کتاب رئالیسم و ضدرئالیسم در ادبیات

«رئالیسم و ضدرئالیسم در ادبیات» نوشته سیروس پرهام( -۱۳۰۷)، ادیب و اندیشمند ایرانی است. این کتاب از شصت‌سال پیش که برای نخستین بار منتشر شد تا کنون چند بار ویرایش و بازبینی شده است. نویسنده در آغاز کتاب درباره رویکرد تحلیلی آن نوشته است: «به طورکلی، روشی که در تدوین این کتاب به کار رفته مبتنی بر اصلی است که کم‌تر منتقدی آن را ندیده تواند گرفت: این که افکار و وجدانیات آدمی زاییده محیط و شرایط اجتماعی است که شخص در آن زندگی می‌کند. نتیجه منطقی این اصل این است که ذهنیات هر فرد، چه هنرمند و چه عامی، چه خوش‌معاشرت و چه مردم‌گریز، محتوی مقدار زیادی خصوصیات اجتماعی است که به صور مختلف متظاهر می‌شود. بنابراین، در این سلسله مطالعات هدف اصلی عبارت است از بازیابی روابط علت و معلولی مابین رشته افکار نویسندگان مورد نظر و نظام اجتماعاتی که در آن زیسته‌اند و همچنین تحلیل انتقادی سبک‌های مختلف ادبی و محتویات اجتماعی آن‌ها. لازم به تذکر نیست که روش تحلیلی این کتاب اجتماعی است، نه هنری و زیبایی‌شناختی. به عبارت دیگر، در تحلیل آثار یک نویسنده، کوششی برای درک این که چگونه هنرمند افکار خود را بیان کرده است نخواهیم کرد، بلکه همّ خود را مصروف این خواهیم داشت که هنرمند چه می‌گوید و چرا می‌گوید. نه این که چگونگی بیان افکار هنرمند دارای اهمیتی نیست؛ این در جای خود اهمیت فراوان دارد. ولی در مورد نویسندگانی که خواننده در این کتاب با آنان سروکار خواهد داشت فرض این است که از نظر «فن نویسندگی» یا «فوت و فن شاعری» در کار خود، اگر استاد نباشند، دست کم، کم‌خطا هستند. دیگر این که خواست ما این نیست که خود را با مسائل مربوط به چگونگی «سیر درونی» آفرینش‌های هنری مشغول داریم.»