کتاب تربیت به کمک داستان

تربیت به کمک داستان درخانه و مراکز آموزشی و تربیتی اثری در حوزه علوم تربیتی به قلم حسن دولت‌آبادی است.

دولت آبادی در این کتاب از یک شیوه تربیتی نوین برای بکارگیری در خانه و مدرسه سخن گفته است.

درباره کتاب تربیت به کمک داستان درخانه و مراکز آموزشی و تربیتی

امروز کتاب‌های بسیاری یافت می‌شود که از زوایای گوناگون به موضوع تربیت پرداخته‌اند. هدف این کتاب نیز آن است که ضمن پرداختن به برخی نیازهای والدین و فرزندان چگونگی بهره‌گیری از امکان بسیار مهمی چون داستان را، برای تربیت فرزندان، بررسی کند.

استفاده از نمایش و داستان در تعلیم و تربیت مبتنی بر بازی، قصه‌گویی، حرکت، آوا، و پانتومیم در مدارس، مهدکودک‌ها، کلینیک‌ها، پرورشگاه‌ها، و مراکز اصلاح و تربیت رواج فراوان دارد. عناصر نمایشی و داستان در مراسم و آیین‌های همه فرهنگ‌ها و جوامع ابزاری است برای آموزش، پیشگیری از نارسایی‌های فکری و رفتاری، و انتقال اطلاعات. اثر پالایشی و تربیتی نمایش به چهار قرن قبل از میلاد می‌رسد. ارسطو و فلاسفه دیگر نمایش را وسیله تزکیه نفس می‌دانستند. توجه به نمایش و داستان تا امروز ادامه یافته و برای رشد هیجانی و حرکتی همه سنین، از کودکی تا سالمندی، استفاده می‌شود.

 در کتاب تربیت به کمک داستان از شما، در مقام والد یا مربی، خواسته شده با شناختی که از خود، خانواده، و فرزندتان دارید الگوهای رفتاری مناسب را برگزینید و در مسیر اهداف تربیتی یادشده اقدام کنید. یک نکته قطعی است و آن اینکه اقدامات شما باید بر روش‌های علمی استوار باشد. آن کس که آگاهانه به این عرصه قدم نگذارد و به تربیت خودبه‌خودی و بدون برنامه فرزندش دل‌خوش کند همچون معماری است که بدون طرح و نقشه دیوار می‌چیند. ممکن است برخی از این‌گونه دیوارها در بنای نهایی به کار آید؛ اما، بدون تردید بسیاری از آن‌ها تخریب خواهد شد. به جای آنکه فقط از کلام استفاده کنید، از داستان، نمایش، بازی‌های آموزشی و تدابیر متنوع دیگر بهره گیرید. یکی از امتیازهای این روش‌ها ایجاد فرصت برای اظهارنظر کودکان و مشارکت ایشان در فعالیت‌های مورد نظر است.

 به طور کلی آنچه در این کتاب می‌آید فقط روش تربیت نیست؛ کوششی است تا والدین را متوجه حساسیت موضوع و توانایی‌هایشان بکند و بر عملی بودن تربیت تأکید ورزد.

 خواندن کتاب تربیت به کمک داستان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 والدین معلمان و مربیان آموزشی و تربیتی مدارس مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب تربیت به کمک داستان

ایرانیان مردمی شفاهی‌اند و به داستان‌های پرگفت‌وگو و نمایش‌ها و فیلم‌های کلامی علاقه بیشتری دارند. ایرانی‌ها اهل داستان‌های دور کرسی شب یلدایند. فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی نیز مؤید همین نظر است. این سلیقه نقطه مقابل پسند غربی‌هاست. آن‌ها بیشتر تصویری‌اند. فیلم‌های معاصر نشان می‌دهد آن‌ها از کمترین کلمه و بیشترین حرکت و تصویر استفاده می‌کنند. غربی‌ها به تصاویر عینی راغب‌اند و ایرانی‌ها به تصاویر ذهنی و خلوت فردی. معنی این اظهارنظر آن نیست که ایرانی‌ها از تصویر و حرکت عینی لذت نمی‌برند؛ بلکه لذت آن‌ها از تصاویر ذهنی بیشتر است. این ویژگی به سبب شفاهی بودن ایرانی‌هاست. و شفاهی بودن در هر جامعه‌ای به توفیق بیشتر داستان‌گویان و داستان‌گویی می‌انجامد.

اهمیت خواندن داستان‌های مناسب برای کودکان بر کسی پوشیده نیست. می‌توان این فعالیت را به شکل معمول و شناخته‌شده و ساده انجام داد؛ یعنی برای کودکان داستان خواند یا کتاب مناسب را در اختیارشان قرار داد تا خودشان آن را بخوانند. همچنین می‌توان با روش‌های گوناگون کودکان را به خواندن داستان علاقه‌مند کرد؛ مانند تشویق آن‌ها به بلند خواندن داستان‌های مورد علاقه‌شان برای دیگران یا ساختن نمایش از یک داستان یا نوشتن داستانی جدید بر اساس داستان خوانده‌شده. این کار فرصت برقراری ارتباط وسیع‌تر، سریع‌تر، و مؤثرتر با کودک را برای والد ممکن می‌کند. کافی است والد بداند چگونه از داستان استفاده کند؛ مثلاً آن را چگونه بخواند یا چگونه از آن برای اجرای نمایش بهره بگیرد. آن وقت شاهد خواهد بود که موفقیت وی در شناخت کودک و تأثیرگذاری بر او تا چه اندازه گسترش می‌یابد. واکنش کودک هنگام شنیدن داستان یا دیدن نمایش یا مشارکت در اجرای آن، در جایگاه بازیگر، فرصت‌هایی طلایی جهت شناخت بیشتر او در اختیار قرار می‌دهد.

منظور از داستان در این کتاب انواع گوناگون قالب‌های داستانی مانند افسانه، حکایت، قصه، و ... است که در این کتاب برای سهولت از همه آن‌ها با واژه «داستان» یاد می‌شود. هدف از پرداختن به این فعالیت بهره‌برداری از قابلیت‌های مختلف داستان است.

آیا داستان برای مقابله با مشکلات مؤثر است؟

داستان قابلیت‌های مهمی دارد. یکی از آن‌ها مبارزه با مشکلات است. داستان، علاوه بر سرگرم‌کننده بودن، بر تغییر رفتار و نگرش کودک اثر می‌گذارد. کودک، از طریق داستان، مبارزه با مشکلات زندگی را اجتناب‌ناپذیر می‌یابد و آن را قسمتی از حیات بشر می‌بیند. می‌آموزد که اگر ثابت‌قدم و پابرجا به مقابله با مشکلات برخیزد، سرانجام بر آن‌ها چیره خواهد شد. همچنین می‌آموزد که مشکلات زندگی جدّی است؛ اما مهم آن است که او با تلاش می‌تواند بر مشکلات پیروز شود.