بریده‌هایی از کتاب سهراب‌کشی

[غُرّان] آه ــ مَردان، شما چندین چه دروغید! برای زنان سینه چاک می‌کنید، و چون سینه‌چاک شما شدند، از سَرْ می‌رانید! فرزند را نیکو می‌شمرید ــ نه برای خودَش ـ که بزرگ داشتنِ نامِ شما! خارِ آتش در شهری می‌اندازید، که نامِ شما خوار کرد! هیچِتان نیست کودکانِ در آتش! زنانِ دریده‌دامن! مَردانِ بی‌شمشیر! بهرِ نام سَرْ می‌دهید؛ در این نام چیست که چندین به خونْش باید شُست!

تا درد می‌کشی زنده‌ای سُهراب!

کیست نخستین باخته‌ی شترنج جز پیادِگان!

گفتم آیا چیرگی، ویژه‌ی مردان است؟ آیا ما تنها زنده‌زایانیم و گاوانِ شیردِه؟ نَه ــ زنان را نیز خویشتنی است؛

کیست نخستین باخته‌ی شترنج جز پیادِگان!

گودرز: مَگِری و مَشور تهمتن! بنگر در زمینِ جنگ؛ هر سو شکسته‌دستی، بُریده‌پایی، دریده‌پهلویی! کدامِ ما فرزندِ خود را نکشته است؛ اگر این سپاهِ جوان را ــ که به سال هِمال سُهراب‌اند ـ هر یکی فرزندِ خود گیریم! ما چند پیرِ آزمند؛ که مرگ را به خونهای جوان پَروار می‌کنیم! گیو: نه ــ این جوانَک بی‌جان؛ هیچ تلاشی برای زنده ماندن نمی‌کنَد! مرگَش، ریشخندِ زندگی ماست!

[می‌غُرّد] آیا مِهربانی آسان‌تر نبود، یا خوش‌تَر؟ [می‌خروشد] شما جنگاوران که‌اید؟ شمشیرهای خودستایی در دست! نیزه‌های خودسَرْی در مُشت! سپر پیشِ فروتنی می‌گیرید! تیرِ لاف از کمانِ خودپرستی پرتاب می‌کنید! ژوبینِ خشم بر نشانِ خِرَد می‌اندازید! شما که‌اید؟

توس: آه ــ چرا به زخمِ وِی خندیدَم؟ اگر این نوباوه، پورِ تهمتن و تهمینه نبود، آیا فرزندِ هیچ کسِ دیگر هم نبود؟ هر کسِ دیگر نیز مادر و پدرَند! چرا به زخمِ وِی خندیدَم!

رستم منَم، که من در جهان مَباد! جنگی را بُرده‌ام، که بُرده بودم اگر در آن می‌باختم!

رستم: [بیچاره‌وار ] چرا به‌یاوه دشنه‌ای بزنی، تا نیازمندِ نوشدارو شوی؟ [می‌غُرَّد] سَرْ بردار و ببین با خود چه کرده‌ام سُهراب، چون چشم‌بسته تیغ بر پاره‌ی تنِ خویشتن زدم!

گودرز: ما همه نوشدارو در دست می‌میریم!

[یکه‌خورده] گفتید به دستِ پدرَش؟ برای کشتنِ من دست‌یکی کرده‌اید؛ شما پور و پدر! [خروشان] مرگ شما را به هم رسانید و زندگانی نَه؟ [یکباره ــ خیزان ــ دشنه‌ی پیکر را از کمرگاهِ وِی می‌کشد و می‌غریوَد ـ] کاش سَرْانجامِ تو را سَرْی بودی و انجامی؛ تا سَرَش جدا می‌کردَم از انجام! [خروشان دشنه را می‌اندازد ـ] چرا من باید همسرِ پسرکشی باشم، و مادرِ آن کشته‌پسر؟ نه ــ این دیگر نه! من همسرِ هیچ‌کی‌ام؛ و مادرِ هیچ‌کسی!

تهمینه: بال و پَرَم کی ریخت؟ چرا به مِهرِ یلی از جهانِ پَری به زیر آمدَم؟ برایت گفته بودم سُهراب؛ و تو افسانه پنداشتی! گفتی می‌رَوَم پدر را می‌آوَرَم با پوزش و لابه پیشِ تو، برای همیشه! او تو را بُرد برای همیشه، بی‌پوزش؛ و لابه مرا ماند تا منَم!

