بریده‌هایی از کتاب دزیره

خطوط چهره‌اش زیر نور ماه خیلی برجسته می‌نمود. ناگهان به ذهنم رسید او برادرش را دوست ندارد. نه، او ناپلئون را دوست نداشت. حتی از او متنفر هم بود. چون ناپلئون اگرچه برادر کوچک‌تر بود، شغلی برای او دست و پا کرده و باعث شده بود با ژولی عروسی کند، چون ناپلئون...

گمان می‌کنم اگر نمی‌توانستم این چیزها را توی دفترم یادداشت کنم، دیوانه می شدم. چون حرف دلم را به هیچ کس نمی‌توانم بزنم. توی دلم می‌گویم چه‌قدر در این شهر بزرگ پاریس تنها هستم! در شهر خودم، در شهری‌که هم بی‌نهایت خوشبخت بوده‌ام و هم بی‌نهایت تیره‌روز.

وقتی یک‌نفر ناگهان مرهم روی زخمی می‌گذارد که از خیلی وقت پیش جوش خورده، آدم چه می‌کند؟ ـ آن کسی را که دارد مرهم روی این زخم می‌گذارد مسخره می‌کند، دزیره! ـ بله، آدم باید به ریش امپراتور بزرگ فرانسه بخندد.

شب، همهٔ ترس‌ها ابعاد غول‌آسایی پیدا می‌کنند، چون آدم با آن‌ها تنها می ماند.

«گفته‌تان اگر بله است باید بله باشد و اگر نه، نه؛ آن‌چه به آن افزوده شود ناشی از خبث طینت است»

شب‌ها آدم بیش‌تر وحشت برش می‌دارد

«تاریخ جهان از سرنوشت همهٔ آدم‌ها تشکیل شده است، نه؟ تنها کسانی که حکم مرگ صادر می‌کنند، یا درست بلدند توپخانه را کجا کار بگذارند و چگونه شلیک کنند نیستند که تاریخ دنیا را رقم می‌زنند. به‌گمان من دیگران هم ــ منظورم این است که این آدم‌هایی که سر از بدن‌شان جدا شد، یا آن‌هایی که توپ به‌طرف‌شان نشانه‌گیری شده‌است، و به‌طور کلی همهٔ مردها و زن‌هایی که زنده‌اند، امیدوارند و آخر سر هم می‌میرند، به‌نحوی تاریخ جهان را رقم می‌زنند.»

به آن که مرا از گورم برانگیخته

«چه حماقتی! خطر از جانب آن‌هایی که پیش از شما بوده‌اند متوجه‌تان نیست، از طرف کسانی است که پس از شما می‌آیند.»

من خیلی دوست دارم در زندگی‌ام وقایعی غیرعادی پیش بیاید

فقط موقعی که آدم پدر و مادرش را ازدست می‌دهد، واقعا جزو آدم‌بزرگ‌ها می‌شود. آدم تنهایی نگران‌کننده‌ای را حس می‌کند و می‌شود جزو آدم‌بزرگ‌ها.

ملتی جانش را فدا کرده تا حقوق بشر را برقرار کند، و هنگامی که خسته و درمانده توانسته آن را به کرسی بنشاند، تو خیلی ساده آمده‌ای و سوارشان شده‌ای.»

و این‌همه خون بی‌گناهان، دخترخانم، نباید بی‌ثمر ریخته شده باشد!

وقتی آدم احساس می‌کند به پایان زندگی‌اش رسیده، بی‌تردید برمی‌گردد به‌طرف گذشته‌اش، جوانی‌اش، سال‌های امید و انتظارش.

«ملت فرانسه قرن‌ها رنج کشیده است. و از این رنجِ محرومان دو شعله زبانه کشیده: شعلهٔ اجرای عدالت و شعلهٔ کینه و نفرت. شعلهٔ مربوط به کینه و نفرت میان جوی‌های خون خاموش خواهد شد. ولی آن شعلهٔ دیگر ـشعلهٔ مقدس، دخترم ــ هرگز به‌طور کامل خاموش نمی‌شود.»

ناگهان بی‌هوا گفتم: «و همگی مادرهایی دارند.» سرهنگ که کنار من به‌خواب رفته بود، از جا پرید: «چی فرمودید؟ مادرهایی؟» تل‌هایی را که باران، جوی‌مانند روی‌شان جاری بود نشانش دادم: «این سربازهایی که مرده‌اند، پسران مادرهایی نبوده‌اند؟»

شب، همهٔ ترس‌ها ابعاد غول‌آسایی پیدا می‌کنند، چون آدم با آن‌ها تنها می ماند.

