کتاب اصیل آباد

مردم! به خلاف آنچه فکر می‌کنید، در شهر خبری نیست. درست است که شهریها وسایل راحتی بیشتری دارند؛ درست است که خیلی از ما پیشرفته‌ترند؛ اما این دلیل نمی‌شود که آنها از ما خوشبخت‌تر باشند و هرکاری هم که می‌کنند، درست باشد. آنها در صنعت از ما جلو افتاده‌اند، اما اشتباهات زیادی هم کرده‌اند. همین اشتباهات، باعث شده که با وجود آن‌همه پیشرفت، در بدبختی و فساد غوطه‌ور باشند. آنها فقط به صنعت چسبیده‌اند، و دین و اخلاق را فراموش کرده‌اند. ما به جای آنکه به تقلید از همۀ کارهای آنها بپردازیم، باید فکر کنیم، ببینیم چه چیز باعث شده که ما این‌قدر عقب مانده‌ایم و آنها آن اندازه پیشرفت کرده‌اند. بعد که علت را فهمیدیم، چاره‌ای پیدا کنیم. آن‌وقت است که می‌توانیم خودمان را به آنها برسانیم؛ بی‌آنکه دچار سقوط و فسادی که آنها دارند بشویم؛ بی‌آنکه بدبختی‌ای که گریبان آنها را گرفته،‌ یقۀ ما را هم بگیرد.

چند سالی به همین منوال گذشت. کم‌کم مردم به وضع موجود عادت می‌کردند. به تدریج باورشان می‌شد که سرنوشتشان همان است؛ و باید با آن بسازند و تحمل کنند. فراموش می‌کردند که چه گذشتۀ خوبی داشته‌اند و قبل از آمدن پیله‌ور، چقدر خوشبخت و بانشاط بوده‌اند.

«ببینید! روز اولی که این مرد شهری به اصیل‌آباد آمد، هیچ‌چیز نداشت،‌ ولی ما همه چیز داشتیم. حالا او همه چیز دارد و ما هیچ! فکرش را بکنید! آخر به چه علت؟!»

اصیل‌آبادی ها می‌دانستند سیگار چیست، اما هیچ‌کدام سیگار نمی‌کشیدند. از سیگار بدشان می‌آمد. می‌گفتند: «فایده‌اش چیست؟ جز نفس‌تنگی و هزار جور مریضی دیگر، چه خاصیتی دارد؟ تازه؛ زمینی را که می‌شود در آن هزار جور میوه و سبزی و غلّه کاشت، مگه دیوانه شده‌ایم توتون بکاریم؟!‌ چیزی که نه به درد دنیایمان می‌خورد، نه به درد آخرتمان!» ‌

با وجود آن‌همه پیشرفت، در بدبختی و فساد غوطه‌ور باشند. آنها فقط به صنعت چسبیده‌اند، و دین و اخلاق را فراموش کرده‌اند.

«اصلا این شهریها کی‌اند که صاحب همه چیز ما شده‌اند! اصیل‌آباد مال ماست. چرا باید آنها همه‌کاره‌اش باشند!»

آن روز و آن شب، بچه‌ها همه‌اش در فکر بودند. آن شب، بیشتر بچه‌ها، خواب اصیل‌آباد خوشبخت و آباد را دیدند؛‌ و صبح،‌ خوابهای شیرینشان را برای یکدیگر،‌ تعریف کردند. روز بعد،‌ هیچ‌یک از بچه‌ها، حوصلۀ بازی نداشت. دو نفر دو نفر، چند نفر چند نفر،‌ گوشه و کنار مدرسه نشسته بودند و فکر می‌کردند. حسین هم با آقاجان و علی‌جان، روی پلۀ جلو ایوان نشسته بودند، که یکدفعه، آقاجان از جا پرید و گفت: ‌«بچه‌ها! یادتان هست دیروز آقا چی گفت؟» بعد، مثل اینکه با خودش حرف می‌زند، زمزمه کرد: «آقا می‌گفت تا قبل از آمدن پیله‌ور، ده ما،‌ آباد و ثروتمند بوده. بعد از آمدن او،‌ زندگی مردم این‌طور شده. خوب، به نظر شما،‌ علت بدبختی مردم اصیل‌آباد چیست؟» چشمهای حسین برقی زد و گفت: «معلوم است دیگر... پیله‌ور!»

