کتاب صوتی ایسم

کتاب صوتی ایسم (اختصار وافی درباره مکاتب فلسفی و سیاسی) نوشته‌ ارسطو خوش‌ حساب، مجموعه‌ای است از چند فصل تحلیلی که به مهم‌ترین مکاتب‌ فکری و فلسفی دوران جدید می‌پردازد و شنونده را با ریشه‌ها و پیامدهای فکری آن‌ها آشنا می‌کند. نشر نسل روشن با همکاری ردینه معتمدی این کتاب را با گویندگی رضا ولی‌ نژاد منتشر کرده است. این اثر به‌گونه‌ای تنظیم شده که بتواند برای مخاطبان علاقه‌مند به فلسفه، علوم انسانی و نقد تمدن معاصر قابل‌استفاده باشد. در این کتاب صوتی هر فصل به یک «ایسم» اختصاص یافته است؛ از اگزیستانسیالیسم و امپریالیسم گرفته تا اومانیسم، ایدئالیسم، پراگماتیسم و پست‌مدرنیسم. نویسنده کوشیده است هم معنای لغوی و تاریخی هر اصطلاح را توضیح دهد، هم فضای فکری و اجتماعی‌ای را که این مکتب‌ها در آن شکل گرفته‌اند. در کنار تعریف‌ها، به نام متفکران شاخص هر جریان، دسته‌بندی‌های درونی آن‌ها و نسبتشان با دین، اخلاق، سیاست و تمدن غرب نیز پرداخته شده است. این کتاب صوتی بیش از آنکه صرفاً واژه‌ها را معرفی کند، به دنبال آن است که نشان دهد هر «ایسم» چگونه بر فهم انسان از خود، جهان، جامعه و خدا اثر گذاشته است و چه نوع انسان و چه نوع زندگی‌ای را پیش چشم می‌گذارد. شنونده در طول اثر با ترکیبی از توضیح مفاهیم، مرور تاریخی، نقل دیدگاه فیلسوفان و طرح نقدهای اجمالی روبه‌رو می‌شود.

درباره کتاب صوتی ایسم اثر ارسطو خوش‌ حساب

کتاب صوتی ایسم نوشته‌ ارسطو خوش‌ حساب، به‌صورت فصل‌بندی‌شده پیش می‌رود و هر فصل را به یک مکتب یا جریان فکری اختصاص می‌دهد. فصل اول به اگزیستانسیالیسم می‌پردازد و از معنای واژه اگزیستنس در لاتین آغاز می‌کند، سپس به تمایز وجود و ماهیت در نگاه سارتر، تفاوت انسان با سایر موجودات، بحث آزادی و خودشناسی، اوضاع مرزی و دسته‌بندی اگزیستانسیالیسم دینی، ملحدانه و خنثی می‌رسد. در همین فصل، نام‌هایی مانند کرکگور، یاسپرس، هایدگر، نیچه، سارتر، کامو و مارسل مطرح شده و نقاط اشتراک و اختلاف آن‌ها در محور انسان، آزادی، تکلیف‌ستیزی، ارزش‌سازی و مخالفت با نظام‌سازی فلسفی توضیح داده شده است.

در ادامه کتاب صوتی ایسم فصل دوم را به امپریالیسم اختصاص می‌دهد و با شرح تاریخی تحول معنای این واژه در متون سیاسی و مطبوعات انگلیسی، به تعریف‌های مختلف آن، نسبتش با استعمار و استکبار و تمایز میان امپریالیسم کلاسیک، اقتصادی/ نو و فرهنگی ـ رسانه‌ای می‌پردازد. سپس فصل سوم به اومانیسم و تاریخچه آن از یونان باستان تا رنسانس، مدرنیته و قرن‌های بعدی اختصاص دارد و اصولی مانند محوریت انسان، آزادی، عقل خودبنیاد، طبیعت‌گرایی و مدارا را بررسی می‌کند. فصل چهارم به ایدئالیسم و پندارگرایی، انواع ایدئالیسم هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و اخلاقی و تأثیر آن بر انسان‌شناسی، ارزش‌شناسی و آموزش‌وپرورش می‌پردازد.