با تعجب گفتم: «فراموش؟ آدم می‌تواند اولین عشقش را فراموش کند؟ ولی به ناپلئون، خداجان، تقریبآ هیچ‌وقت فکر نمی‌کنم. درعین‌حال تپش‌های قلبم، و خوشبختی‌ای را که آن‌موقع احساس می‌کردم، و بالاخره رنج‌ها و ناراحتی‌هایی را که از آن نصیبم شد هرگز از یاد نمی‌برم.»

ضعیف و درمانده به دیوار تکیه دادم و با پریشان‌حالی شروع کردم به گریستن. هق‌هق‌کنان به خودم می‌گفتم: «او هنوز خیلی کوچک است، نمی‌فهمد معنی این کلمه‌ها چیست، و تو ناپلئون به‌همین‌دلیل هم گفته‌ای این حرف‌ها را به بچه‌ها یاد بدهند. فقط برای دراختیارگرفتن روح آن‌ها. ملتی جانش را فدا کرده تا حقوق بشر را برقرار کند، و هنگامی که خسته و درمانده توانسته آن را به کرسی بنشاند، تو خیلی ساده آمده‌ای و سوارشان شده‌ای.»

«آن‌موقع که بچه بودم، ابتدا خواهران روحانی چیزهایی به من آموختند، بعد که انقلاب شد آن‌ها را یا راندند و یا به زندان انداختند و به ما بچه‌ها یاد دادند که خدایی در کار نیست، بلکه فقط «خرد ناب» وجود دارد. ما بایستی خرد ناب را پرستش می‌کردیم، حتی روبسپیر دستور داد پرستشگاه‌هایی هم برای آن بسازند. بعد زمانی فرارسید که دیگر کسی کاری به معتقدات دینی مردم نداشت و هرکسی آزاد بود هرطور دلش می‌خواهد فکر کند. وقتی ناپلئون کنسول اول شد، کشیش‌هایی پیدا شدند که به جمهوری نه، بلکه به کلیسا سوگند وفاداری یاد کردند. سرانجام ناپلئون پاپ را وادار کرد برای تاجگذاری او از رم به پاریس بیاید و دستور داد آیین کاتولیکی مذهب رسمی کشور شود. و حالا هم جمله‌ای را به آموزش‌های مذهبی افزوده است...»

افتضاح پیانوزدن به‌نظر من یک جنایت است.

لوسی‌ین دارد خاطرات پسرم را که در سنت‌هلن به کنت مونتولون دیکته کرده می‌خواند. در این خاطرات آمده است: «دزیره کلاری اولین عشق ناپلئون بود.»

وقتی یک‌نفر ناگهان مرهم روی زخمی می‌گذارد که از خیلی وقت پیش جوش خورده، آدم چه می‌کند؟ ـ آن کسی را که دارد مرهم روی این زخم می‌گذارد مسخره می‌کند، دزیره!

لحنی ملایم و مهربان یادآور شد که آدم «با کاری سخت و مداوم» می‌تواند بسیاری چیزها را یاد بگیرد.

پرسون حالتی جدی و موقرانه پیدا می‌کرد و می‌گفت به من غبطه می‌خورد چون به ملتی تعلق دارم که چنین افکار شکوهمندانه‌ای را به دنیا هدیه کرده است. سپس به صدای بلند می‌خواند: «آزادی، برابری، مردم‌سالاری!» بعد می‌گفت: «خون‌های زیادی ریخته شده تا این قانون‌های جدید به مورد اجرا درآید. و این‌همه خون بی‌گناهان، دخترخانم، نباید بی‌ثمر ریخته شده باشد!»

زمزمه کنان گفت: «چه حماقتی! خطر از جانب آن‌هایی که پیش از شما بوده‌اند متوجه‌تان نیست، از طرف کسانی است که پس از شما می‌آیند.»

خداجان، چه‌قدر خوشحالم، پروردگار عزیز، ای درخت زیزفون توی کوچه که زیر پنجرهٔ اتاقم هستی، ای گل‌های سرخ عزیز توی گلدان آبی ـ چه‌قدر خوشبختم!

اگر دعا کردن بلد بودم، در آن لحظه دعا می‌کردم.

فقط موقعی که آدم پدر و مادرش را ازدست می‌دهد، واقعا جزو آدم‌بزرگ‌ها می‌شود. آدم تنهایی نگران‌کننده‌ای را حس می‌کند و می‌شود جزو آدم‌بزرگ‌ها.

امروز می‌دانم که تا وقتی آدم مردی را واقعآ دوست نداشته باشد، بزرگ نشده است.