بریده‌هایی از کتاب آرزوهای بر باد رفته

موسیقی الحان زیبا، نقاشی الوان زیبا، مجسمه‌سازی اشکال زیبا را نشان می‌دهد و ادبیات باید نمایندهٔ افکار زیبا باشد. اگر درست بیاندیشیم، ادبیات جامعِ آن سه فن و سه هنر دیگر نیز هست، زیرا که با الفاظ و کلمات می‌توان الحان، الوان و اشکال زیبا را هم مجسم کرد. این است که ادبیات جامع نقاشی و موسیقی و هیکل‌تراشی نیز هست و نویسندگان بزرگ، نقاش و موسیقی‌دان و مجسمه‌ساز نیز بوده‌اند. از همین‌جاست که اطلاع از موسیقی و نقاشی و مجسمه‌سازی برای شاعر و نویسنده از ضروریات است و پس از آن‌که زبان را خوب فراگرفت و درست اندیشید و درست نوشت باید از سه رشتهٔ دیگر هنرهای زیبا کاملاً باخبر باشد.

موسیقی الحان زیبا، نقاشی الوان زیبا، مجسمه‌سازی اشکال زیبا را نشان می‌دهد و ادبیات باید نمایندهٔ افکار زیبا باشد. اگر درست بیاندیشیم، ادبیات جامعِ آن سه فن و سه هنر دیگر نیز هست، زیرا که با الفاظ و کلمات می‌توان الحان، الوان و اشکال زیبا را هم مجسم کرد. این است که ادبیات جامع نقاشی و موسیقی و هیکل‌تراشی نیز هست و نویسندگان بزرگ، نقاش و موسیقی‌دان و مجسمه‌ساز نیز بوده‌اند. از همین‌جاست که اطلاع از موسیقی و نقاشی و مجسمه‌سازی برای شاعر و نویسنده از ضروریات است و پس از آن‌که زبان را خوب فراگرفت و درست اندیشید و درست نوشت باید از سه رشتهٔ دیگر هنرهای زیبا کاملاً باخبر باشد.

آن‌جایی که فقر تمام می‌شود لئامت شروع می‌شود.

موسیقی الحان زیبا، نقاشی الوان زیبا، مجسمه‌سازی اشکال زیبا را نشان می‌دهد و ادبیات باید نمایندهٔ افکار زیبا باشد. اگر درست بیاندیشیم، ادبیات جامعِ آن سه فن و سه هنر دیگر نیز هست، زیرا که با الفاظ و کلمات می‌توان الحان، الوان و اشکال زیبا را هم مجسم کرد. این است که ادبیات جامع نقاشی و موسیقی و هیکل‌تراشی نیز هست و نویسندگان بزرگ، نقاش و موسیقی‌دان و مجسمه‌ساز نیز بوده‌اند. از همین‌جاست که اطلاع از موسیقی و نقاشی و مجسمه‌سازی برای شاعر و نویسنده از ضروریات است و پس از آن‌که زبان را خوب فراگرفت و درست اندیشید و درست نوشت باید از سه رشتهٔ دیگر هنرهای زیبا کاملاً باخبر باشد.

نویسنده زبردست در اوصاف طبیعت و نشان دادن مناظر و رنگ‌آمیزی‌های بهار و خزان کمتر از نقاش نیست و چه‌بسا نقاشان که پرده‌های بسیار جالب از روی منظره‌ای که نویسندگان نشان داده‌اند کشیده‌اند.

حاجت به بیان نیست که موسیقی همیشه توأم با ادبیات بوده است. هر آهنگی تا با شعر توأم نشود در دل مردم نمی‌نشیند. الفاظ هر زبانی موسیقی مخصوص به خود دارند که اگر رعایت خوش‌آهنگی آن‌ها را بکنند گوش مردم آن زبان را می‌نوازند و اگر رعایت نکنند می‌آزارند. نویسندهٔ بزرگ همیشه بهترین اداکنندهٔ این موسیقی الفاظ است. در زبان فارسی عمر خیام و سعدی و حافظ، موسیقی الفاظ را به حد کمال و با زبردستی خاصی ادا کرده‌اند. آهنگ موسیقی فردوسی در شاهنامه همان موسیقی میدان جنگ و رزم و کارزار و پرخاش و نبردست.

