کتاب تربیت عرفانی

کتاب تربیت عرفانی (از منظر عرفان اسلامی) نوشته سیده زهره سیدفاطمی، رابطه‌ی میان شناخت انسان از خود، جهان‌بینی و پرورش توانایی‌های باطنی را بررسی می‌کند. پرسش اصلی این پژوهش، چگونگی استخراج اصول تربیتی از مبانی عرفان اسلامی است؛ اصولی که به‌جای تجویز نسخه‌ای یکسان برای همه، تفاوت استعدادها و ظرفیت‌های اشخاص را در نظر می‌گیرند. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده توجه ویژه‌ای به تربیت خودخواسته‌ی بزرگ‌سالان دارد و خودآگاهی را مقدمه‌ای برای خدا‌آگاهی می‌داند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تربیت عرفانی

کتاب تربیت عرفانی نوشته سیده زهره سیدفاطمی، پژوهشی درباره‌ی پیوند مباحث عرفانی و مسائل تربیتی است. نویسنده تربیت را فعالیتی مستمر، ارادی و سنجیده برای حرکت از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب تعریف کرده است. موضوع اصلی، صرفاً آموختن دستورهای اخلاقی نیست؛ مسئله این است که شناخت انسان از هستی و جایگاه خویش چگونه می‌تواند زمینه‌ی دگرگونی رفتار و حالات درونی او را فراهم کند. پژوهش بر تربیت خودخواسته‌ی بزرگ‌سالان تمرکز دارد؛ موقعیتی که فرد ضرورت تغییر را تا حدی دریافته و برای پرورش خویش تصمیم گرفته است. نویسنده میان تربیت عرفانی و عرفان عملی نیز تمایز می‌گذارد. او در تعریف تربیت عرفانی، تعقل، تفکر، اختیار و آگاهی متربی را برجسته می‌کند. این بحث، نسبت میان پذیرش راهنمایی مربی و مسئولیت شخص در پرورش خویش را پیش می‌کشد. توجه به جسم، ویژگی‌های روانی و شرایط اجتماعی انسان نیز نشان می‌دهد که موضوع پژوهش به حالات باطنی محدود نیست.
کتاب تربیت عرفانی در سه فصل تنظیم شده است. فصل نخست به تعریف عرفان اسلامی، نسبت عرفان نظری و عملی، معنای مبانی و اصول و چیستی تربیت اختصاص دارد. بررسی دیدگاه‌های ابن سینا، سهروردی، ملاصدرا، طباطبایی و خمینی نیز در همین مسیر قرار گرفته است. فصل دوم با عنوان مبانی و اصول تربیت عرفانی، مباحث را در حوزه‌های وجودشناسی، جهان‌شناسی و انسان‌شناسی دنبال می‌کند. خودآگاهی، خداآگاهی، عقل‌گرایی، آزادی و اختیار متربی، تدریجی‌بودن تربیت، شریعت‌محوری و اعتدال از اصول مطرح‌شده هستند. فصل سوم پیش‌نیازهای تربیت را از دو جهت بررسی می‌کند: منابع معرفت‌بخش متناسب با ظرفیت اشخاص و زبان تربیت. نویسنده میان «مبنا»، «اصل» و «روش» تفاوت می‌گذارد؛ مبنا توصیفی از واقعیت است و اصل، راهنمای کلی عمل تربیتی محسوب می‌شود. تمرکز پژوهش بر شناسایی مبانی و استخراج اصول است، نه تدوین دستورهای اجرایی سلوک. توجه به ضرورت مربی، همراهی مربی و متربی و استعدادهای متفاوت اشخاص، بحث‌های نظری را به پرسش‌های مربوط به رابطه‌ی تربیتی پیوند می‌دهد. نویسنده همچنین امکان استفاده از این مباحث را در پرورش مربیان و سامان‌دادن فعالیت‌های پرورشی مطرح کرده است.

خلاصه کتاب تربیت عرفانی

کتاب تربیت عرفانی بر این ایده استوار است که تغییر پایدار رفتار، به شناخت و پذیرش مبانی تربیت نیاز دارد. نویسنده از توصیف نسبت انسان، جهان و خداوند در عرفان اسلامی آغاز می‌کند و اصول تربیتی را از دل این مبانی به دست می‌آورد. خودآگاهی در این مسیر، زمینه‌ی شناخت توانایی‌ها، ارزیابی خویش و کنترل رفتار را فراهم می‌کند. متربی باید در انتخاب مسیر پرورش خود سهم داشته باشد و مربی نیز ظرفیت، استعداد و شرایط او را بشناسد. نویسنده الگوی یکسان برای همه‌ی اشخاص را کافی نمی‌داند و بر تدریجی‌بودن رشد تأکید کرده است. پیام محوری پژوهش، پیوند تحول باطنی و تغییر ظاهر در فرایندی آگاهانه است؛ فرایندی که عقل، اراده، اعتدال و تعالیم دینی در شکل‌گیری آن نقش دارند.

چرا باید کتاب تربیت عرفانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تربیت عرفانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این پژوهش تفاوت مبانی، اصول و روش‌های تربیتی را روشن می‌کند.
• بحث خودآگاهی، نسبت شناخت خویش و تربیت خودخواسته را توضیح می‌دهد.
• بررسی اختیار متربی، زمینه‌ی تأمل درباره‌ی حدود نقش مربی را فراهم می‌کند.
• توجه به تفاوت استعدادها، مسئله‌ی ناکافی‌بودن الگوهای یکسان تربیتی را پیش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تربیت عرفانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران تربیت اسلامی که به مبانی عرفانی پرورش انسان علاقه دارند.
• مربیانی که مسئله‌ی اختیار و تفاوت استعدادهای متربیان را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که خواهان شناخت پشتوانه‌های نظری تربیت خودخواسته‌ی بزرگ‌سالان هستند.