بریده‌هایی از کتاب یادداشت‌های عراق

شیراک، رییس‌جمهوری فرانسه، که نشان داد هیچ شناختی از رژیم صدام حسین ندارد، گفته است: «صدام حسین باید سقوط کند، ولی توسط عراقی‌ها.» دیکتاتور عراق، مانند هیتلر و استالین ـ الگوهایش ـ حق حاکمیت را از مردم سلب کرده و با ایجاد وحشتی مبهوت‌کننده، روح عراقی‌ها را استثمار کرده بود؛ تا جایی که هرگونه امکان واقع‌گرایانه‌ی انجام قیامی مؤثر بر ضد رژیم را، که درها را به سوی روند دموکراسی‌سازی مؤثّر بگشاید، از میان برده بود.

قوانین یا آیین‌نامه‌هایی هم برای ضابطه‌بندی آنچه شهروند می‌تواند یا نمی‌تواند انجام بدهد، وجود ندارد. همه‌چیز به حس ششم، جسارت، عقل و خرد، و شامه‌ی هرکس سپرده شده است. درنتیجه، آزادی نامعقولی حاکم است که سبب می‌شود مردم خود را بی‌پناه و وحشت‌زده احساس کنند. تنها قدرت حاکم، همان تانک‌ها، نفربرهای زره‌پوش، وانت‌ها، خودروهای جنگی مخصوص جاده‌های ناهموار، و نیز گشتی‌های عادی و متعارف سربازان آمریکایی است که با تفنگ و مسلسل‌های سبک دستی، در خیابان‌ها رفت‌وآمد می‌کنند و خانه‌ها را با قدرت خودروهای جنگی‌شان می‌لرزانند؛ با این وجود، با نگاهی دقیق‌تر، می‌توان دریافت که آنها نیز به همان اندازه‌ی بغدادی‌ها بی‌پناه و وحشت‌زده هستند.

برّه، برای تبدیل‌شدن به غذایی لذیذ، باید از یک ضربه‌ی آنی در گردن بمیرد؛ ضربه‌ای که برّه مهلت احساس‌کردن آن را نداشته باشد و سریع آن را به جسد تبدیل کند. اگر برّه مرگ را از قبل احساس کند، گوشتش ناگوار و تلخ می‌شود

خوانندگان این گزارش پی خواهند برد رنج‌هایی که مداخله‌ی نظامی برای عراقی‌ها به همراه آورده است، هنوز در مقایسه با رنجی که آنها در اثر سیاست کشتار نفرت‌انگیز و سرکوب نظام‌مند رژیم بعث دچار آن شده‌اند، ناچیز است.

استاد بسّام، یکی از آن اشخاص باحجب‌وحیایی است که ذخیره‌ی اخلاقی یک کشور هستند؛ کسانی که دیکتاتوری‌ها آنها را ناکام می‌کند و به ویرانی می‌کشاند، ولی می‌توانند با ارزش‌های اخلاقی بکر و صحیح و سالم، در برابر پستی، ترس، فساد و حماقتی که حاکم ظالم ترویج می‌کند و هوای تنفس عمومی را با آن مسموم می‌کند، زنده بمانند.

او در گذشته از صدام حسین و «بعث» بیزار بود، ولی اکنون از آمریکایی‌ها متنفر است.

آیا روزی آزادتر از حالا خواهم بود؟

آزادی همیشه خوب است، اگرچه باید بهای آن را گران پرداخت

ناگهان پرسید: «شما گمان می‌کنید که چه کسی بر بغداد حاکم است؟ آمریکایی‌ها؟» چند ثانیه سکوت و انتظار حاکم شد. بالاخره، وکیل، پاسخی را که انتظار می‌رفت، داد: «خیر عزیزم. صاحبان واقعی بغداد، علی‌باباها، سوسک‌ها، ساس‌ها و شپش‌ها هستند!» جمعی مؤدّب، با خنده‌های ظریف از حرف او استقبال کردند. اما این حرف برای سایر مشتریان کافه (که حتماً بارها این جوک‌ها را شنیده بودند) چندان بامزه نبود. ولی برای من چرا. این بدبینی بردبارانه، در این موارد نشانگر تمدّن است؛ راهبرد عالی متفکران در غلبه بر ناامیدی.