نویسندهٔ بزرگ، مجسمه‌ساز نیز هست؛ زیرا با کلمات متناسب، درشتی و ستبری و زیبایی و زشتی و بلندی و کوتاهی و نازکی و خشونت اشکال را چنان مجسم می‌کند که می‌توان از روی آن یک مجسمهٔ جالب ساخت.

همهٔ هنر نویسندگی در این است که کسی بتواند افکار زیبا را با الفاظ زیبا ادا کند. فرض کنید هر کتاب یا نوشته‌ای، جامه‌ای هست که دوخته می‌شود. پارچهٔ خوب را باید خیاط خوب بدوزد تا جامه‌ای زیبا باشد. اگر پارچهٔ بد را خیاط خوب بدوزد رنجش به هدر رفته است و اگر پارچهٔ خوب را خیاط بد بدوزد، پارچه را حرام کرده‌اید. در ادبیات، افکار حکم پارچه و الفاظ حکم دوخت آن را دارند. فکر خوب با لفظ بد در دل خواننده جایگزین نمی‌شود و فکر بد با لفظ خوب نیز چنگی به دل کسی نمی‌زند.

به دست آوردن افکار بلند هرچند اکتسابی نیست و بیشتر خداداد است، تا اندازه‌ای می‌توان به آن‌ها پی برد، و یگانه راه مأنوس شدن با آن‌ها این است که شاهکارهای ادبیات جهان را باید به دقت خواند و از پیچ و خم و پست و بلند افکار بزرگان این مدت از تمدن بشر آشنا شد تا بدین‌وسیله افکار دیگران را کسی ندزدد و به خود نبندد و بداند چه فکر تازه‌ای می‌توان برای آدمی‌زادگان کرد، زیرا که ادبیات همیشه به افکار تازه نیازمند است و نویسنده‌ای، بزرگ و جهانگیر نمی‌شود مگر آن‌که اندیشهٔ تازه‌ای برای جهانیان ارمغان آورده باشد.

در قدیم در میان شاعران، این عقیده رواج کامل داشت که هر کس می‌خواهد شاعر زبردستی بشود باید ده هزار شعر به یاد داشته باشد. امروز دامنهٔ ادب در زبان فارسی بسیار وسیع‌تر شده و قطعاً وظیفهٔ حتمی هر نویسندهٔ ایرانی این است که دست کم صد کتاب نظم و نثر درجه اول زبان فارسی را از رودکی گرفته تا امروز خوانده باشد، آن هم نه سرسری و برای این‌که مسمایی به عمل آورده باشد، بلکه با دقت و موشکافی تمام به طوری که همهٔ تعبیرات لفظی و معنوی آن‌ها را به یاد داشته باشد.

زیاده‌روری در هر چیزی بدن را به راهی که مخصوص آن است می‌برد. می‌خوارگی مانند تحصیل علم نیز مرد فربه را فربه‌تر و مرد لاغر را لاغرتر می‌کند.

عادت سن جوانی در پیری انسان به قوت بازمی‌گردد

بی‌شک هنگام توقف در «سرزمین حکمت» وسیله‌ای برای رسیدن به مقصود خواهد یافت.

مردم بخشنده، تاجر بدی هستند. داوید یکی از این طبیعت‌های کم‌رو و مهربان بود که از جر و بحث وحشت دارند و هنگامی که طرف قدری دلشان را می‌آزارد تسلیم می‌شوند. احساسات بلند او و تسلطی که می‌خواره پیر هم‌چنان بر او داشت باز او را بیشتر نامناسب برای دنبال کردن گفتگویی با پدرش دربارهٔ پول می‌کرد، مخصوصاً وقتی که گمان می‌برد بهترین نیت‌ها را دارد.

آه! تو کتاب می‌خریدی؟‌ کارت پیش نخواهد رفت. کسانی که کتاب می‌خرند به هیچ‌وجه مناسب برای چاپ کردن آن نیستند.

«اگر هیچ خوش‌وقتی ندارند، آیا خوش‌وقتی در روی زمین هست؟»

ارادهٔ عاشق و معشوق بر همه چیز غالب می‌شود.

ای که دلی مثل جواهر داری!