همه‌شان غرق فساد شدند. شروع کردند به تقلید بی‌مایه از شهریها. آن هم نه تقلید از چیزهای خوبشان، بلکه دنباله‌روی از کارهایی که جز بدبختی و بدهکاری، برایشان فایده‌ای نداشت.

به قول ملا، دیگر باید قبول کنیم که دوران ما تمام شده. مردم روشن شده‌اند. همه چیز را فهمیده‌اند. دیگر دست ما، رو شده. باید برویم؛ وگرنه جانمان در خطر است. من این جماعت را بهتر از شما می‌شناسم. وقتی واقعاً تصمیم به کاری گرفتند، آن را اجرا می‌کنند. اگر هم می‌بینید ما تا به حال توانسته‌ایم بر گ‌ُرده آنها سوار شویم و هر کاری خواستیم بکنیم، علّتش نادانی آنها بوده. اما حالا وضع عوض شده

پیله‌ور، نقشه‌اش را خوب اجرا کرد! اول مردم را به فساد کشاند و بعد سوارشان شد

«ما سرنوشت هیچ ملتی را تغییر نمی‌دهیم جز اینکه آنها خودشان را عوض کنند.»

تازه؛ زمینی را که می‌شود در آن هزار جور میوه و سبزی و غلّه کاشت، مگه دیوانه شده‌ایم توتون بکاریم؟!‌ چیزی که نه به درد دنیایمان می‌خورد، نه به درد آخرتمان!» ‌

با وجود آن‌همه پیشرفت، در بدبختی و فساد غوطه‌ور باشند. آنها فقط به صنعت چسبیده‌اند، و دین و اخلاق را فراموش کرده‌اند. ما به جای آنکه به تقلید از همۀ کارهای آنها بپردازیم، باید فکر کنیم، ببینیم چه چیز باعث شده که ما این‌قدر عقب مانده‌ایم و آنها آن اندازه پیشرفت کرده‌اند. بعد که علت را فهمیدیم، چاره‌ای پیدا کنیم. آن‌وقت است که می‌توانیم خودمان را به آنها برسانیم؛ بی‌آنکه دچار سقوط و فسادی که آنها دارند بشویم؛

پیله‌ور که دید بچه‌ها دست از بازی کشیدند، صدای فریادش را بلندتر کرد: ـ آهای!‌ شهر، شهر فرنگ است.‌ هفتاد و دو رنگ است. از همه رنگ است... آهای...! و بچه‌ها را تشویق می‌کرد که به تماشای شهر فرنگش بروند.

پیله‌ور، با عوض کردنِ هر عکس، با آب و تاب، دربارۀ آن توضیح می‌داد: ... اینجا شهر است. اینها را که می‌بینی، خیابانهای شهر است. خوب تماشا کن! اینها که توی خیابانها حرکت می‌کنند،‌ ماشین هستند... به مردم نگاه کن. چه لباسهای قشنگ و راحتی دارند!... خانه‌های شهر را نگاه کن! چه زیبا و مرتب‌اند!... پیله‌ور، تندتند عکس عوض می‌کرد و از زیبایی و خوبی شهر می‌گفت. بچه‌ها از آنچه می‌دیدند،‌ غرقِ حیرت می‌شدند. تا آن موقع،‌ رنگ شهر را هم ندیده بودند.

علی آقا و ملای ده، هر دو،‌ مدتها در شهر زندگی کرده بودند. می‌دانستند اوضاع از چه قرار است. این دو، از همان روز اولی که پیله‌ور وارد ده شده بود، خطر را احساس کرده بودند. فهمیده بودند کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه هست.

اصیل‌آبادی که چند سال پیش، با خورشید به خواب می‌رفت و قبل از طلوع خورشید از خواب بلند می‌شد، حالا شب‌زنده‌دار شده بود. مردم تا پاسی از شب،‌ پای گرامافون می‌نشستند و صفحه گوش می‌دادند. دلشان پ‌ُر‌ِ درد بود، اما نمی‌دانستند چرا. می‌خواستند به وسیلۀ این‌چیزها، خودشان را تسکین بدهند.

