بریده‌هایی از کتاب نان و شراب

بیچاره کافون‌ها! نان ندارند بخورند آن‌وقت شما انتظار دارید که به سیاست بپردازند؟ سیاست تجملی است خاص اشخاص که دستشان به دهانشان می‌رسد.

آزادی چیزی نیست که آن را به کسی هدیه کنند. می‌توان در یک کشور دیکتاتوری زندگی کرد و آزاد بود. فقط کافی است که علیه دیکتاتور مبارزه کرد. مردی که با مغز خودش فکر می‌کند، آزاد است. مردی که به خاطر آنچه برحق می‌داند مبارزه می‌کند آزاد است. برعکس، می‌توان در آزادترین کشورهای روی زمین زندگی کرد و با این وصف اگر آدم باطناً منفی بافت و پست و بنده‌منش باشد آزاد نیست و با وجود فقدان هر نوع اجبار و زور باز برده است. آزادی را نباید از دیگران گدایی کرد بلکه باید با جنگ به چنگ آورد.

در کتاب تعلیمات دینی که از بچگی مرا به حفظ کردن آن وادار کرده‌اند چنین نوشته است: فرایض دینی به شرح ذیل است: به تشنگان آب دادن، به برهنگان جامه پوشاندن، از زائرین پذیرایی کردن، بیماران را تیمار کردن، و ننوشته‌اند بیمارانی را تیمار کردن که مثل تو فکر می‌کنند، بلکه فقط نوشته‌اند بیماران را تیمار کردن، والسلام.

دولت یک دست دراز دارد و یک دست کوتاه. دست دراز به همه جا می‌رسد و برای گرفتن است، دست کوتاه برای دادن است ولی فقط به کسانی می‌رسد که خیلی نزدیکند.

این سرنوشت شما است، سرنوشتی که شما نمی‌توانید از آن بگریزید. سپینا در جواب می‌گوید: سرنوشت اختراع ضعیفان و کسانی است که تسلیم شده‌اند.

کسانی مبتلا به بیماری عصبی هستند که انقلاب در نظر ایشان یک نوع مستی یا یک نوع شور و هیجان غنایی است و معتقدند که: «یک روز چون شیر زیستن به که صد روز چون گوسفند!» اما برای بینوایان انقلاب چیز دیگری است: آزاد شدن است، نیاز به سادگی و راستی است، امتناع از قبول سرنوشت گوسفند و نیز رد سرنوشت شیر است، و بالاخره به‌وجود آوردن وضعی است که به هر تقدیر درخور شأن انسان باشد.

مارتا می‌گوید: من نمی‌فهمم چرا پدر مقدس یک کلمه حرف صریح و روشن دربارهٔ این جنگ تازه که در افریقا تدارک دیده می‌شود بر زبان نمی‌آورد؟ امروز صبح وقتی از نماز مسح بیرون می‌آمدم کنچتا زن نانوا جلو مرا گرفت. پسرش را به سربازی برده‌اند و او می‌خواست بداند که پاپ اعظم راجع به جنگ چه می‌گوید. دن بنه‌دتو در جواب می‌گوید: خواهر عزیزم، پدر مقدس خوب می‌داند که حرف زدن با دهان پر به تندرستی زیان می‌رساند.

دن‌پائولو به این بینوایان می‌نگرد که به فریب خوردن و به سرقت رفتن اموالشان خو گرفته‌اند، بیچارگانی که در همان روز عمال دولتی به نام قانون فریبشان داده و مالشان را دزدیده‌اند و خود سعی می‌کنند تا با فریفتن و دزدیدن اموال بیچارگان دیگری جبران مافات کنند و اینک ساده‌لوحانه به کرده‌های خویش می‌بالند.

اهریمنی که باید با آن به پیکار برخاست تنها این موجود ذهنی ابلیس نام نیست. اهریمن همهٔ آن عواملی است که انسان را علیه انسان برمی‌انگیزد

دلم می‌خواست نه بر طبق اوضاع و احوال روز، نه برحسب مقتضیات محیط و نه به خاطر تنعمات مادی زندگی کنم بلکه هر ساعت از عمرم را بدون توجه به عواقب کار صرف مبارزه در راه چیزی کنم که به نظر خودم درست و بر حق است

کسی که نان به نرخ روز نمی‌خورد، کسی که به مقتضای شرایط محیط زندگی نمی‌کند، کسی که بندهٔ تنعمات زندگی و مقید به ماده نیست، کسی که برای عدالت و حقیقت زنده است بی‌آنکه پروای عواقب را بکند، چنین کسی بی‌دین نیست، چون در ابدیت است و ابدیت در وجود او است.

به نظر تو نباید کاری کرد تا از وضع نکبت‌باری که ما امروز در آن زندگی می‌کنیم رهایی یابیم؟

در هیچ عصر و زمانه‌ای مانند دوران ما کلمات را از هدف ساده و طبیعی خویش که مرتبط ساختن انسان‌ها به یکدیگر است منحرف ننموده‌اند. حرف زدن و فریب دادن (و اغلب نیز خود فریفتن) امروزه تقریباً مترادفند، به حدی که من اگر بخواهم با شما صحبت کنم، بخواهم حرفی صمیمانه و برادرانه بزنم، بی‌آنکه منظوری جز فهمیدن حرف شما و تفهیم حرف خود به شما داشته باشم و بخواهم برای ادای مقصود خویش به‌دنبال کلمات بگردم از بس کلمات غلط و دو پهلو و کهنه و خراب شده‌اند که من در حقیقت سرگردان می‌مانم.

