کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ

کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ نوشته موریس ژولی، رویارویی خیالی دو متفکر درباره‌ی قدرت، قانون و آزادی است. ماکیاولی از ضرورت‌های حفظ حکومت سخن می‌گوید و مونتسکیو حدود اخلاقی و حقوقی فرمانروایی را پیش می‌کشد. سؤال اصلی فقط برتری استبداد یا دموکراسی نیست؛ بحث بر سر این است که قدرت چگونه می‌تواند ظاهر نهادهای آزاد را حفظ کند اما کارکردشان را تغییر دهد. لی لا سازگار این کتاب را ترجمه کرده است و گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ

کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ، اثر موریس ژولی، اندیشه‌های سیاسی را در صحنه‌ی دیدار دو شبح به محک گفت‌وگو می‌گذارد. ساحلی خلوت و تاریک جای تالار مناظره را گرفته است؛ شخصیت‌ها از زندگی زمینی فاصله دارند اما همچنان سرنوشت حکومت‌ها و ملت‌ها ذهنشان را مشغول کرده است. نویسنده از این موقعیت تخیلی برای نقد سیاست استبدادی ناپلئون سوم و دفاع از جمهوری‌خواهی استفاده کرده است. ماکیاولی در این رویارویی نماینده‌ی منطقی است که بقای حکومت و سودمندی تصمیم‌ها را بر الزام‌های اخلاقی مقدم می‌داند. مونتسکیو، در مقابل، از قانون، نهادهای مستقل و آزادی‌های مدنی دفاع می‌کند. ارجاع‌های دو طرف به شهریار و روح‌القوانین به بحث زمینه می‌دهند اما شخصیت‌ها صرفاً ناقل چند نظریه نیستند. هریک می‌کوشد استدلال حریف را از درون بررسی کند، تناقض‌هایش را نشان دهد و او را به پذیرش پیامدهای سخنانش وادارد. لحن احترام‌آمیز آغاز دیدار نیز به‌تدریج جای خود را به کنایه، اعتراض و پرسش‌های پیگیر می‌دهد.
کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ بیش از آنکه بر حادثه تکیه داشته باشد، کشمکش خود را از برخورد دو برداشت از انسان و جامعه می‌گیرد. ماکیاولی ترس، منفعت‌طلبی و میل به سلطه را نیروهای تعیین‌کننده می‌بیند؛ مونتسکیو امکان مهار قدرت را در نهادها و قواعد جست‌وجو می‌کند. بحث‌ها از نسبت وسیله و هدف فراتر می‌روند و به نمایندگی سیاسی، حاکمیت مردم، استقلال قضاوت، مطبوعات و مناسبات صنعت و آزادی می‌رسند. نویسنده اختلاف این دو را به تقابل خیرخواهی و بدخواهی محدود نکرده است؛ مسئله‌ی فقر و امکان واقعی استفاده از حقوق نیز در برابر دفاع از آزادی مطرح می‌شود. همین پرسش‌ها فاصله‌ی میان داشتن یک حق و توان بهره‌بردن از آن حق را برجسته می‌کنند. دوزخ در این میان فضایی برای فاصله‌گرفتن از ظاهر آشنای سیاست فراهم کرده است. خواننده استدلال‌ها را کنار یکدیگر می‌سنجد و می‌بیند چگونه واژه‌هایی مانند نظم، مصلحت و امنیت ممکن است معنایی متفاوت در دستگاه فکری دو طرف پیدا کنند. تجربه‌ی خواندن این کتاب بیشتر همراه‌شدن با یک جدال فکری است تا دنبال‌کردن ماجرایی پرحادثه.

