کتاب فاطمیان

کتاب فاطمیان؛ کلام اسماعیلیه و مشروعیت اثری پژوهشی از بهناز کیباخی است که با پیشگفتاری از فرهاد دفتری، رئيس موسسه مطالعات اسماعیلی لندن در انتشارات میراثبان به چاپ رسیده است.

 درباره کتاب فاطمیان؛ کلام اسماعیلیه و مشروعیت

آغاز تاریخ اسماعیلیه به نیمه قرن دوم هجری برمی‌گردد. با رحلت امام صادق (ع) در سال ۱۴۸ هجری شیعیان امامیه پیروان حضرت به چندین گروه و شاخه تقسیم شدند که یکی از این شاخه‌های اصلی با نام اسماعیلیه به صورت یک نهضت انقلابی پویا در مناطق مختلف جهان اسلام پدیدار شد. شبکه‌ای از داعیان که همزمان متکلمین و مولفین جامعه خود نیز بودند، پیام عمده این نهضت را که بیشتر با عناوین «دعوت هادیه» یا فقط دعوت اشتهار یافته بود، گسترش می‌دادند. هدف مرکزی این پیام سیاسی- مذهبی حاکی از براندازی دولت عباسیان بود که از نظر تمام شیعیان همانند امویان قبل از آنها خلافت بر امت مسلمانان را از حضرت عای (ع) و اخلاف علوی او ربوده بودند. اسماعیله در آن هنگام می‌کوشیدند تا خلافت را به شاخه‌ای از خاندان علوی از اخلاف امام صادق (ع) که آنها را به امامت پذیرا شده بودند، انتقال دهند.

دعوت اسماعیلیه با شتاب زیادی گسترش یافت و در سال ۲۹۷ هجری موفق به تاسیس خلافت فاطمی در شمال آفریقا شدند. با این واقعه، امام اسماعیلی از اعقاب اسماعیل‌ بن جعفر بن صادق (ع) به عنوان خلیفه فاطمی در یک دولت قدرتمند به مسند خلافت نشست. این خلافت پس از مدتی تبدیل به یک امپراطوری عظیم شد که از شمال آفریقا و مصر تا حجاز و شام و فلسطین گسترش یافت. خلفای سنی‌مذهب عباسی به تدریج شروع به انتشار ردیه‌هایی علیه اسماعیلیان نمودند و آنها را طرد و لعن کرده و مورد تعقیب قرار دادند. در همین حال خلفای فاطمی و متکلمین آنها به گونه‌های مختلف به توصیف مشروعیت و صلاحیت دولت فاطمی تحت رهبری امام خود می‌پرداختند.

 کتاب فاطمیان، کلام اسماعیلیه و مشروعیت که بر اساس پایان‌نامه دکتری بهناز کیباخی و تحت نظر فاطمه جان‌احمدی تدوین شده، اثری است جامع در زمینه شناخت کلام اسماعیله و عناصر آن و همچنین تاثیر کلام اسماعیلی بر مشروعیت مذهبی- سیاسی فاطمیان.

 در جستجوی کلام اسماعیلی و ریشه‌های آن، مولف دقیقا به شناسایی عناصر مختلف آن به خصوص منابع تاویلی، اثبات امامت، فقهی، تاریخی و فلسفی پرداخته است. این پژوهش نتایج بسیار مهمی را برای محققین به همراه دارد که به طور خلاصه می‌توان گفت که اصل تاویل یعنی وجه تمایز اندیشه اسماعیلی و جایگاه امام از مهم‌ترین عناصر معرفت‌شناختی اسماعیله هستند که در تمامی آرای کلامی این جماعت شیعه حضور دارند.

 این اثر که بازتاب پژوهشی دقیق و فراگیر است. درواقع اولین اثری است که به تاثیر آرای کلامی اسماعیلیه بر مشروعیت فاطمیان می‌پردازد و می‌تواند مورد استفاده پژوهشگرانی قرار گیرد که در زمینه‌های کلام، اصول عقاید اهل تشیع و تفکر اسماعیلی به طور خاص و آرای کلامی مسلمانان به طور عام به تحقیق مشغولند. 

 خواندن کتاب فاطمیان؛ کلام اسماعیلیه و مشروعیت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 علاقه‌مندان و پژوهشگران حوزه کلام و فقه اسلامی به ویژه کلام شیعی و اسماعیلی مخاطبان کتاب فاطمیان؛ کلام اسماعیلیه و مشروعیت هستند.