مردم، کم‌کم مسجد رفتن را ترک کردند. بچه‌هایشان را از مدرسه درآوردند و به کارگاههای پیله‌ور فرستادند. همه‌شان غرق فساد شدند. شروع کردند به تقلید بی‌مایه از شهریها. آن هم نه تقلید از چیزهای خوبشان، بلکه دنباله‌روی از کارهایی که جز بدبختی و بدهکاری، برایشان فایده‌ای نداشت. پیله‌ور، نقشه‌اش را خوب اجرا کرد! اول مردم را به فساد کشاند و بعد سوارشان شد و هر بلایی که خواست، سرشان آورد. این هم نتیجه‌اش.»

سرگذشت مردمانی را تعریف می‌کرد که دچار ظلم و ستم بودند و بعد دست به دعا برداشتند و از خدا خواستند که آنها را از آن وضع نجات دهد.‌ اما خداوند در جوابشان فرمود: «ما سرنوشت هیچ ملتی را تغییر نمی‌دهیم جز اینکه آنها خودشان را عوض کنند.» علی آقا، در مدرسه، برای بچه‌ها از گذشته‌های اصیل‌آباد می‌گفت. از آن زمانی که پیله‌ور هنوز به ده نیامده بود. از آن‌وقتها که ده، آباد و ثروتمند بود و مردمش سالم و قوی و کاری بودند. بعد جریانِ آمدن پیله‌ور را برای بچه‌ها تعریف کرد و بدبختیهایی که پس از آمدن او، به ده رو آورد. بچه‌ها به فکر فرو رفتند. حسین ـ زرنگ‌ترین شاگرد کلاس ـ پرسید: «چه کار می‌شود کرد تا دوباره خوشبختی و شادی به ده ما برگردد؟» علی آقا گفت: «بنشینید همه‌تان با هم فکر کنید؛ ببینید علت بدبختیها چیست؟ وقتی این را فهمیدید،‌ علاج کار آسان است. فکر کنید

«این خورجین راکه می‌بینید پر از عکسهای قشنگ است. عکسهایی که هیچ‌جا لنگه‌اش را ندیده‌اید. همۀ اینها را برای شما آورده‌ام. فردا هم برای تماشا بیایید. ولی دیدنشان یک شرط دارد.»

روز بعد، خطر را به کدخدا گوشزد کردند. اما کدخدا که خود عاشق شهر فرنگ شده بود، موضوع را پشت گوش انداخت و هیچ کاری نکرد. علی آقا و ملا که وضع را آن‌طور دیدند، تصمیم گرفتند خودشان دست به کار شوند.

روزهای اول، حرف آن دو،‌ تا حدودی اثر داشت. تا مدتی مشتریهای پیله‌ور کم شدند. اما بعدها، دوباره همان آش شد و همان کاسه.

به این ترتیب، آرامش، آرام‌آرام، اصیل‌آباد را ترک کرد.

پیله‌ور که خودش باعث تمام آن جریانها بود، همه چیز را می‌فهمید و سعی می‌کرد بیشتر به آن وضع دامن بزند

شب‌زنده‌داری‌ها باعث می‌شد که صبحها دیر، و خسته و کسل از خواب بیدار شوند. اغلب‌ْ نمازهای صبحشان قضا می‌شد. بعضی هم به کل،‌ نماز را ترک کردند.

دیگر از شادی چند سال قبل، در ده خبری نبود. مردم گرفته و دلمرده بودند. گونه های گ‌ُلی بچه‌ها،‌ رو به زردی گذاشته بود. فقط علی آقا و ملای ده، و عدۀ خیلی کمی از مردم که طرفدار آن دو بودند، از این تغییرات به دور مانده بودند.

اما مثل اینکه خاک مرده روی آنها پاشیده بودند. هیچ‌کس جرئت مخالفت با پیله‌ور و مردانش را نداشت.

انگور،‌ که قبلاً فراوان یافت می‌شد، حالا اصلاً گیر نمی‌آمد. به دستور پیله‌ور، همۀ انگورها را شراب می‌کردند.

فراموش می‌کردند که چه گذشتۀ خوبی داشته‌اند و قبل از آمدن پیله‌ور، چقدر خوشبخت و بانشاط بوده‌اند.

«ببینید! روز اولی که این مرد شهری به اصیل‌آباد آمد، هیچ‌چیز نداشت،‌ ولی ما همه چیز داشتیم. حالا او همه چیز دارد و ما هیچ! فکرش را بکنید! آخر به چه علت؟!»