فصل پنجم کتاب صوتی ایسم به پراگماتیسم و زمینه‌های فرهنگی شکل‌گیری آن در آمریکا، نگاهش به حقیقت، تجربه، تربیت و مدرسه اختصاص دارد و فصل ششم پست‌مدرنیسم را با تمرکز بر مفاهیمی چون نفی روایت‌های بزرگ، تکثرگرایی، نقد حقیقت عینی، پایان ایدئولوژی‌ها و نسبت با دین بررسی می‌کند. در پایان فصل پست‌مدرنیسم، جمع‌بندی کوتاهی از نکات کلیدی این مکتب و برخی نقدهای وارد بر آن ارائه شده است.

خلاصه کتاب صوتی ایسم

در کتاب صوتی ایسم، ارسطو خوش‌حساب در فصل اول از اگزیستانسیالیسم آغاز می‌کند و ابتدا معنای واژه را از ریشه لاتین آن توضیح می‌دهد. ارسطو خوش‌ حساب با تکیه بر جمله مشهور سارتر که «وجود انسان بر ماهیت او مقدم است» نشان می‌دهد انسان برخلاف حیوان، نبات و جماد ماهیت ازپیش‌تعیین‌شده ندارد و با انتخاب‌های آزاد و آگاهانه خود ماهیتش را می‌سازد. در ادامه همین فصل، چند نکته کلیدی درباره فیلسوفان اگزیستانس مطرح می‌شود. سپس سه مسئله مشترک مهم یعنی اوضاع مرزی (تنهایی، رنج، مرگ، جنگ)، خودشناسی و آزادی هستی‌شناختی توضیح داده می‌شود. در پایان فصل، به اصالت فرد، درون‌انگاری، تعالی و گذر، فقدان ماهیت معین برای انسان و ارزش‌سازی توسط انسان پرداخته شده است.

فصل دوم به امپریالیسم می‌پردازد و از تحول معنای واژه در قرن ۱۹، کاربرد آن در مطبوعات بریتانیا و پیوندش با گسترش امپراتوری و منافع تجاری آغاز می‌کند. سپس تعریف‌های مختلف امپریالیسم به‌عنوان بسط قدرت سیاسی و اقتصادی بر سرزمین‌های دیگر، نسبت آن با استعمار و استکبار و تفاوت امپراتوری‌های باستانی با امپریالیسم مدرن توضیح داده می‌شود. در ادامه فصل امپریالیسم، ابزارهای حفظ سلطه مانند دخالت سیاسی، کودتا، جنگ‌های مرزی، اغتشاش داخلی، شبکه‌های جاسوسی، تبلیغات و نظام تعرفه‌ای برشمرده می‌شود. سپس مجموعه‌ای از ریشه‌های فکری و نظری برای پیدایش امپریالیسم مرور می‌شود.

فصل سوم به اومانیسم اختصاص دارد و آن را مکتبی معرفی می‌کند که انسان را محور آفرینش قرار می‌دهد و در شکل افراطی‌اش اصالت خدا و هر امر غیرانسانی را نفی می‌کند. ابتدا پیشینه اومانیسم در یونان باستان و سپس واکنش افراطی به تفریط‌های کلیسا در قرون وسطا شرح داده می‌شود. در ادامه، اصول فکری اومانیسم مانند محوریت انسان، آزادی و اختیار، عقل برتر، طبیعت‌گرایی و مدارا توضیح داده می‌شود و سپس تاریخ اومانیسم رنسانس و مدرنیته دنبال می‌شود. نویسنده در عین اشاره به نکات مثبت مانند نفی گناه ذاتی و توجه به حقوق انسان، به افراط در خودبسندگی عقل و حذف وحی نیز می‌پردازد. 