خطرناک است که برای تسهیل روند اقدام نظامی علیه دیکتاتوری‌ها، حق ملت‌های دموکراتیک را بهانه قرار دهیم؛ زیرا در برخی موارد، چنین دیدگاهی می‌تواند فضا را برای تسهیل ماجراجویی‌های استعمارگرایانه، غبارآلود کند. این رفتار، تنها می‌تواند در موارد استثنایی مشروع باشد؛ یعنی زمانی که نظامی دیکتاتوری به علت ماهیت افراطی، تندروی‌های جناحی و کشتارهای خود، هر روزنه‌ای را برای امکان مقاومت صلح‌آمیز ملت خودش بسته باشد یا با ماجراجویی‌های جنگ‌طلبانه ضد همسایگانش و نقض حقوق بشر، به خطری جدّی برای صلح جهانی تبدیل شود.

سه جنگ، دوازده سال تحریم جهانی و سی‌واندی سال سلطه‌ی حکومت بعث، بغداد را که در سال‌های دهه‌ی پنجاه به پرجاذبه‌بودن شهرت داشت، به ‌زشت‌ترین شهر جهان بدل کرده است.

«فقدان تمرین برای آزادی، در آغاز فجایعی را ایجاد می‌کند. به همین دلیل پاپ آن‌همه با این جنگ مخالفت ورزید؛ اما آمریکا، که بیش از حد برای آغاز جنگ عجله داشت، ناگهان با چیزی روبه‌رو شد که آن را پیش‌بینی‌ نکرده بود: ویرانگری عمومیت‌یافته» .

آن‌ ناامیدی که تمام این محدودیت‌ها و بی‌سروسامانی‌ها ایجاد می‌کند، یکی از موانعی است که ‌عراقی‌ها باید آن را شکست دهند تا کشورشان، که از یکی از فاسدترین و وحشیانه‌ترین تجارب‌ خودکامگی بشریت بیرون آمده، شب طولانی استبدادها و خشونت‌ها را که‌ تاریخ او را تشکیل می‌دهد، پشت سر نهد

پس از ورود آمریکایی‌ها، تحریم را لغو کردند و مغازه‌ها و خیابان‌ها پر از چیزهای شگفت‌انگیز شد. ولی اگر تمام شهر بی‌کار مانده است، چه کسی پول برای خرید آنها دارد؟

در مراکز بزرگ زیارتی کاتولیک‌ها، یک دستگاه تمام و کمال تجاری وجود دارد و نوعی بهره‌برداری توریستی نامحدود از ایمان صورت می‌گیرد که درعین‌حال که آن را غیرطبیعی و مبتذل می‌کند، آن را بی‌تأثیر نیز می‌سازد. در اینجا، از این خبرها نیست: در اینجا ایمان خالص است، کامل، بی‌آلایش و در حد مفرط؛ و این تنها چیزی است که بسیاری از این انسان‌های بی‌نوا، که به‌شکل وحشیانه‌ای به علت بدبختی مورد بدرفتاری قرار گرفته‌اند و با ضجه و فریاد دعا می‌کنند و نماز می‌خوانند، در زندگی دارند.

همه‌چیز تمیز، زیبا و بسیار آرام است. باید سرم را تکان دهم و به خود بگویم‌ که همه‌ی اینها ظاهری و دروغ است و درواقع در کشوری هستم که همین دیروز از بی‌رحمانه‌ترین نگرانی‌ها رنج می‌برد و تعداد بسیاری از این گردشگران خیرخواهی که در حال تفریح‌‌اند و از هزاران ستاره‌ای که در آسمان می‌درخشند ـ درخشان‌ترین و بی‌شمارترین ستاره‌هایی که تاکنون دیده‌ام ـ لذت می‌برند، بر اثر خشونت دیکتاتوری یا ‌برادرکشی کورکورانه‌ی خود کردها، انبوهی از کشته‌شدگان، شکنجه‌شدگان و مثله‌شدگان دارند.

برخی از هموطنانم مرا به خیانت متهم کردند و چیزی نمانده بود که تابعیتم را از دست بدهم، به این دلیل که من در زمان دیکتاتوری سابق، از دولت‌های دموکراتیک جهان درخواست کردم تا با اعمال تحریم‌های دیپلماتیک و اقتصادی، رژیم را مجازات کنند! همان‌گونه که همواره برای همه‌ی دیکتاتورها (از هر نوعی که باشند) همین درخواست را کرده‌ام.

