کتاب زندانی قلعه هفت حصار؛ زندگی نامه داستانی ابن سینا

بوعلی رو به مجد گفت: «شب، معجزه است. شب، آرامش است؛ آرامش روح و روان. بعضی شب را به اقیانوسی تشبیه کرده‌اند که سطح آن آرام و بی‌حرکت است؛ ولی اعماق آن پر جوش و خروش.» شاهزاده گفت: «من هم شب را خیلی دوست دارم. در شب همه چیز ناپدید می‌شود. پلیدی‌ها دیده نمی‌شوند. نگاه سنگین دیگران دیده نمی‌شود.»

بوعلی باز هم فکر کرد و گفت: «جاه‌طلبی هیچ گاه ارزش جان یک انسان را ندارد. ولی فیلسوفی گفته است که وقتی حماقت به شعور سیلی می‌زند، شعور حق دارد احمقانه رفتار کند.»

من کسانی را می‌شناسم که اگر دست کمک به سویشان دراز کنی، بازویت را قطع می‌کنند.

بوسهل گفت: «از آن روز که امیر نوح را از چنگال مرگ نجات دادی، کینهٔ تو در دل بعضی از این درباریان جا گرفت؛ همان‌ها که امیر از کاخ خود بیرونشان کرد. آن‌ها بی‌کار ننشستند و هر جا رفتند، تخم نفاق پاشیدند و علیه تو حرف‌های مفسده‌انگیز زدند.» بوعلی خندید و با کنایه گفت: «تا وقتی که مثل ضحاک مار بر دوش‌هایم نروییده است، از این حرف‌ها نمی‌ترسم!»

«چطور می‌توانستم بی‌لیاقتی و بی‌سوادی آن‌ها را نادیده بگیرم و سکوت کنم.» ابوبکر گفت: «در این باره مثلی است که می‌گوید: ‘دستی را که نمی‌توانی قطع کنی، ببوس’.» بوعلی گفت: «من نمی‌توانم چنین آدمی باشم. من حق را می‌گویم!»

بوعلی گفت: «برای تحقق عدالت، هر خطری را می‌پذیرم.» ـ باشد. هر طور مایلی عمل کن! ولی به تو نصیحت می‌کنم صبر کن ما به ری برویم و برگردیم، بعد تصمیم بگیر. بوعلی قبول کرد. وقتی می‌خواست از اتاق خارج شود، شمس‌الدوله گفت: «باز هم می‌گویم. این کار، کار خطرناکی است. مواظب خودت باش. شاید آرامش نسبی بهتر از عدالت نسبی باشد.»

ـ خوش آمدی پسر سینا! بوعلی نمی‌دانست چه بگوید. امیر جلو آمد، خندان بوعلی را در بغل گرفت و گفت: «علی ابن سینا! تو استاد دانشمندانی. در حالی که هنوز با کودکی فاصلهٔ چندانی نداری.» بوعلی گفت: «استعداد و همهٔ کارهای من از خدای بزرگ است. من خود چیزی ندارم.» امیر گفت: «تو را به اینجا آورده‌ام تا از صمیم قلب از تو سپاسگزاری کنم. اطرافیانم چیزهایی به من گفته‌اند؛ البته بر خلاف میلشان و بیشتر از سر کینه و حسد.» بوعلی گفت: «ما همه باید به درگاه خداوند سپاسگزار و شاکر باشیم. من که هستم که از من سپاسگزاری کنید؟»

بوعلی رو به او گفت: «ابوعبید! وقتی خداوند آدم درمانده و بیماری را مقابل تو قرار می‌دهد، اگر رویت را بگردانی و توجه نکنی، خشم خداوند را برمی‌انگیزی.»

با حرکتی ناگهانی و زیر نگاه‌های وحشت‌زده پدر، پوست گلو را درید و سوراخی به اندازهٔ یک بند انگشت ایجاد کرد. صدای سوت‌مانندی که نشانهٔ خارج شدن هوا از سوراخ بود، شنیده شد. بوعلی برخاست و رو به مرد گفت: «حالا به عسل، دانهٔ خشخاش و یک لوله احتیاج دارم؛ یا یک ساقهٔ نی که بتواند این سوراخ را باز نگه دارد.» مرد با صدای لرزانی جواب داد: «نی! اینجا پر از نیزار است.» بوعلی گفت: «هر کاری می‌کنی، زود باش.» مرد بیرون رفت و به نگهبانی گفت: «برو و از کنار رودخانه نی بیاور!» لحظه به لحظه حال بیمار رو به بهبودی گذاشت. رنگ چهره‌اش عادی و نفس کشیدنش طبیعی شد. بوعلی کنار دیوار نشست و عرق پیشانی‌اش را پاک کرد. مرد با ترس پرسید: «آیا خطر رفع شده است؟» بوعلی در حالی که با شیر چشمانش را شست‌وشو می‌داد، با سر جواب مثبت داد

فیلسوفی گفته است که وقتی حماقت به شعور سیلی می‌زند، شعور حق دارد احمقانه رفتار کند

بوعلی گفت: «استعداد و همهٔ کارهای من از خدای بزرگ است. من خود چیزی ندارم.»