خلاصه کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
ماکیاولی در ساحلی تاریک به دیدار مونتسکیو می‌رود. تعارف‌های نخستین خیلی زود به اختلافی اساسی بدل می‌شوند: آیا حفظ دولت می‌تواند خشونت، فریب و نقض قانون را توجیه کند؟ کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ این اختلاف را از خلال پرسش‌ها و پاسخ‌های دو شخصیت دنبال می‌کند. مونتسکیو به تفکیک قوا، حقوق شهروندی و نظارت مطبوعات تکیه دارد و تصور می‌کند چنین موانعی راه استبداد را می‌بندند. ماکیاولی این اطمینان را به چالش می‌کشد؛ او از جاه‌طلبی صاحبان قدرت، خستگی مردم از آشوب و نابرابری در بهره‌مندی از آزادی‌ها سخن می‌گوید. مونتسکیو سرانجام از حریف می‌خواهد نشان دهد حکومت خودکامه چگونه در جامعه‌ای دارای نهادهای آزاد برقرار می‌شود. ماکیاولی نیز بحث را به‌سمت روش‌هایی می‌برد که به‌جای حذف آشکار حقوق، احساسات سیاسی و افکار عمومی را هدف می‌گیرند.

چرا باید کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• قالب مناظره، امکان مقایسه‌ی استدلال‌های مدافعان قدرت مطلق و حکومت قانون را فراهم می‌کند.
• بحث‌ها تفاوت میان آزادی رسمی و امکان واقعی بهره‌بردن از حقوق را روشن می‌کنند.
• نقش مطبوعات، نهادهای مستقل و افکار عمومی در محدودکردن قدرت بررسی می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان‌های فلسفی و مناظره‌های سیاسی.
• خوانندگانی که درباره‌ی رابطه‌ی اخلاق و حکمرانی پرسش دارند.
• دانشجویانی که موضوع آزادی، قانون و مهار قدرت را دنبال می‌کنند.

بخشی از کتاب گفتگوی ماکیاولی و مونتسکیو در دوزخ

«ماکیاولی: به حرف‌های من گوش کنید و بعد قضاوت کنید. امروز بحث تجاوز به حقوق انسان‌ها آن‌قدر مطرح نیست که بحث آرام نگه داشتن آن‌ها. آن‌قدر بحث سرکوب احساسات سیاسی آن‌ها مطرح نیست که بحث محو کردن آن احساسات. آن‌قدر بحث مبارزه با غریزه‌های آن‌ها مطرح نیست که بحث فریفتن آن‌ها. آن‌قدر ممنوع کردن ایده‌هایشان مطرح نیست که تغییر دادنشان از راه تصاحب آن‌ها. مونتسکیو: ولی چطور؟ زیرا من این زبان را نمی‌فهمم. ماکیاولی: اجازه بدهید. این به بخش اخلاقی سیاست مربوط است، به‌زودی به نحوهٔ اجرای آن هم می‌رسیم. راز اصلی حکومت عبارت است از تضعیف روحیهٔ عمومی تا حدی که آن را کاملاً به عقاید و اصولی که امروز انقلاب‌ها به یاری‌شان صورت می‌گیرد بی‌اعتنا کند. در تمام دوران‌ها ملت‌ها مثل افراد با کلمات خود را تسکین داده‌اند. تقریباً همیشه ظواهر برای آن‌ها کافی بوده است؛ چیز بیشتری نمی‌خواهند. پس می‌توانیم نهادهایی کاذب پی نهیم که پاسخگوی زبان‌ها و ایده‌هایی به همان اندازه کاذب باشند. ما باید توانایی این را داشته باشیم که این عبارت‌پردازی لیبرال را که احزاب از آن‌ها علیه دولت استفاده می‌کنند از آن‌ها برباییم. مردم باید تا سرحد بیزاری و انزجار از این شعارها دلزده شوند. امروز اغلب از قدرت افکار عمومی سخن می‌گویند. به شما نشان خواهم داد که وقتی نیروهای پنهان قدرت را بشناسیم، می‌توانیم کاری کنیم که افکار عمومی آنچه را ما می‌خواهیم بیان کند. ولی پیش از آن‌که به هدایت افکار عمومی بیندیشیم، باید آن را گیج کنیم، با تناقضات شگفت‌انگیز آن را دچار شک و تردید کنیم، پیوسته مایهٔ حواس‌پرتی‌اش شویم، با حرکات گوناگون آن را بفریبیم، و به شکلی نامحسوس گمراهش کنیم.»