کتاب نوشتار زنانه

نوشتار زنانه مدارِ صفر درجه‌ی معنا است، سکوتی در آشوبِ کرکننده‌ی فرهنگ.

پیوسته از دسترس خارج شدن. همواره، تنها بر لبِ مرز بودن. هم‌هنگام گسسته و پیوسته بودن. (هوارد بارکر، مرگ-آن یگانه و هنر تئاتر، ترجمه‌ی علیرضا فخرکننده)

زنانگی در نوشتارِ زنانه یک ناحقیقت است، چیزی که خارج از عرصه‌ی تقسیم‌پذیری‌های اجتماع قرار دارد. زنانگی زمانی بدل به ژستی فرهنگی و ایدئولوژیک می‌شود که سعی کنیم گرهِ نام‌ناپذیری‌اش را باز کنیم. این درست همان اتفاقی است که در «ادبیات زنان» می‌افتد؛ یعنی قرار دادنِ زنانگی در جایگاهی از پیش مشخص و با ویژگی‌هایی ثابت.

تلاش برای تعریفِ زنانگی کاری نابجا است- این یعنی دست و پا کردنِ معنا برای آن‌چه هیچ معنایی ندارد. فرهنگ به ما می‌گوید که در جامعه هر عنصر و هر کنش همواره باید ناقلِ معنا و مفهومی باشد و چارچوبِ خرد را تحکیم بخشد. اما این‌ها همه یاوه است! نوشتار زنانه با منفیتِ بنیادینش به شکلی رسواکننده در برابر این الزامِ به عقلانیت و معناسازی مقاومت می‌کند.

زنانگیِ این نوشتارْ سکوتی نیست که سخن نمی‌گوید، بلکه خلأیی است که نمی‌خواهد کسی به نامش سخن بگوید. این سکوت، از منظرِ نظامِ سلطه و فرهنگ، سکوتی تحمل‌ناپذیر است. این هیچ‌بودگیْ مجهولِ معادلاتِ دلالت است، مجهولی که هر معادله‌ی سیاسی را باطل می‌سازد. زنانگیِ نوشتارِ زنانه نه نامی برآمده از چارچوب‌ها و تعاریفِ ایدئولوژیک که مجموعه‌ای است تهی، عددی بی‌معنا: زنْ سوژه‌ای است تقلیل یافته تا حدِ یک جایِ خالی، اما درست همین بی‌بنیانی و هیچ‌بودگی است که آن را بدل می‌کند به آنتی‌تزی خطرناک در نظمِ نمادین. «پس یک دیوانه هم‌چنین کسی است که جامعه میلِ شنیدنِ صدایش را نداشته و می‌خواسته مانع او در افشا کردنِ برخی از واقعیاتِ غیرقابلِ تحمل شود.» (آنتونن آرتو، ون‌گوگ: مردی که جامعه او را خودکشی کرد، ترجمه‌ی مریم مجد)

نوشتار زنانه مدارِ صفر درجه‌ی معنا است، سکوتی در آشوبِ کرکننده‌ی فرهنگ.

مخاطبِ ادبیاتِ فرهنگ همواره از سویِ نهادهای سلطه مورد خطاب قرار می‌گیرد و هدفِ ادبیاتِ مبتذلِ فرهنگیْ پاسخ دادن به این نداها است. نوشتار زنانه اما از این هدف‌مندی می‌گریزد. این نوشتار قابلِ درک نیست، چراکه در چارچوبِ فرهنگِ عامه نمی‌گنجد. ویژگیِ بارزش بی‌هدفی است و خودآیینی؛ نه ساختاری یکتا دارد و نه مبدأ و نه حتا مقصدی. نوشتار زنانه درست همین شکست است در بازنمایی و دلالت. هیچ نهادِ ایدئولوژیکی نمی‌تواند این نوشتار، این امکان‌ناپذیریِ هستی‌شناسانه، را تعریف کند. سوژه‌ی نوشتار زنانهْ نام‌ناپذیر است؛ مازادی دهشتناک در وضعیتِ موجود.

تعریفِ زنانگی در سرحداتِ فرهنگ و ادبیاتِ برآمده از آن کارِ چندان دشواری نیست؛ می‌توان از تعابیرِ هویتی‌-جنسیتیِ معمول استفاده کرد و تا جایی که خلاقیت اجازه می‌دهد آن‌ها را جابه‌جا نمود و از دل‌شان چیز تازه‌ای بیرون کشید. اما نویسنده‌ای که بخواهد در جهانِ بی‌حد و مرزِ نوشتار زنانه پیش برود مجبور به تحمل سختی‌های بیشتری است؛ او باید کلیشه‌ها را زیرپا بگذارد و در عین حال باید مراقب باشد خودْ کلیشه‌های جدیدی خلق نکند.

زنانگی را، برخلاف تمام تلاش‌های نهادهای فرهنگی، نمی‌توان همچون سوژه‌ای یک‌دست و از پیش‌موجود تعریف کرد بلکه باید آن را چون ترکیبی از عناصر گوناگون و غیرقابلِ تقلیل دانست، همچون فاصله‌ای که حقیقت را به تعلیق درمی‌آورد و تکه‌تکه می‌کند.

