کتاب دیوار چهارم

کتاب دیوار چهارم نوشته سرژ شالاندون، رمانی درباره‌ی دوستی، تئاتر و فاصله‌ی میان شعارهای سیاسی و تجربه‌ی خشونت است. ژرژ، کارگردانی درگیر مبارزات خیابانی، در دوستی با ساموئل آکونیس با معنای دیگری از مقاومت آشنا می‌شود؛ مقاومتی که حفظ زندگی را از پیروزی جدا می‌کند. حضور نمایش آنتیگون در رابطه‌ی این دو، سؤال‌هایی درباره‌ی آزادی، مسئولیت و مرز میان صحنه و واقعیت پیش می‌کشد. مهرانگیز شکاردنیار مترجم این رمان است و انتشارات هفت اقلیم هنر این کتاب را منتشر کرده است. عنوان رمان نیز به همان مرز نادیدنی میان بازیگر و تماشاگر برمی‌گردد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دیوار چهارم

کتاب دیوار چهارم اثر سرژ شالاندون، رابطه‌ی هنر و مبارزه را از خلال زندگی کارگردانی روایت می‌کند که سیاست، دوستی و عشق برایش از یکدیگر جدا نیستند. ژرژ، راوی اول‌شخص رمان، گذشته‌ی خود را از موقعیتی آکنده از ترس و آسیب به‌یاد می‌آورد. داستان با صحنه‌ی حمله‌ی یک تانک به تاکسی در لبنان آغاز می‌شود و سپس به آشنایی او با ساموئل آکونیس در جمع دانشجویان بازمی‌گردد. این جابه‌جایی، تفاوت میان تصور قهرمانانه از نبرد و واقعیت جسمانی جنگ را پیش چشم می‌گذارد. روایت، خشونت را با جزئیاتی چون صدا، بو، اختلال در حرکت و واکنش‌های ناخواسته‌ی بدن نشان داده است. ژرژ در بازگویی گذشته نیز ضعف‌ها و خیال‌پردازی‌هایش را پنهان نمی‌کند. او گاهی بیشتر شیفته‌ی تصویر مبارز است تا آماده‌ی فهمیدن رنجی که مبارزه بر زندگی دیگری گذاشته است. همین فاصله، زمینه‌ی بازنگری او در باورهایش را فراهم می‌کند.
کتاب دیوار چهارم، سام را صرفاً در جایگاه راهنمای سیاسی ژرژ قرار نمی‌دهد. او کارگردانی تبعیدی، بازمانده‌ی سرکوب و دوستی است که شادی‌های معمول زندگی را نیز جدی می‌گیرد. علاقه‌اش به مسابقه‌ی دوچرخه‌سواری در کنار مخالفتش با توجیه مرگ کودکان، تصویری از انسانی می‌سازد که زندگی را به یک عقیده فرو نمی‌کاهد. اورور نیز در مقام بازیگر، همسر و مادر، بخش دیگری از جهان ژرژ را شکل می‌دهد؛ جهانی که مسئولیت‌های نزدیک و روزمره را کنار آرمان‌های بزرگ می‌نشاند. صحنه‌های تمرین خواستگاری چخوف، اجرای نمایش مقابل کارخانه و گفت‌وگو درباره‌ی آنتیگون آنوی، تئاتر را به بخشی از کنش شخصیت‌ها تبدیل کرده‌اند. نمایش گاهی امکان اعتراض است و گاهی فرصتی برای همراهی با کسانی که شکست خورده‌اند. عنوان رمان نیز از اصطلاحی نمایشی می‌آید: دیوار خیالی میان بازیگر و مخاطب که از توهم صحنه محافظت می‌کند. این مفهوم در کنار تجربه‌های راوی، پرسشی درباره‌ی فاصله‌ی تماشاکردن رنج و گرفتارشدن در دل رنج ایجاد می‌کند. حال‌وهوای روایت میان خشم، شرم، دلبستگی و لحظه‌های شوخی تغییر می‌کند. خواندن این کتاب، مواجهه با آدم‌هایی است که نسبتشان با مقاومت هم در خیابان آزموده می‌شود و هم در انتخاب‌های شخصی.

خلاصه داستان دیوار چهارم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
ژرژ در لبنان، میان آوار و صدای انفجار، برای زنده‌ماندن تقلا می‌کند. روایت سپس به گذشته می‌رود؛ به جمعی از جوانان معترض که ورود ساموئل آکونیس، کارگردان یونانی تبعیدی، یقین‌هایشان را به چالش می‌کشد. ژرژ مجذوب سابقه‌ی مقاومت سام می‌شود اما دوستی آن‌ها کم‌کم از تحسین یک مبارز فراتر می‌رود. سام او را به سنجیدن شعارها، دیدن قربانیان و توجه به زندگی بیرون از سیاست فرامی‌خواند. آشنایی با اورور و بازگشت جدی‌تر به تئاتر، مسیر ژرژ را تغییر می‌دهد. اجرا در میان کارگران و تمرین نمایش، شکل دیگری از اعتراض را پیش روی او می‌گذارد. کتاب دیوار چهارم در امتداد این تجربه‌ها، پیوند میان رؤیای قهرمانی، مسئولیت در برابر دیگران و نیروی «نه» گفتن را دنبال می‌کند. نمایش آنتیگون آنوی نیز به موضوعی مهم در گفت‌وگوهای دو دوست تبدیل می‌شود؛ موضوعی که آزادی و مقاومت را از بحث‌های انتزاعی به انتخاب‌های انسانی نزدیک می‌کند.

چرا باید کتاب دیوار چهارم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دیوار چهارم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• روایت ژرژ، فاصله‌ی خیال قهرمانی و تجربه‌ی جسمانی خشونت را نشان می‌دهد.
• گفت‌وگوهای سام و ژرژ، توجیه رنج قربانیان به‌نام آرمان را زیر سؤال می‌برد.
• صحنه‌های تمرین و اجرا، نقش تئاتر در اعتراض و همبستگی را ملموس می‌کند.
• حضور عشق و پدرشدن، مسئولیت شخصی را کنار تعهد سیاسی قرار می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب دیوار چهارم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های سیاسی و اجتماعی درباره‌ی جنگ و مقاومت.
• خوانندگانی که به پیوند تئاتر و اعتراض علاقه دارند.
• مخاطبانی که کشمکش میان آرمان، دوستی و مسئولیت شخصی را در داستان دنبال می‌کنند.