دل خوش دار تهمتن؛ کسی نیست کینِ سُهراب از تو بجوید! تو کینه از خویش ستان! و ستاندی ــ آری ــ هم آن دَم، که به کشتنِ پورِ آن که سُهراب کشت، آتش در جانِ خود زدی! [فروریخته] آه، چرا به شبستانِ وِی رفتم؟

بنگرید در این زمینِ کهَن؛ که خونِ جوان را چه آسوده می‌مِکد!

شما پاسخ را می‌دانید زنان! شما که نمی‌پُرسید مگر برای گفتن بر سَرِ بازار، و همدردیتان نیست مگر برای خنده به دردهای هم؛

پیلتن دانَد که کارِ جهان اینَست! هر کسی روزی آمد و روزی رفت! مادرِ گیتی نزاد کسی را که نکشت! کیست که جاودانه مانْد؟

آری، ما باخته‌ی این جهانیم، که پیش از زادنِ ما پِی ریختند!

افراسیاب: [رُخ در رُخِ کاووس] کیست نخستین باخته‌ی شترنج جز پیادِگان!

بَد است روزگاری که مِهربان مِهربان نشناسد!

وِی را دیر شناخت! و نشناخت مگر به بازوبندِ خویش؛ که مرا سپرد تا به سُهراب بسپُرم! آیا بازوبند گویاتر از سُهراب بود، یا مهربان‌تر؟

فردای خود را در یکایک ما دید از جوان تا پیر! و شاید پُرسید ــ نه از کسی، از خودَش ـ که اینَست کارِ جهان؟ آری وِی ما همه را آینه‌داری کرد! چه می‌خواستم بود و کی‌ام! چه ویرانه‌ها ساختم در بَهای آبادی! چه اندازه خون ریختم پای زندگی؛ که می‌شد نریخت اگر روزگار را خِرَدی بود! اگر جای هر که ریشه بُریدم، درختی می‌کاشتم، اینک باغی بزرگ بَرساخته بودم!

چه می‌گویید که وِی را دیر شناخت! و نشناخت مگر به بازوبندِ خویش؛ که مرا سپرد تا به سُهراب بسپُرم! آیا بازوبند گویاتر از سُهراب بود، یا مهربان‌تر؟

این رستم است؛ گُوِ پیلتن؛ تهمتن؛ که هرگز پسر ندید مگر آن‌گاه که کشت!

کیست نخستین باخته‌ی شترنج جز پیادِگان!

گفتمَش سُهراب، ما در میانه‌ایم؛ توران یک و ایران یک سو! شمشیر کشیدن از خِرَد نیست؛ چنان باش که آشتی دو سَرْزمین باشی!

رستم: بنگرید دلاوری را بر خاک، و پهلوانی را پهلوشکافته! ترفند را خشنود و راستی را در خون! بنگرید در این زمینِ کهَن؛ که خونِ جوان را چه آسوده می‌مِکد! [خروشان] کدام پهلوان را بر سَرْ این رسید که بر سَرِ من؟ مرا سَرْزنش کنید! من به چه می‌مانم ــ هان؟ به کسی که ریشخندِ گیتی به خونِ فرزند خرید؟

گودرز: آه خِرَد، چرا در سَرِ بَددلان جای می‌کنی اگر خِرَدی! چرا ایشان را یار می‌شوی، که سوار بر باره‌ی تو، در خونِ این و آن کوشند؟ سُهراب: نَه ــ نرنجیدم؛ نَه! من که هفت شهرِ آرزو دادَم به تنکشی! جهان به تَرفند است، و من دیر دانستم! سُهراب گو مباش، تَرفند اگر نمی‌دانی! خونِ من آن دروغزن به گردن دارد که راستگویی‌ام آموخت!

ای جام کسانی را آشکار کن که نیستند؛ وَرکه با کنِشِ خویش سَرْنوشتِ ما را نوشته‌اند! کسانی که ــ ما ــ پا بر سَرِ آنان می‌رویم؛ وگر بودند می‌گفتند بر چه سَرْ بودند! ما آیا راهِشان را بَد شناختیم؛ یا دُرُست، و جز بیراه نبود؟ آیا نشناخته رَه‌گُم افتادیم؛ یا ایشان نیز هر یکی گُم بودند؟

آیا نباید سواری برَوَد؟ مَباد که تیرافکنانِ تورانی شاهین به تیر زنند! کاووس: دور بادَند دیوان و جادوان! آری، سواری برَوَد شیرافکن؛ مَباد که توران نوشدارو بربایند، که پورِ پیلتن را بِدان نیاز افتاده! گُردآفرید: [پیش می‌آید] آن سوار منَم! [به سُهراب] تا درد می‌کشی زنده‌ای سُهراب!