دیک دیویس

ریچارد (دیک) دیویس (Richard Dick Davis)، زاده‌ی سال ۱۹۴۵، ایران‌شناس، شاعر، استاد دانشگاه و مترجم است. او شاعری انگلیسی‌ـ‌آمریکایی است و از چهره‌های شاخص جنبش فرمالیسم نو در شعر معاصر آمریکا به‌ شمار می‌آید. نشریه‌ی تایمز لیتری ساپلیمنت دیویس را برجسته‌ترین مترجم شعر فارسی به زبان انگلیسی توصیف کرده است. آثار شعری او نیز در نشریات معتبر ادبی جهان تحسین شده و در فهرست کتاب‌های برگزیده‌ی سال توسط روزنامه‌هایی چون ساندی تایمز، دیلی تلگراف، اکونومیست، واشنگتن پست و تایمز لیتری ساپلیمنت قرار گرفته است.

دیویس در ۱۸ آوریل ۱۹۴۵ در انگلستان به دنیا آمد و در روستایی در یورکشایر بزرگ شد. او در خانواده‌ای کارگر و کم‌درآمد رشد کرد، اما والدینش علاقه‌ی زیادی به مطالعه داشتند و همین باعث شد که کتابْ بخش جدانشدنی از دوران کودکی‌اش باشد. تحصیل در یک مدرسه‌ی خوب و برخورداری از معلمانی پرتلاش سبب شد تا دیویس به دانشگاه کمبریج راه یابد؛ جایی که در آن، عشق به شعر و ادبیات در او شکوفا شد. او بعدها گفت که پیش از ورود به کمبریج، تقریباً تمام آثار مهم شعر کلاسیک انگلیسی را خوانده بود و آموزگارش، جان گیبسون، او را به خواندن آثاری چون بهشت گمشده‌ی میلتون و پیش‌درآمد وردزورث ترغیب کرده بود. از شاعران محبوب دوران جوانی‌اش می‌توان به ویلیام بلیک، دی.اچ. لارنس و امیلی دیکنسون اشاره کرد.

تحصیل در کمبریج تأثیر عمیقی بر مسیر فکری او گذاشت. در این دوران، با ادبیات فارسی و هندی آشنا شد و به‌واسطه‌ی دوستی با ای.‌ ام. فورستر و شاعر آمریکایی، تام گان، افق‌های تازه‌ای در شعر و زبان به رویش گشوده شد. مرگ برادرش در اثر خودکشی، تأثیری عمیق و ماندگار بر دیویس گذاشت و او را واداشت تا پس از فارغ‌التحصیلی از انگلستان دور شود. ابتدا در یونان و ایتالیا تدریس کرد و سپس در سال ۱۹۷۰ به دعوت یکی از دوستانش به ایران آمد و در دانشگاه تهران مشغول تدریس زبان انگلیسی شد.

در همین دوران بود که با افخم دربندی آشنا شد و ازدواج کرد. عشق او به همسرش بعدها الهام‌بخش بسیاری از شعرهای عاشقانه‌اش شد. او گفته است که در شعر معاصر، کمتر کسی از عشق در بستر ازدواج سخن گفته است و خود می‌خواسته این تجربه‌ی انسانی را به تصویر بکشد.

دیویس تا انقلاب ۱۳۵۷ در تهران زندگی کرد. پس از سقوط حکومت پهلوی و آغاز ناآرامی‌ها، او و همسرش ایران را ترک کردند و ابتدا به بریتانیا و سپس به ایالات متحده مهاجرت کردند. در دوران اقامت در آمریکا، او به یکی از چهره‌های برجسته‌ی شعر و ترجمه بدل شد. آثار او ترکیبی است از شعر اصیل انگلیسی و بینش عمیق به ادبیات و فرهنگ ایران.

از مهم‌ترین ترجمه‌های دیویس می‌توان به منطق‌الطیر عطار نیشابوری (به‌ کمک همسرش)، شاهنامه‌ی فردوسی (۲۰۰۶)، ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی (۲۰۰۹) و چهره‌های عشق: حافظ و شاعران شیراز (۲۰۱۲) اشاره کرد.

دیویس استاد بازنشسته‌ی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه ایالتی اوهایو و پیش‌تر استاد کرسی بیتا دریاباری در ادبیات فارسی در دانشگاه استنفورد بوده است. او در طول دوران کاری‌اش جوایز متعددی از جمله جایزه‌ی اینگرام مریل و هاینمن را برای شعر و ترجمه دریافت کرده است.

دیویس گرایش مذهبی مشخصی ندارد و خود را بی‌خدا اما شیفته‌ی معنویت می‌داند. او گفته است: «اگر در قرون‌وسطی زندگی می‌کردم، احتمالاً راهب می‌شدم ـ راهبی بد اما مجذوب زندگی روحانی.» او در شعرهایش، میان ایمان و شک، عشق و رنج و غربت و وطن‌دوستی پیوندی شاعرانه برقرار کرده است؛ پیوندی که از او چهره‌ای انسانی، جهانی و ژرف‌نگر ساخته است.