در مراکز بزرگ زیارتی کاتولیک‌ها، یک دستگاه تمام و کمال تجاری وجود دارد و نوعی بهره‌برداری توریستی نامحدود از ایمان صورت می‌گیرد که درعین‌حال که آن را غیرطبیعی و مبتذل می‌کند، آن را بی‌تأثیر نیز می‌سازد. در اینجا، از این خبرها نیست: در اینجا ایمان خالص است، کامل، بی‌آلایش و در حد مفرط؛ و این تنها چیزی است که بسیاری از این انسان‌های بی‌نوا، که به‌شکل وحشیانه‌ای به علت بدبختی مورد بدرفتاری قرار گرفته‌اند و با ضجه و فریاد دعا می‌کنند و نماز می‌خوانند، در زندگی دارند.

مخالفت‌ با این جنگ، مبارزه با آمریکا نیست؛ بلکه دفاع از اصول آزادی و مشروعیتی است که سرزمین لینکلن و مارتین لوترکینگ را قدرتمندترین و پررونق‌ترین دموکراسی جهان ساختند.

یکی از هموطنانم، خوسه ماریا آرگداس، پرو را کشور «همه‌ی خون‌ها» نامیده است، که از نظر من بهترین توصیف است! ما همین هستیم و این همان چیزی است که ما پرویی‌ها در وجودمان داریم، چه خوش‌مان بیاید و چه نیاید! آمیزه‌ای از سنت‌ها، نژادها، باورها و فرهنگ‌ها، که از هر چهار جهت دنیا به ما رسیده‌اند.

همچنان معتقدم که اشتباه بسیار جدی دولت‌های ائتلاف، دست‌آویز قرار دادن وجود سلاح‌های کشتارجمعی در دستان صدام‌حسین و ارتباط او با «القاعده» و عوامل قتل‌عام یازده سپتامبر، برای توجیه حمله‌ی نظامی بوده است (که در مورد آنها شواهد و مدارک قطعی موجود نبود و هنوز هم به‌نظر می‌رسد که بیشتر بهانه بوده‌اند تا دلایل قانع‌کننده) . زیرا نابودی دیکتاتوری صدام‌ حسین، یکی از بی‌رحم‌ترین، فاسدترین و دیوانه‌ترین دیکتاتورهای تاریخ مدرن، دلیلی به خودی خود کافی برای توجیه مداخله بود. همان‌گونه که اقدام پیشگیرانه‌ی کشورهای دموکراتیک بر ضد هیتلر و رژیمش (پیش از اینکه نازیسم دنیا را با شتاب به سوی پایان جهان سوق دهد) دلیلی کافی برای مداخله بود.

آن‌ ناامیدی که تمام این محدودیت‌ها و بی‌سروسامانی‌ها ایجاد می‌کند، یکی از موانعی است که ‌عراقی‌ها باید آن را شکست دهند تا کشورشان، که از یکی از فاسدترین و وحشیانه‌ترین تجارب‌ خودکامگی بشریت بیرون آمده، شب طولانی استبدادها و خشونت‌ها را که‌ تاریخ او را تشکیل می‌دهد، پشت سر نهد و به ملتی متجدد، کامیاب و دموکراتیک تبدیل شود.

تمام رنجی که اقدام نظامی به مردم عراق تحمیل کرد، در مقایسه با وحشتی که حکومت صدام حسین ایجاد کرده بود، ناچیز است.

همه‌ی جنگ‌ها بی‌رحمانه هستند و افزون بر وارد آوردن خسارت‌های مادی فراوان به یک ملت، قربانیان بی‌گناه بی‌شماری به بار می‌آورند. بااین‌حال، جنگ‌های عادلانه‌ای هم هست، جنگ‌هایی که هزینه‌ی جلوگیری از آن بسیار سنگین‌تر از پذیرفتن آن است. مانند همان جنگی که قدرت‌ها علیه هیتلر و نازیسم راه انداختند.

دلتنگان کمونیسم و فاشیسم، که در صورت وجود، آنها را در نمایشی زننده، بازو در بازوی هم در حال اظهارنظر علیه جنگ می‌بینیم

به‌یقین نمونه‌های فراوانی هست از اینکه شکوفایی دموکراسی، نتیجه‌ی خوشایند درگیری نظامی بوده است. آیا آلمان و ژاپن امروزه دموکراسی‌های کارآمد، و نمونه‌های بزرگ‌تر از آنچه من می‌گویم، نیستند؟