کتاب صوتی تفاوت‌ های شمس و مولانا

کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا با سخنرانی عبدالحمید ضیایی مجموعه‌ای از درس‌گفتارها درباره دو چهره‌ی بزرگ عرفان ایرانی است. ضیایی در این کتاب صوتی با تکیه‌بر روانشناسی، فلسفه و تاریخ عرفان به سراغ شمس تبریزی و مولانا می‌رود و تلاش می‌کند وجوه اختلاف آن‌ها را در شخصیت، اندیشه و زیست روزمره نشان دهد. این کتاب صوتی را مؤسسه سروش مولانا منتشر کرده است و کتاب با گویندگی عبدالحمید ضیایی منتشر شده است. فضای اثر بیشتر شبیه یک کلاس زنده است که در آن شنونده همراه با پرسش‌ها و گفت‌وگوهای حاضران، بحث را قدم‌به‌قدم دنبال می‌کند.

درباره کتاب تفاوت‌ های شمس و مولانا

کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا با طرح یک پرسش محوری پیش می‌رود: چه چیز باعث می‌شود دو عارف هم‌دوره مثل شمس تبریزی و مولانا، با وجود نزدیکی فکری، این‌همه در رفتار، زبان و نوع دینداری متفاوت باشند؟ عبدالحمید ضیایی در این کتاب صوتی ابتدا به سراغ ایده‌ای از ویلیام جیمز می‌رود که می‌گوید تاریخ فلسفه درواقع تاریخ «مزاج‌های فلسفی» است نه تاریخ «حقیقت‌ها». او این نگاه را به عرفان تعمیم می‌دهد و توضیح می‌دهد که در تاریخ عرفان هم بیش از آنکه با یک «عرفان واحد» روبه‌رو باشیم با «مزاج‌های عرفانی» گوناگون سروکار داریم. در ادامه کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا ضیایی با مثال‌هایی از حلاج، بایزید، ابوالحسن خرقانی و نیز مقایسه‌هایی میان فیلسوفان و عارفان غربی و شرقی، مفهوم «سنخ روانی» را باز می‌کند. او نشان می‌دهد که چگونه تیپ شخصیتی، کودکی، تجربه‌های عاطفی و جایگاه اجتماعی هر عارف بر نوع تفسیر او از دین، خدا، رنج و جامعه اثر می‌گذارد. در این میان، بحث‌هایی درباره روانشناسی دین، تجربه دینی، نقش محیط و تاریخ، و حتی نمونه‌هایی از تجربه‌های نزدیک به مرگ و رؤیاها مطرح شده است. کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا در بخش‌های بعدی به‌طور مشخص به زندگی و شخصیت شمس و مولانا می‌پردازد؛ از کودکی پرتنش و آواره‌گی شمس تا کودکی مرفه و «آقازاده»‌وار مولانا، از تندخویی و مردم‌گریزی شمس تا احتیاط و محافظه‌کاری مولانا. ضیایی با استناد به مقالات شمس و مثنوی و غزلیات شمس، اختلاف‌های فقهی (حنفی‌بودن مولانا و شافعی‌بودن شمس)، تفاوت در نگاه به عشق، مستی، پیر و تجربه عرفانی را برجسته می‌کند و در خلال بحث، بارها به پرسش‌ها و ابهام‌های شنوندگان حاضر در جلسه پاسخ می‌دهد.

خلاصه کتاب تفاوت‌ های شمس و مولانا

کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا بر این ایده استوار است که برای فهم عارفان باید پیش از هر چیز سنخ روانی آن‌ها را شناخت. عبدالحمید ضیایی با الهام از ویلیام جیمز توضیح می‌دهد که فیلسوفان و عارفان بیش از آنکه تابع «حقیقت» باشند تابع تیپ روانی خود هستند و برای کاراکتر درونی‌شان دلیل‌تراشی فکری می‌کنند. بر این اساس، او تفاوت‌های شمس و مولانا را در سه سطح دنبال می‌کند: روانشناختی، فکری و زیسته. در سطح روانشناختی، کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا شمس را شخصیتی تندخو، مردم‌گریز، یاغی و ایزوله نشان می‌دهد که کودکی ناسازگار و جوانی آواره داشته است؛ در مقابل، مولانا به‌عنوان فردی مطیع، درس‌خوان، مرفه و وابسته تصویر می‌شود که در روابط عاطفی به‌سرعت دل می‌بازد و دل می‌بُرد. در سطح فکری، اختلاف‌های فقهی و کلامی، نگاه متفاوت به مستی و هوشیاری، نسبت با شطحیات، و نوع مواجهه با قرآن و پیامبر بررسی شده است. در سطح زیسته نیز نحوه‌ی حضور هر دو در جامعه، رابطه‌شان با قدرت، مریدان، زنان و روزمرگی‌ها تحلیل شده است.

چرا باید کتاب تفاوت‌ های شمس و مولانا را بشنویم؟

کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا فرصتی است برای دیدن دوباره دو چهره‌ی آشنا از زاویه‌ای کمتر دیده‌شده: روانشناسی و زیست واقعی آن‌ها. شنونده در خلال این درس‌گفتارها هم با مقالات شمس و مثنوی و غزلیات شمس آشناتر می‌شود و هم می‌آموزد چگونه در تحلیل عارفان، فیلسوفان و حتی جریان‌های دینی، به تیپ شخصیتی و زمینه‌ی تاریخی توجه کند.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی تفاوت‌های شمس و مولانا به علاقه‌مندان عرفان ایرانی، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های ادبیات، الهیات و روانشناسی دین و کسانی پیشنهاد می‌شود که دوست دارند شمس و مولانا را فراتر از تصویرهای اسطوره‌ای و تقدیس‌شده، در مقام انسان‌هایی با شخصیت، تعارض‌ها و انتخاب‌های پیچیده بشناسند.