کتاب دستور الکاتب فی تعیین المراتب؛ جلد اول

کتاب دستور الکاتب فی تعیین المراتب؛ جلد اول اثری از محمد بن هندوشاه نخجوانی «شمس منشی» است که در دو جلد با تصحیح و تحقیق علی اکبر احمدی دارانی منتشر شده است. 

مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب در سال ۱۳۷۲ شمسی به قصد حمایت از کوشش‌های محققان و مصححان و احیا و انتشار مهمترین آثار مکتوب فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی با نام «دفتر نشر میراث مکتوب» و با کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تأسیس شد. پس از یک دهه فعالیت، مؤسسه نخست به «مرکز نشر میراث مکتوب» و سپس در سال ۱۳۸۴ شمسی با دریافت مجوز چهار گروه پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به «مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب» تغییر نام داد و علاوه بر کار نشر به کار پژوهشی نیز رو آورد.

فعالیت‌های موسسه میراث مکتوب بر تصحیح نسخه‌های خطی فارسی و عربی و تحقیق در متون، پژوهشهای متن شناسی، نسخه‌شناسی و فهرست‌نویسی، میراث‌های مشترک ایران و حوزه ایران فرهنگی، و تاریخ علم متمرکز است.

میراث مکتوب آثار خود را در چند عنوان اصلی و بر اساس موضوع منتشر می کند. در حوزه متون کهن، منشورات مؤسسه به ۱۶ موضوع اصلی تقسیم می شود، از جمله زبان و ادبیات فارسی، علوم و معارف اسلامی، علوم و فنون، تاریخ و جغرافیا، متن‌شناسی، فهرست نسخه‌های خطی، نسخه‌برگردان، رسائل، ارج نامه‌ها، همایش ها و نکوداشت ها و ....

بخش اصلی این آثار به متون فارسی اختصاص دارد. بسیاری از این متون که در سلسله­‌ای غیر از زبان و ادبیات فارسی نیز منتشر شده اند، به عنوان یک متن کهن فارسی نیز دارای اهمیت بسیارند.

جدای از این آثار، میراث مکتوب مجموعه‌ای با عنوان «کارنامه دانشوران اسلام و ایران» به چاپ می‌رساند. در این مجموعه متون کهن به قصد استفاده جوانان یا کسانی که دانش استفاده از اصل متون کهن را ندارند، تلخیص، ساده‌نویسی و بازنویسی می شود

میراث مکتوب همچنین سه نشریه منتشر می‌کند:

«آینه میراث» که دوفصلنامه است و هر شش ماه یکبار منتشر می شود و «ویژه کتابشناسی، نقد کتاب و اطلاع رسانی در حوزه متون» است. «گزارش میراث» که فصلنامه است و به پژوهشهای «حوزه نقد و تصحیح متون نسخه شناسی و ایران شناسی» اختصاص دارد و میراث علمی ایران و اسلام که دوفصلنامه است و به «تاریخ علوم و فناوری دوره اسلامی» اختصاص دارد

افزون بر این، موسسه میراث مکتوب تا کنون نشست‌های نقد و بررسی متعددی درباره مباحث متن پژوهی و متون کهنِ منتشر شده در مؤسسه با حضور استادان و صاحب نظران برگزار کرده است. همچنین همایش‌هایی را در حوزه ‌های مختلف ادبی و فرهنگی و پژوهشی برگزار یا در برگزاری آنها مشارکت کرده است.

درباره کتاب دستور الکاتب فی تعیین المراتب؛ جلد اول

دستور الکاتب فی تعیین المراتب تصنیف محمّد‌ بن هندوشاه نخجوانی، مشهور به شمس منشی، یکی از مهم‌ترین متون فارسی در فنّ انشا و مجموعه‌ای از منشآت قرن هشتم هجری است. شمس منشی تصنیف این کتاب را به درخواست خواجه غیاث‌الدّین محمّد رشیدی (فرزند بزرگ خواجه رشید‌الدّین فضل‌الله همدانی و وزیر ابوسعید ایلخانی از ۷۲۴ تا ۷۳۶ ق)؛ آغاز کرده است؛ امّا سالها بعد، در روزگار سلطان اویس جلایری (۷۵۷ - ۷۷۷ ق) در ۷۶۷ ق، توفیق یافت، آن را به سامان برساند و به وی تقدیم کند. 

هدف شمس منشی از تصنیف این کتاب، ارائة شیوه‌نامه‌ای جهت سهولت فنّ انشا، برای طالبان بوده است. این کتاب در میان تمام مجموعه منشآت و شیوه‌نامه‌هایی که تا پیش از آن تصنیف شده‌اند، به لحاظ تنوّع در گستردگی یگانه است و همین مصنّف را بر آن داشته، کتاب خود را در تقسیم‌بندیهایی دقیق، سامان بدهد. 

سبک نگارش این کتاب فنّی و مصنوع است و از مهم‌ترین منابع تحقیق در تاریخ و نظام اداری دورة ایلخانی و سبک نثر فارسی؛ بویژه منشآت است. شمس منشی به تناسب مطلب از آیه‌های قرآنی، احادیث و روایات، اشعار، سخنان بزرگان و حکایتها و تمثیلها بهره گرفته است.

کتاب دستور الکاتب فی تعیین المراتب؛ جلد اول را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

کتاب دستور الکاتب فی تعیین المراتب؛ جلد اول را به تمام دانشجویان و پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی پیشنهاد می‌کنیم.