کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ

کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ (با مطالعه‌ی موردی بر روی جامعه مهاجرین جنگی سرخس) نوشته سیدعلی مزینانی و علی میرهاشمی توسط انتشارات سرو منتشر شده است. نویسندگان در این اثر مسئله‌ی ثبت تاریخ جنگ را فراتر از گزارش نبردها و تصمیم‌های نظامی بررسی می‌کنند و می‌ورسند چگونه می‌توان ویژگی‌های فرهنگی جنگ ایران و عراق را حفظ کرد و تجربه‌ی این جنگ را برای جوامع دیگر توضیح داد. مطالعه‌ی مهاجران جنگی سرخس، محل پیوند بحث‌های روش‌شناختی با زندگی اجتماعی مردم است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر در طاقچه برای خرید و دانلود در دسترس است.

درباره کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ

کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ نوشته‌ی سیدعلی مزینانی و علی میرهاشمی، پژوهشی درباره‌ی مبانی شناخت و شیوه‌های نگارش تاریخ جنگ است. مسئله‌ی اصلی نویسندگان، یافتن مسیری برای مطالعه‌ی دفاع مقدس است که ویژگی‌های اختصاصی این رخداد را زیر عنوان‌های کلی پنهان نکند. این کتاب پیشینه‌ی تاریخ‌نگاری دفاع مقدس در ایران را مرور کرده است و کاستی‌های روش‌شناختی و زیرساختی این حوزه را بررسی می‌کند. نویسندگان میان گردآوری خاطرات، ثبت وقایع و پژوهش تاریخی تفاوت می‌گذارند. فصل دوم با عنوان سیر کلی تاریخ‌نگاری و تأثیر آن بر تحوّلات تاریخ‌نگاری جنگ در غرب، تغییر جایگاه سیاست، فرهنگ، اشخاص و منابع تاریخی را دنبال می‌کند. مقایسه‌ی تاریخ‌نگاری‌های جنگ‌های جهانی در پنج محور انجام شده است: مفروضات پیشینی، نقش ارزش‌گذاری، نظام‌های تبیینی، سازماندهی و دامنه‌یابی موضوعی و گونه‌شناسی استنادات. این بررسی نشان می‌دهد انتخاب موضوع و منبع، مستقل از پیش‌فرض‌های مورخ نیست.

کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ در فصل سوم، تاریخ‌گرایی روش‌شناختی را به‌عنوان روش پیشنهادی معرفی می‌کند. نویسندگان به شناخت اشخاص، پدیده‌ها و رویدادها در یگانگی تاریخی آن‌ها توجه دارند. هدف، قراردادن هر تجربه در زمینه‌ی پیدایش و تحول خودش است، نه تبدیل‌کردن همه‌ی تجربه‌ها به نمونه‌های یک قانون عمومی. این پیشنهاد، تنها مسیر ممکن برای نگارش تاریخ جنگ معرفی نشده است. فصل چهارم، بحث نظری را به مطالعه‌ی جامعه‌ی جنگ‌زدگان سرخس پیوند می‌دهد. موضوعاتی مانند زندگی پیش از مهاجرت، جابه‌جایی، اشتغال، آموزش، هویت، سیاست و بازگشت، محورهای این مطالعه‌اند.

داده‌های پژوهش از اسناد و گفت‌وگو با مهاجران و اهالی بومی فراهم شده‌اند. نویسندگان برای این بخش از ۲۳۷ برگ سند، یک کتابچه و ۱۶ پرونده استفاده کرده‌اند و با ۱۰ نفر گفت‌وگو کرده‌اند. فصل پنجم به نتیجه‌گیری و پیشنهادها اختصاص دارد؛ پیوست‌ها نیز گزیده‌ی اسناد و تصاویر را دربر می‌گیرند. مسیر بحث، از نقد شیوه‌های ثبت جنگ به بررسی زندگی گروهی مشخص می‌رسد. همین پیوند، جایگاه تجربه‌های اجتماعی و فرهنگی را در کنار موضوعات نظامی روشن می‌کند.

خلاصه کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ

کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ از این پرسش آغاز می‌شود که تاریخ جنگ چگونه می‌تواند هم ویژگی‌های فرهنگی یک رخداد را حفظ کند و هم زمینه‌ی شناخت این رخداد را بیرون از جامعه‌ی درگیر جنگ فراهم سازد. نویسندگان ابتدا محدودیت‌های وقایع‌نگاری و تمرکز بر موضوعات سیاسی و عملیاتی را بررسی می‌کنند. سپس تحول شیوه‌های پژوهش تاریخی را توضیح می‌دهند؛ تحولی که توجه به گروه‌های کوچک، تجربه‌های اشخاص و منابع متنوع را افزایش داده است.

پیشنهاد اصلی، تاریخ‌گرایی روش‌شناختی است: شناخت هر پدیده در زمینه‌ی خاص خودش و بررسی چگونگی شکل‌گیری و تحول این پدیده. مطالعه‌ی مهاجران جنگی سرخس، نمونه‌ی به‌کاربستن این پیشنهاد است. دغدغه‌ی محوری پژوهش، شناخت جنگ از خلال زندگی اجتماعی مردم است، بدون نادیده‌گرفتن تفاوت‌های فرهنگی و شرایط ویژه‌ی تجربه‌ی آنان.

چرا باید کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درآمدی بر تاریخ نگاری جنگ را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت ثبت خاطره، وقایع‌نگاری و پژوهش تاریخی را در بحث تاریخ جنگ روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی شیوه‌های تاریخ‌نگاری، زمینه‌ی شناخت نقش پیش‌فرض‌ها و ارزش‌گذاری مورخ را فراهم می‌سازد.
• مطالعه‌ی سرخس، نمونه‌ای از پیوند بحث روش‌شناختی با اسناد و مصاحبه‌های مربوط به مهاجرت جنگی ارائه می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• پژوهشگران تاریخ جنگ که به انتخاب روش و ارزیابی منابع توجه دارند.
• دانشجویان تاریخ که به مباحث شناخت تاریخی و جایگاه ارزش‌گذاری علاقه‌مندند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی جنگ که می‌خواهند موضوع مهاجرت، اشتغال و هویت جنگ‌زدگان را مطالعه کنند.