کتاب پلورالیسم دینی از منظر قرآن و سنت

محمد ولی‌خواه( -۱۳۳۹)، پژوهشگر دینی است.

«پلورالیسم دینی از منظر قرآن و سنت» رساله دکترای وی است که برای دانشگاه بین‌المللی علوم اسلامی لندن تهیه و تنظیم و به عنوان بخشی از تکالیف درسی دوره دکتری علوم قرآن و حدیث ارائه شده است.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

«باید پذیرفت در تمامی ادیان الهی یک تفسیر و فهم ثابتی از متون دینی وجود ندارد مثلاً در قرآن کریم، یک تفسیر روایی تصویری که از آیات ارائه می‌شود متفاوت از تصویر یک تفسیر کلامی و فلسفی است حتی دو مفسر از یک زاویه دید واحد (مثلاً فلسفی)، در تفسیر بخشی از قرآن دو نظریه ارائه می‌دهند که در بسیاری از موارد متفاوت از هم اند. این روند در شناخت دین، فهم بشر از دین را همواره متفاوت و متغیر و روز به روز متکامل کرده است.

متاسفانه این معنی تفاوت در فهم دین تا به آنجا رسیده است که هیچ فهم دینی از دین را "دینی" نمی‌دانند و یا هر فهم از دین را "دینی" می‌دانند.

اگر قرار باشد بپذیریم با توجه به تفاوت فهم متون دینی، هیچ فهمی الوهی نیست و همه در قالب فهم بشری قرار می‌گیرد، حتماً این معنی مستفاد می‌شود که تمامی معارف دینی بشری است و دو مقوله "دین" و " معرفت دینی" دو مقوله متفاوت هستند و "دین" مقوله ای الوهی است و "معرفت دینی" مقوله ای بشری است.

پلورالیست‌ها با این مقدمه استنتاج می‌کنند که معرفت دینی در پرتو معارف بشری متغیر و متکامل است بنابراین فهم دینی دائماً در حال تغییر است».