ن‌ها به بازدید بیمارستان ادامه دادند. سلیمان گفت: «ما بیماران را هم تقسیم کرده‌ایم. تب‌دارها در یک قسمت هستند، چشم‌دردها در یک قسمت، جراحی‌شده‌ها در قسمت دیگر و کسانی که اسهال خونی دارند، جداگانه معالجه می‌شوند.»

«قدرت لایق خداوند است و بس. قدرت، برای ما آدم‌ها تنهایی می‌آورد.»

و با هر قدم نگاهی به دوروبَر می‌انداخت و به تعارف‌ها و تشکرهای عبدالله پاسخ می‌داد. وقتی هر دو روی تخت چوبی نشستند، ستاره برایشان چای و میوه آورد. محمود کنار تخت ایستاده بود و به پیرمرد نگاه می‌کرد. پیرمرد پرسید: «بوعلی کجاست؟»

«چقدر فاصلهٔ خوشبختی و بدبختی کم است.»

شب، به صورت معجزه‌آسا، موجودات و اشیا را در هم می‌آمیزد. همه چیز شبیه هم می‌شود. رنگ‌ها از بین می‌روند. در شب، شاهی که به خواب رفته است، با خدمتکارش فرقی ندارد. پدر درست مثل کودکش می‌شود. گویی دنیا از نفس کشیدن می‌ایستد. آشوب و غوغا فروکش می‌کند.

وقتی خداوند آدم درمانده و بیماری را مقابل تو قرار می‌دهد، اگر رویت را بگردانی و توجه نکنی، خشم خداوند را برمی‌انگیزی.

بهترین راه انتقام این است که هیچ گاه کارهایی را که دشمنت انجام می‌دهد، انجام ندهی.

شاهزاده با حرکتی که بی‌حوصلگی او را نشان می‌داد، گفت: «پاسخ روشن می‌خواهم. آیا پسر حق دارد با مادرش جنگ کند؟» بوعلی باز هم فکر کرد و گفت: «جاه‌طلبی هیچ گاه ارزش جان یک انسان را ندارد. ولی فیلسوفی گفته است که وقتی حماقت به شعور سیلی می‌زند، شعور حق دارد احمقانه رفتار کند.»

اهمیت این کتاب در رشتهٔ حکمت، مثل اهمیت کتاب قانون در پزشکی است. قانون نشان می‌دهد که بوعلی استاد مسلم رشته پزشکی است و شفا هم نشان می‌دهد که بوعلی استاد مسلم فلسفه و حکمت است. کتاب شفا در هجده جلد و از مهم‌ترین نوشته‌های بوعلی است. در این کتاب، علوم به سه دسته تقسیم شده‌اند: مابعدالطبیعه، طبیعیات و ریاضیات.

ناامیدی به درگاه خداوند گناه بزرگی است.»

«بوعلی کجاست؟» عبدالله لبخندی زد و گفت: «مثل همیشه، در حال تلاوت قرآن است.»

از این دسیسه‌ها بترس!» بوعلی گفت: «من فقط از خدا می‌ترسم!»

در نظر من، گرانبهاترین چیز جان انسان‌هاست.»

بوعلی ادامه داد: «اگر روزی بخواهی حقوقت را بگیری و کارها را خود به دست بگیری، باید نیرو داشته باشی. باید به زندگی عادی برگردی. باید قوای خود را تقویت کنی تا بتوانی به هدف‌هایت برسی.»

وقت کم است و کار زیاد.

ابن سینا از جا بلند شد و با لبخندی گفت: «من دانش زیادی ندارم. البته کتاب‌هایی خوانده‌ام و چیزهایی می‌دانم؛ ولی نه زیادتر از دیگران!»

یاسمین به بوعلی نگاه کرد و گفت: «باشد. هر جا بروی همراهت می‌آیم. خدا را شکر کن که همسری ترسو نصیبت نکرده است.» بوعلی دست‌ها را به آسمان بلند کرد و گفت: «خدایا! به خاطر همهٔ نعمت‌هایی که به من داده‌ای، تو را شکر می‌کنم.»

بوعلی کتاب‌ها را یکی‌یکی برداشت و چنین گفت: «این کتاب، حکمت شرق نام دارد. این یکی را اخلاق نام گذاشته‌ام. کتاب سوم درباره مبانی علم موسیقی است. کتاب چهارم التدارک است که در مورد غذاها و خواص آن‌هاست. کتاب پنجم هم اجرام سماوی نام دارد.» خوارزمشاه که با چشمان متعجب به بوعلی خیره ماند بود، گفت: «مگر شما در روز چند ساعت کار می‌کنی؟ تا آنجا که من می‌دانم، از صبح در دارالشفا هستی؛ یعنی همهٔ این‌ها را شب‌ها نوشته‌ای؟» بوعلی گفت: «بله! همه را شب‌ها نوشته‌ام. دو ساعت خواب برای من کافی است.» خوارزمشاه گفت: «واقعاً عجیب است! حیرت‌آور است! شما به‌راستی عجیب‌ترین مردی هستی که تا امروز دیده‌ام.»

بوعلی با لحن احترام‌آمیزی گفت: «ای امیر محبوب! برای یک پزشک، بهبودی بیمار بزرگ‌ترین پاداش است.»