کتاب آماده انقلاب

کتاب آماده انقلاب (برپایی سوسیالیسم در جهان سوم) نوشته جرمی فریدمن، سرگذشت جست‌وجوی مسیرهای سوسیالیستی توسعه در پنج کشور اندونزی، شیلی، تانزانیا، آنگولا و ایران را بررسی می‌کند. پرسش محوری این کتاب، امکان برپایی سوسیالیسم در جوامعی است که صنعت و طبقه‌ی کارگر بزرگی نداشتند. پریسا ابن یامینی این کتاب را ترجمه کرده است و انتشارات کتابستان برخط این کتاب را منتشر کرده است. فریدمن نشان می‌دهد که تجربه‌های هر کشور چگونه بر تصمیم‌ها و برداشت‌های انقلابیون کشورهای دیگر اثر می‌گذاشت. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آماده انقلاب

کتاب آماده انقلاب نوشته جرمی فریدمن، تاریخ سوسیالیسم را در پیوند با استعمارزدایی، توسعه‌ی اقتصادی و رقابت‌های جنگ سرد بررسی کرده است. نویسنده، کشورهای درحال‌توسعه را صرفاً دریافت‌کننده‌ی دستورهای مسکو و پکن نمی‌داند. رهبران و احزاب محلی، برداشت‌ها و خواسته‌های خود را داشتند و گاهی قدرت‌های سوسیالیستی نیز تجربه‌های این کشورها را برای بازبینی سیاست‌هایشان دنبال می‌کردند. مسئله‌ی اصلی، انتقال یک الگوی آماده نبود؛ مسئله، سازگارکردن آرمان‌های سوسیالیستی با اقتصادهای کشاورزی، حکومت‌های ناپایدار و جوامعی بود که دین و هویت قومی در بسیج سیاسی مردم نقش مهمی داشتند. فریدمن، تاریخ‌نگاری را به تحلیل اندیشه‌ها و تصمیم‌های سیاسی پیوند می‌زند تا فاصله‌ی میان برنامه‌های اعلام‌شده و دشواری‌های اجرای آن‌ها روشن شود. انتخاب نمونه‌ها نیز به همین مسئله مربوط است: این کشورها، میدان آزمودن شکل‌هایی از سوسیالیسم بودند که نمی‌شد تجربه‌شان را صرفاً با الگوی حکومت‌های کمونیستی توضیح داد.
کتاب آماده انقلاب شامل مقدمه، پنج فصل اصلی و سخن آخر است. فصل «اتحاد آسیایی» به اندونزی اختصاص دارد و فصل «کمونیسم دموکراتیک»، تجربه‌ی شیلی آلنده و گذار مسالمت‌آمیز را بررسی می‌کند. فصل «اوجامای تانزانیا» مسئله‌ی خودکفایی و توسعه‌ی کشاورزی را پیش می‌کشد. فصل «لنین بدون مارکس» درباره‌ی آنگولاست و فصل «افیون توده‌ها یا نیروی محرک؟»، رابطه‌ی سوسیالیسم، دین و انقلاب در ایران را موضوع بحث قرار می‌دهد. سخن آخر با عنوان «سیر سوسیالیسم»، حاصل این آزمون‌ها را کنار هم می‌گذارد. نویسنده در مقایسه‌ی این تجربه‌ها، چند تعارض را دنبال کرده است: کسب قدرت در برابر اداره‌ی حکومت، توسعه‌ی صنعت در برابر نیازهای کشاورزی و حفظ ائتلاف سیاسی در برابر دگرگونی اقتصادی. بحث ایران نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد؛ فریدمن، حمایت حزب توده از اسلام‌گرایان را به برداشت این حزب از تجربه‌های دیگر، به‌ویژه شیلی، مرتبط می‌کند. این شیوه‌ی بررسی، توجه را از تاریخ جداگانه‌ی کشورها به گردش تجربه‌ها و تغییر معنای سوسیالیسم در مواجهه با شرایط متفاوت می‌برد.

خلاصه کتاب آماده انقلاب

کتاب آماده انقلاب، برپایی سوسیالیسم در جهان سوم را فرایندی بین‌المللی از آزمون، شکست، یادگیری و سازگاری معرفی می‌کند. دولت‌ها و جنبش‌ها باید هم برای کسب قدرت تصمیم می‌گرفتند و هم برای اداره‌ی اقتصاد پاسخ پیدا می‌کردند؛ دو مسئله‌ای که همیشه مسیر یکسانی نداشتند. اصلاحات ارضی می‌توانست حمایت گروهی را جلب کند و مخالفت گروهی دیگر را برانگیزد. همکاری با نیروهای مذهبی نیز گاهی جای دشمنی پیشین را می‌گرفت. استدلال فریدمن این است که تجربه‌های محلی، برداشت سوسیالیست‌ها از دموکراسی، دین، مالکیت و سازمان حزب را تغییر داد. نتیجه‌ی این فرایند، صرفاً گسترش یا عقب‌نشینی یک الگوی اقتصادی نبود؛ شکل‌های تازه‌ای از پیوند میان قدرت سیاسی، هویت ملی و ضدامپریالیسم نیز پدید آمد.

چرا باید کتاب آماده انقلاب را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آماده انقلاب را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مقایسه‌ی پنج کشور، تفاوت مسیرهای سوسیالیستی توسعه را روشن می‌کند.
• بررسی رابطه‌ی دین و سیاست، زمینه‌ی شناخت ائتلاف‌های ظاهراً نامنتظر را فراهم می‌کند.
• تفکیک کسب قدرت از اداره‌ی اقتصاد، دشواری تصمیم‌های انقلابی را نشان می‌دهد.
• پیگیری انتقال تجربه‌ها میان کشورها، زمینه‌ی بین‌المللی تصمیم‌های حزب توده را توضیح می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آماده انقلاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ جنگ سرد و جنبش‌های ضداستعماری.
• دانشجویان تاریخ و علوم سیاسی با دغدغه‌ی توسعه و انقلاب.
• پژوهشگران اندیشه‌های چپ و رابطه‌ی سوسیالیسم با دین.
• خوانندگان پیگیر زمینه‌های بین‌المللی انقلاب ایران.