زنانگیْ زخمی است که ساختارِ معناییِ فرهنگ را به‌هم می‌ریزد؛ هیچی که از شکستِ پروژه‌ی نمادین‌سازی خبر می‌دهد. زن تثبیت نمی‌شود (نخواهد شد) ، چراکه مازادی است در برابر فراواقعیت و جامعه‌ی نمایش.

اگر نظامِ حاکمیت و فرهنگ برای هر چیز و هر کس تعریفی مشخص کرده پس ناحقیقت‌بودگیِ زنانگیْ تجسدِ تمام و کمالِ سوبژکتیویته است. منفیتِ زنانگیْ سوژه‌گی در حدِ کمال است.

بیگانگی و نفیِ ذاتیِ نوشتار زنانهْ آنتی‌تزِ انقلابیِ کمیت‌های فرهنگی است. سکوتِ این نوشتار نه امری برآمده از ساختارِ همسانِ جامعه بلکه برعکس، خودْ نافیِ روابط قدرت و ایدئولوژی‌های موجود است. ویژگی این فرمْ محوپذیری و گریزپایی است و حقیقت را، با بهره‌گیری از مغاکِ نام‌ناپذیری و تعلیقِ دلالت، منحرف می‌کند و به راه‌هایی می‌برد که هیچ‌کس فکرش را هم نمی‌کند.

نوشتارِ زنانه نامِ قانون را می‌دزدد و با پا گذاشتن در مسیرهای ممنوع رو در روی نهادهای قدرت می‌ایستد. فقدان و طرد در اینجا چون لحظه‌ای انقلابی تجربه می‌شود: حمله‌ای بر همانندی نمادهای اجتماعی.

بیگانگی و نفیِ ذاتیِ نوشتار زنانهْ آنتی‌تزِ انقلابیِ کمیت‌های فرهنگی است. سکوتِ این نوشتار نه امری برآمده از ساختارِ همسانِ جامعه بلکه برعکس، خودْ نافیِ روابط قدرت و ایدئولوژی‌های موجود است. ویژگی این فرمْ محوپذیری و گریزپایی است و حقیقت را، با بهره‌گیری از مغاکِ نام‌ناپذیری و تعلیقِ دلالت، منحرف می‌کند و به راه‌هایی می‌برد که هیچ‌کس فکرش را هم نمی‌کند.

نوشتارِ زنانه نامِ قانون را می‌دزدد و با پا گذاشتن در مسیرهای ممنوع رو در روی نهادهای قدرت می‌ایستد. فقدان و طرد در اینجا چون لحظه‌ای انقلابی تجربه می‌شود: حمله‌ای بر همانندی نمادهای اجتماعی.

برای نظامی که سرکوب و معنا اساسش را شکل می‌دهد مقاومتِ راهبردی در برابر تعریف‌پذیریْ همان مدعای رهایی‌بخشِ سوژه است. ایده‌ی اساسیِ این نظام به حداکثر رساندنِ تولیدِ معناست و بنابراین رادیکالیته‌ی حقیقی همان سرپیچی از پذیرشِ آن. نوشتار زنانه از دو جهت رادیکال است؛ از یک سو، خواننده را با تجربه‌ی چیزی دیگر، وضعیتی ورای کلیشه‌های موجودِ فرهنگی، آشنا می‌کند و به همین دلیل نشانه‌ای است به رهایی؛ از طرف دیگر، هیچ‌بودگیِ بنیادین نوشتار زنانه تمام سازوبرگ‌های ایدئولوژیک را معلق می‌کند و ساختارِ قضاوت و ارزیابی را برهم می‌زند.

سوژه‌ی نوشتارِ زنانه، با ایستادن در برابر زبانِ فرهنگ و دولت، خود را از تمام تعاریفِ معمول خالی می‌کند. اما این تهی‌سازی نه انفعالی صِرف که انفعالی است که فعالانه به آن تن سپرده می‌شود.

نوشتارِ زنانهْ حاصلِ دگردیسی و اعوجاجِ زبانِ فرهنگ است، زبانِ عقلانیتِ عام و جهان‌شمول. سوژه‌ی این نوشتار تن به تقسیمِ کارِ جامعه نمی‌دهد و کاری هم به جهانِ نمودها و بازنمودها ندارد. نوشتارِ زنانه مرزِ میانِ زبان‌ها، ایدئولوژی‌ها و فرهنگ‌ها را درمی‌نوردد: این زبانی است که به‌تنهایی سخن می‌گوید، در خود فرو رفته، در گلو گیر کرده، که می‌شکند پیش از آن‌که به بیان درآید. زبانی بی‌سخنگو و بی‌مخاطب: قبرستانِ معنا و دلالت. نوشتار زنانه همچون پاساژی است که زبان نمادین را به چالش می‌کشد و خود را از چیدمان‌های کلیشه‌ای فرهنگ می‌رهاند.