‌رسیدند دروازه بسته بود تا اینكه صبح دروازه باز می‌شد.

یادم می‌آید بچه كه بودم، یك بار به اتفاق پدرم رفتیم پامنار و برای جشن عروسی، پرتقال و سیب و میوه‌های دیگر خریدیم. هنوز آن زمان، میدان به امین السلطان منتقل نشده بود.

س) میدان بارفروشی فقط توی پامنار بود؟

ج) نه، یك میدان هم توی گمرك بود.

س) بعدها میدان امین‌السلطان به كجا منتقل شد؟

ج) دعواهایی شد كه این مساله عاملی بود كه میدان امین‌السلطان منتقل شد به میدان انبار گندم.

س) بیشتر میدان‌دارها اهل تهران بودند؟

ج) همه تهرانی بودند، بعدها ترك‌ها وارد میدان شدند و میدان را در دست گرفتند، بیشتر میدان‌دارها انسان‌هایی با وجدان مردم دار و سفره‌دار بودند.

س) از میدان‌دارهای قدیمی میدان امین‌السلطان در میدان جدید آیا هنوز كسی هست؟

ج) بله، حدود چهارپنج نفر قدیمی مثل اصغر و قاسم الاك‌پور و احمد قصری باقی مانده‌اند.

س) میدان‌دارهای بزرگ میدان امین السلطان؟

ج) حاج خان خداداد و حبیب خداداد.»