بریده‌هایی از کتاب دیوان اقبال لاهوری

گر خدا داری ز غم آزاد شو از خیال بیش و کم آزاد شو قوت‌ایمان حیات افزایدت ورد «لا خوف علیهم» بایدت

خدا آن ملتی را سروری داد که تقدیرش بدست خویش بنوشت به آن ملت سروکاری ندارد که دهقانش برای دیگران کشت

دی شیخ با چراغ همی‌گشت گرد شهر کز دام و دد ملولم و انسانم آرزوست

ز من بر صوفی و ملا سلامی که پیغام خدا گفتند ما را ولی تأویل شان در حیرت‌انداخت خدا و جبرئیل و مصطفی را

گر خدا داری ز غم آزاد شو از خیال بیش و کم آزاد شو

ای بسا شاعر که بعد از مرگ زاد چشم خود بر بست و چشم ما گشاد

نقش قرآن تا درین عالم نشست نقشهای کاهن و پایا شکست فاش گویم آنچه در دل مضمر است این کتابی نیست چیزی دیگر است چون بجان در رفت جان دیگر شود جان چو دیگر شد جهان دیگر شود

مرا فرمود پیر نکته دانی هر‌امروز تو از فردا پیام است دل از خوبان بی پروا نگهدار حریمش جز به او دادن حرام است

چشم او جز رؤیت آدم نخواست نعره بیباکانه زد «آدم کجاست»

دی شیخ با چراغ همی‌گشت گرد شهر کز دام و دد ملولم و انسانم آرزوست زاین همرهان سست‌عناصر دلم گرفت شیر خدا و رستم دستانم آرزوست گفتم که‌یافت می‌نشود جسته‌ایم ما گفت آنچه‌یافت می‌نشود آنم آرزوست

ما ز تخلیق مقاصد زنده‌ایم از شعاع آرزو تابنده‌ایم

محفل ما بی می‌و بی ساقی است ساز قرآن را نواها باقی است زخمهٔ ما بی اثر افتد اگر آسمان دارد هزاران زخمه ور ذکر حق از‌امتان آمد غنی از زمان و از مکان آمد غنی ذکر حق از ذکر هر ذاکر جداست احتیاج روم و شام او را کجاست حق اگر از پیش ما برداردش پیش قومی‌دیگری بگذاردش

اندرو تقدیر‌های غرب و شرق سرعت‌اندیشه پیدا کن چو برق با مسلمان گفت جان بر کف بنه هر چه از حاجت فزون داری بده آفریدی شرع و آئینی دگر اندکی با نور قرآنش نگر از بم و زیر حیات آگه شوی هم ز تقدیر حیات آگه شوی

من که در‌یاران ندیدم محرمی بر لب دریا بیاسودم دمی

آن کند تعمیر تا ویران کند این کند ویران که آبادان کند

عشق را از تیغ و خنجر باک نیست اصل عشق از آب و باد و خاک نیست

ساحل افتاده گفت گرچه بسی زیستم هیچ نه معلوم شد آه که من چیستم موج ز خود رفته‌ئی تیز خرامید و گفت هستم اگر میروم گر نروم نیستم

خیز که بنمایمت ، مملکت تازه‌ئی چشم جهان بین گشا ، بهر تماشا خرام قطرهٔ بی مایه‌ئی گوهر تابنده شو از سر گردون بیفت ، گیر بدریا مقام تیغ درخشنده‌ئی ، جان جهانی گسل جوهر خود رانما ، آی برون از نیام

گفتم که‌یافت می‌نشود جسته‌ایم ما گفت آنچه‌یافت می‌نشود آنم آرزوست

به ساحل گفت موج بیقراری به فرعونی کنم خود را عیاری گهی بر خویش می‌پیچم چو ماری گهی رقصم به ذوق انتظاری

در دل را بروی کس نبستم نه از خویشان نه از‌یاران گسستم نشیمن ساختم در سینهٔ خویش ته این چرخ گردان خوش نشستم

سخن‌ها رفت از بود و نبودم من از خجلت لب خود کم گشودم سجود زنده مردان می‌شناسی عیار کار من گیر از سجودم

ای که می‌نازی بذبح گوسفند ذبح کن خود را که باشی ارجمند زندگی را می‌کند نا پایدار جبر و قهر و انتقام و اقتدار

گرچه می‌دانم که روزی بی نقاب آید برون تا نپنداری که جان از پیچ و تاب آید برون ضربتی باید که جان خفته برخیزد ز خاک ناله کی بی زخمه از تار رباب آید برون تاک خویش از گریه‌های نیمشب سیراب دار کز درون او شعاع آفتاب آید برون ذرهٔ بی مایه‌ئی‌ترسم که ناپیدا شوی پخته‌تر کن خویش را تا آفتاب آید برون در گذر از خاک و خود را پیکر خاکی مگیر چاک اگر در سینه ریزی ماهتاب آید برون گر بروی تو حریم خویش را در بسته‌اند سر بسنگ آستان زن لعل ناب آید برون

زاین همرهان سست‌عناصر دلم گرفت شیر خدا و رستم دستانم آرزوست

چه پرسی از نماز عاشقانه رکوعش چون سجودش محرمانه تب و تاب‌یکی الله اکبر نگنجد در نماز پنجگانه

جهان از خود برون آوردهٔ کیست؟ جمالش جلوهء بی پردهٔ کیست؟ مرا گوئی که از شیطان حذر کن بگو با من که او پروردهٔ کیست؟

روم راهی که او را منزلی نیست

بینی جهان را خود را نبینی تا چند نادان غافل نشینی نور قدیمی‌شب را بر افروز دست کلیمی‌در آستینی بیرون قدم نه از دور آفاق تو پیش ازینی تو بیش ازینی از مرگ‌ترسی ای زنده جاوید؟ مرگ است صیدی تو در کمینی جانی که بخشد دیگر نگیرند آدم بمیرد از بی‌یقینی صورت گری را از من بیاموز شاید که خود را باز آفرینی

در دل مسلم مقام مصطفی است آبروی ما ز نام مصطفی است