کتاب تاریخ تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بنادر ایرانی خلیج فارس

کتاب الکترونیکی «تاریخ تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بنادر ایرانی خلیج فارس» نوشتهٔ زهرا مروتی در انتشارات نگار تابان به چاپ رسیده است.

درباره کتاب تاریخ تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بنادر ایرانی خلیج فارس

در مطالعه تحولات تاریخی و اجتماعی، مطبوعات، یکی از مهم‌ترین منابع اطلاعاتی‌اند.نشریه‌های فارسی‌زبان در دورهٔ موردمطالعه حضور بسیار پررنگی در عرصهٔ سیاست، اقتصاد و حیات اجتماعی ایران داشته و خلیج‌فارس نیز با توجه به اهمیتش صفحاتی از روزنامه‌ها را به خود اختصاص داده است.

نشریه‌ها مورداستفاده در این رساله به دودسته کلی تقسیم می‌شوند:

 مطبوعات محلی و مطبوعات غیر محلی. مطبوعات محلی، مطبوعاتی بودند که در میان ولایات جنوب دو شهر شیراز و بوشهر به چاپ می‌رسیدند و یا نشریه‌هایی که صرفا به وقایع و حوادث بنادر جنوب می‌پرداختند. این دست روزنامه‌ها به سبب نزدیکی رویدادها و حوادث بنادر ایرانی خلیج‌فارس، در زمره منابع دست‌اول محسوب می‌شوند. از مهم‌ترین این نشریه‌ها می‌توان به روزنامه حبل‌المتین، جنوب و مظفری اشاره نمود. 

دسته دیگر، مطبوعات غیر محلی‌اند، منظور از مطبوعات غیر محلی، نشریه‌ها و روزنامه‌هایی است که در تهران و سایر نقاط ایران یا خارج از کشور به جز منطقه جنوب به چاپ می‌رسیده‌اند. در این نشریه‌ها اخبار مربوط به بنادر و جزایر ایران، ذیل خبرهای وقایع شهری ذکرشده‌اند، از همین رو اطلاعات آن‌ها کم و پراکنده هستند و بیشتر به خلیج‌فارس و نقش استعمار در منطقه پرداخته‌اند. از جمله این نشریه‌ها می‌توان به آفتاب، استقلال، ایران نو، شفق سرخ، عصر جدید، شرق، برق، بلدیه، پرورش و چهره‌نما اشاره کرد.

کتاب تاریخ تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بنادر ایرانی خلیج فارس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه‌مندان به مطالعهٔ تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب تاریخ تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بنادر ایرانی خلیج فارس

بندر بوشهر در طول تاریخ، با نام‌های «لیان» در دورهٔ عیلامی‌ها، «مزامیریا» در عهد سلوکیان، «بوخت اردشیر»۱ یا «ریواردشیر» در عهد ساسانیان و «ری‌شهر» در دوران اسلامی بندر ابوشهر که به معنی بندر و شهر پدربزرگ باشد نامیده می‌شد. (فلاندن، ۲۵۳۶: ۳۶۷) این بندر در شمال شبه‌جزیره‌ای قرار دارد که امتداد آن تقریباً از شمال غربی به جنوب شرقی است و وسط این شبه‌جزیره از جانب شرق متصل و مربوط به خاک است و بدین ترتیب دو خلیج کوچک در جانب شمال و جنوب آن، در فاصله بین دو قسمت شمالی و جنوبی جزیرهٔ مزبور با ساحل راست خلیج به وجود آمده است و در مدار ۲۹ درجه و ۲۰ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۵۵ دقیقه طول شرقی در منتهی‌الیه شبه‌جزیره‌ای صدفی مرجانی به شکل مثلثی مختلف‌الاضلاع در دل خلیج‌فارس قرار دارد. (اقتداری، ۱۳۴۵: ۱۳۹)

این سرزمین «آب‌وهوایی بسیار گرم و متعفن دارد و در تابستان بیشتر مردم آنجا به دلیل آب‌وهوای خوب به قلعه‌ها می‌روند. گرمای شدید از اواخر تیرماه زندگی برای مردمان این بندر را غیرقابل‌تحمل می‌کرد، به طوری که گرمای هندوستان در مقایسه با گرمای بوشهر هیچ نبود.» (اوکانر، ۱۳۷۶: ۳۲۰) گرمای طاقت‌فرسای تابستان امکان فعالیت انسان را به حداقل می‌رساند، آب آشامیدنی کمیاب و چشمه‌های اطراف چندان قابل‌توجه نیستند، چاه‌های آب شهر دور از شهر و در بیابان واقع شدند. (کرزن، ۱۳۷۳، ج ۲: ۲۸۷) به طوری که ۶ الی ۸ ساعت طول می‌کشد تا آب تهیه نمایید. (لاخ، ۱۳۶۹: ۲۷۳)

بهترین آب‌های بوشهر، مزهٔ تلخی داشت. کل ساکنین این شهر هنگام نزول رحمت الهی، آب باران را به جهت شرب خود گرفته و در خم‌های بزرگ که از بحرین می‌آوردند، ضبط و هنگام ضرورت صرف می‌نمایند و اگر آب باران در آنجا یافت نمی‌شد چای خوردن ممکن نبود، زیرا با آب‌های چاه، چای خوب نمی‌شد. (آل داوود، ۱۳۷۷: ۷۲)