فصل چهارم به ایدئالیسم می‌پردازد و از کاربرد واژه ایده نزد افلاطون و مثل افلاطونی آغاز می‌کند. سپس تحول معنای ایدئالیسم تا دوره‌ی جدید و معنای رایج آن به‌عنوان اصالت تصور و انکار واقعیت مستقل از ذهن توضیح داده می‌شود. نویسنده انواع ایدئالیسم هستی‌شناختی (افلاطون، برکلی)، معرفت‌شناختی (کانت) و اخلاقی را از هم جدا می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه در ایدئالیسم، ذهن، روح و ایده‌ها مقدم بر ماده‌اند و واقعیت به‌صورت پندارگرایانه تفسیر می‌شود. فصل پنجم به پراگماتیسم می‌پردازد و آن را فلسفه‌ای معرفی می‌کند که معیار حقیقت را سودمندی در عمل می‌داند. نویسنده زمینه‌های فرهنگی شکل‌گیری این مکتب در آمریکا، نقش جامعه‌ای بدون تاریخ فئودالی، تأکید بر عقل فردی و تحرک اجتماعی را توضیح می‌دهد. سپس در هستی‌شناسی پراگماتیسم، اصل تغییر دائمی، محوریت تجربه گسترده (از احساس تا تفکر و قضاوت) و رابطه متقابل فرد و محیط تشریح می‌شود.

فصل ششم به پست‌مدرنیسم اختصاص دارد و از تاریخچه اصطلاح و نقش توین‌بی، هنرمندان نیویورکی و نظریه‌پردازانی چون لیوتار آغاز می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه پست‌مدرنیسم با نقد روایت‌های بزرگ، عقلانیت کلیت‌یافته و علم جهان‌شمول، بر تکثر عقل‌ها و روایت‌ها تأکید می‌کند. سپس دو قرائت اصلی از نسبت پست‌مدرنیسم و مدرنیسم (تداوم یا گسست) و دیدگاه‌هایی مانند دیدگاه بومن درباره معنای پیشوند «پست» مطرح می‌شود. در پایان، چکیده‌ای از نکات اصلی پست‌مدرنیسم و نسبت آن با مدرنیسم، تکثرگرایی، نسبی‌گرایی و توجه دوباره به معنویت ارائه می‌شود.

چرا باید کتاب صوتی ایسم را بشنویم؟

شنیدن کتاب صوتی ایسم به مخاطبی که درگیر واژه‌هایی مانند اگزیستانسیالیسم، اومانیسم، امپریالیسم، ایدئالیسم، پراگماتیسم و پست‌مدرنیسم است امکان می‌دهد در یک مسیر منسجم با معنای دقیق این اصطلاحات، ریشه‌های تاریخی آن‌ها و پیامدهای فکری‌شان آشنا شود. این کتاب صوتی برای کسانی که می‌خواهند نسبت این مکتب‌ها را با انسان، آزادی، دین، اخلاق، سیاست و آموزش‌وپرورش بفهمند، مفید است.

ویژگی دیگر این کتاب صوتی آن است که در کنار معرفی، به دسته‌بندی‌های درونی هر مکتب و نام متفکران شاخص آن‌ها نیز اشاره کرده است و در برخی موارد نقدهای اجمالی و پرسش‌برانگیزی را مطرح کرده است. برای مخاطبی که می‌خواهد تصویری کلی اما نسبتاً عمیق از چند جریان مهم فکری به‌ دست آورد، شنیدن این اثر می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای مطالعه‌های بعدی باشد.

شنیدن کتاب صوتی ایسم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی ایسم به دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و الهیات پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند با مکتب‌های فکری مدرن و معاصر آشنا شوند. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که در مباحث روزمره با واژه‌هایی مانند اومانیسم، امپریالیسم، پراگماتیسم یا پست‌مدرنیسم روبه‌رو می‌شوند و به‌دنبال درکی منظم‌تر و دقیق‌تر از آن‌ها هستند. به معلمان و مربیان حوزه‌ی علوم انسانی که نیاز دارند برای توضیح این مفاهیم به زبان درس و کلاس خود پشتوانه‌ای منسجم داشته باشند نیز شنیدن این کتاب توصیه می‌شود. مخاطبانی که دغدغه‌ی نسبت دین و مدرنیته، انسان و آزادی، یا فرهنگ و سلطه جهانی را دارند، می‌توانند از فصل‌های مختلف این اثر برای شکل‌دادن به پرسش‌ها و چارچوب فکری خود بهره ببرند.