زندگی می‌تواند اختیار انسان را داشته باشد و انسان می‌تواند اختیار مرگ را، یعنی اختیار مرگ خود را و با کمی عرضه اختیار مرگ مستبدان را.

تنها کسی می‌تواند از این معرکه جان بدر برد که جان به مهلکه اندازد.

هیچ حرفی و هیچ ژست و حرکتی نمی‌تواند مانند زندگی و در صورت ضرورت مانند مرگ یک مرد آزاده - که می‌کوشد آزاد و با شرف و پاک و راست و بی‌نظر بماند - قانع‌کننده باشد، مردی که نشان بدهد انسان چگونه باید باشد.

من به خدا اعتقاد نداشتم ولی آن‌وقت از صمیم قلب آرزو کردم که ای کاش خدا وجود می‌داشت.

در همهٔ ادوار، و در لوای انواع حکومت‌ها، بالاترین کار روح این است که خود را نثار کند تا خود را بجوید، خود را فنا کند تا خود را بازیابد. انسان چیزی به‌جز آنچه می‌دهد ندارد.

زندانیان را شکنجه می‌دهند و در دیوان خاصی به محاکمه می‌کشند. ایشان خنده بر لب شکنجه‌ها را تحمل می‌کنند. جوانان را چون طعمه‌ای جلو درندگان می‌اندازند و پیران را به بند می‌کشند. آن‌ها که زنده مانده‌اند نسبت به مردگان وفادار می‌مانند و ایمانی باطنی به ایشان می‌ورزند

سپینا می‌پرسد: مردی که در جستجوی عدالت است از چه بترسد؟ از مرگ؟ پراتولایی در جواب می‌گوید: فقط آدم‌کشان از مرگ می‌ترسند.

زندگی به هریک از ما به‌عنوان هدیه عطا می‌شود، و چه هدیهٔ نفیسی! هدیه‌ای است که اگر آن را با بخل و لئامت برای خود نگاهدارند زوال می‌پذیرد و خشک می‌شود ولی همین که آن را در راه دیگران انفاق کنند فزونی می‌یابد و زیبا می‌شود.

... و وقتی هر دو به صحرا رسیدند قابیل خویشتن را به روی برادرش هابیل انداخت و او را کشت. آنگاه باریتعالی به قابیل گفت: «با برادرت هابیل چه کردی؟» قابیل در جواب گفت: «من چه می‌دانم مگر من نگهبان برادرم هستم؟...»

انقلاب نیاز انسان است به اینکه دیگر تنها نباشد و دیگر کسی او را به جان انسان دیگری نیندازد. تلاشی است برای باهم بودن و دیگر بیم نداشتن، نیاز به برادری است.

«در اینجا عاطل و باطل ماندن و دربارهٔ واقعیت اجتماعی فلسفه بافتن هیچ کاری را از پیش نمی‌برد و حتی موجب شناسایی عمیق‌تر آن واقعیت نیز نخواهد شد. برای درک واقعیت باید در داخل خود واقعیت بود و در جنبش و تحرک و مبارزات آن شرکت داشت».

گرگ مو می‌ریزد ولی سرشت رذل خود را از دست نمی‌دهد.

طبقه کارگر ضایع و فاسد و بی‌حس و دولت زده و مهر خورده و محکوم به گرسنگی شده است، و حتی به خود گرسنگی نیز جنبهٔ اداری (بوروکراتیزه) داده‌اند. یک گرسنگی رسمی هست که به آدم حق می‌دهد از سوپ دولتی استفاده کند و یک گرسنگی غیر رسمی که به آدم حق می‌دهد برود و خود را در رودخانه تیبر بیندازد.

چه کردی تا چنین تسلیم شدی؟ - من تسلیم نشده‌ام، فقط می‌گویم از زندگی نمی‌ترسم کما اینکه از مرگ نیز نمی‌ترسم. در قبال حیاتی که تابع قوانین کثیفی شده باشد تنها چاره‌ای که برای آزادی فطری بشر باقی می‌ماند عدم زندگی است، یعنی تباه کردن خود زندگی، یعنی مرگ عزیز.

آن‌هایی که همیشه چاک دهنشان باز بود حالا بسته شده است، منتهی یا در قبرستان یا در زندان. بقیه از اول ساکت بودند، حالا هم ساکتند.

پس باریتعالی کو؟ اگر او واقعا مخلوق ذهن بشر نیست و یک ذیروح واقعی و عینی است و مبدأ و منتهای همهٔ موجودات است پس اکنون در کجا است؟

من وقتی در روزنامه‌ها می‌خوانم که اسقف‌هایی به اتهام قاچاق ارز در دادگستری تحت تعقیب هستند و مانند بازرگانان دزدی که مچشان را در سر بزنگاه گرفته باشند در محضر قاضیان حاضر می‌شوند، و نیز وقتی در همان روزنامه‌ها می‌خوانم که کارگرانی به جرم اینکه آزادی وجدان خود را مطالبه کرده‌اند به مرگ محکوم شده‌اند - هرچند این کارگران خویشتن را بی‌دین بدانند - من دیگر احتیاج به تفکر زیادی ندارم تا بفهمم که باریتعالی با کدام دسته همراه است.