کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو

کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو نوشته حسین زاهدی مطلق و فاطمه سادات رحمتی، مسیر شکل‌گیری یک برنامه‌ی ملی برای توسعه‌ی فناوری را بازگو می‌کند. پرسش اصلی این کتاب فقط چگونگی ورود ایران به عرصه‌ی نانو نیست؛ نویسندگان به‌ دنبال ثبت دلایل تصمیم‌هایی هستند که به تشکیل ستاد ویژه و تدوین سند راهبرد آینده انجامید. روایت‌های مدیران و پژوهشگران، اختلاف دیدگاه‌ها درباره‌ی پژوهش، تولید ثروت و نقش دولت را نشان می‌دهند. انتشارات توسعه فردا این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو

کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو حاصل کار حسین زاهدی مطلق و فاطمه سادات رحمتی برای ثبت تجربه‌ی سیاست‌گذاری در حوزه‌ی نانو است. نویسندگان، گفت‌وگو با دست‌اندرکاران را در کنار اسناد مکتوب قرار داده‌اند تا چرایی انتخاب‌ها و کنارگذاشتن گزینه‌های دیگر روشن شود. این شیوه که در متن «سیاست‌نگاری» نام گرفته، قرار است ابتدا تصویری توصیفی از رخدادها فراهم کند؛ تصویری که بتواند مبنای بررسی قوت‌ها و ضعف‌های تصمیم‌ها باشد.

موضوع اصلی، آموزش مفاهیم فنی نانو نیست، بلکه شناخت مناسباتی است که میان دولت، دانشگاه، مدیران فناوری و صنعت شکل گرفت. اختلاف بر سر اولویت پژوهش‌های بنیادی یا حرکت به‌ سوی کاربرد و تولید ثروت، یکی از محورهای مهم این بررسی است. حسین زاهدی مطلق و فاطمه سادات رحمتی نشان داده‌اند که ورود به یک حوزه‌ی فناورانه، علاوه‌بر توان تخصصی، به تعریف مأموریت، هماهنگی دستگاه‌ها و تغییر نگرش‌ها وابسته بوده است. روایت‌های نقل‌شده نیز از جایگاه یکسانی بیان نشده‌اند؛ هر راوی، بخش‌هایی از تجربه را بر اساس مسئولیت و حضور خود توضیح می‌دهد.

کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو، مباحث را در هفت گفتار دنبال می‌کند. «فضای عمومی علم و فناوری ایران در آستانه‌ی ورود به فناوری نانو»، «تشکیل ستاد توسعه‌ی فناوری نانو و تدوین سند راهبردی» و «ویژگی‌های کلیدی سند راهبرد آینده» از عنوان‌های این گفتارها هستند. مسیر بحث از وضعیت پژوهش و جایگاه نامشخص فناوری در ساختار اداری آغاز می‌شود و به انتخاب شکل حقوقی ستاد، سازماندهی همکاری‌ها و تدوین برنامه می‌رسد.

گفتارهای دیگر، روش تدوین سند، نگرش‌ها و سیاست‌های ستاد و عوامل مؤثر در پیشبرد برنامه را بررسی می‌کنند. موضوعاتی مانند پرهیز از تصدی‌گری، حمایت هدفمند، ارزیابی پیشرفت و حفظ سرمایه‌ی اجتماعی نیز در فهرست مباحث جای دارند. سند راهبرد آینده در این روایت، مقصد نهایی نیست؛ سند یکی از ابزارهای هدایت یک حرکت جمعی به‌ شمار می‌رود. توجه به پیوند برنامه‌نویسی و اجرا، بحث را از معرفی یک متن اداری فراتر می‌برد و نقش افراد، اعتماد، تداوم مدیریت و مشارکت ذی‌نفعان را در مرکز قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو

کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو، از جست‌وجوی یک فناوری برتر برای کشور آغاز می‌کند؛ جست‌وجویی که به بررسی ظرفیت‌های نانو و طرح پیشنهادهای متفاوت انجامید. دفتر همکاری‌های فناوری بر برنامه‌ای فرابخشی و پیوند دانش با تولید ثروت اصرار داشت. در مقابل، دیدگاهی در وزارت علوم، تقویت پژوهش بنیادی و زیرساخت‌های دانشگاهی را مقدم می‌دانست. مسئله فقط انتخاب موضوع پژوهش نبود؛ مسئولیت راهبری، حدود اختیار نهادها و چگونگی همراه‌کردن دستگاه‌ها نیز محل بحث بود.

روایت سپس به تشکیل ستاد ویژه، ایجاد سازوکار هماهنگی و تدوین سند راهبرد آینده می‌رسد. پیام محوری این است که برنامه‌ی توسعه با نوشتن سند به نتیجه نمی‌رسد. متن، هدایت مستمر، سازماندهی مناسب و تبدیل تجربه‌های مدیران به دانشی ثبت‌شده را برای یادگیری از این مسیر ضروری می‌داند.

چرا باید کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• روایت دست‌اندرکاران، دلایل انتخاب ساختار ستاد را روشن می‌کند.
• اختلاف دیدگاه‌ها، مسئله‌ی تعیین اولویت‌های پژوهشی را ملموس می‌سازد.
• بررسی سند راهبرد آینده، تفاوت برنامه‌نویسی و راهبری اجرا را نشان می‌دهد.
• شرح همکاری دستگاه‌ها، نقش هماهنگی در توسعه‌ی فناوری را توضیح می‌دهد.

خواندن کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب الف تا ی؛ روایتی از ورود ایران به سیاست گذاری فناوری نانو به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان سیاست‌گذاری علم و فناوری که به تجربه‌های ایران علاقه دارند.
• مدیران پژوهشی که دغدغه‌ی هماهنگی میان دستگاه‌ها را دارند.
• پژوهشگران تاریخ علم که تصمیم‌های نهادی را بررسی می‌کنند.