کتاب محاسبه رضایت

کتاب محاسبه رضایت (The Calculus of Consent)، نوشته جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک، تصمیم‌گیری سیاسی را از دریچه‌ی انتخاب فردی بررسی کرده است. فرد چگونه قواعدی را می‌پذیرد که ممکن است بعضی تصمیم‌های حاصل از آن‌ها به زیان او باشد؟ موضوع اصلیْ سنجیدن هزینه‌های مشارکت و پیامدهای تصمیم دیگران در انتخاب قواعد جمعی است. غلامرضا آزاد (ارمکی) و امیر آزاد (ارمکی) ترجمه‌ی این کتاب را بر عهده داشته‌اند و نشر نی آن را منتشر کرده است. بحث از رضایت در این کتاب به توافق بر سر قواعد همکاری مربوط می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب محاسبه رضایت اثر جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک

کتاب محاسبه رضایت (مبانی منطقی دموکراسی مبتنی بر قانون اساسی)، به قلم جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک، پیوند اقتصاد و سیاست را در سطح قواعد تصمیم‌گیری دنبال می‌کند. نویسندگان نقطه‌ی شروع تحلیل را فردی می‌دانند که میان گزینه‌های مختلف انتخاب می‌کند. دولت در این تعریف، موجودی مستقل از اعضای جامعه نیست؛ مجموعه‌ای از فرایندهاست که کنش مشترک افراد را ممکن می‌سازد. قانون اساسی نیز معنایی گسترده‌تر از یک سند حقوقی دارد.

جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک قصد تدوین قانون اساسی آرمانی یا بررسی همه‌ی نهادهای حکومتی را ندارند. مسئله‌ی اصلی آن‌ها منطق پذیرفتن قواعد از سوی فرد است. تمایز میان فردگرایی روش‌شناختی و فردگرایی به‌عنوان معیار اخلاقی جای مهمی در بحث دارد. تحلیل از انتخاب افراد آغاز می‌شود، اما الزاماً خودخواه‌بودن همه‌ی افراد را فرض نمی‌گیرد. فرد می‌تواند اهداف دگردوستانه نیز داشته باشد؛ تفاوت اهداف افراد، برای شکل‌گرفتن مسئله‌ی انتخاب جمعی کافی است.

کتاب محاسبه رضایت دو بخش با عنوان‌های چارچوب مفهومی و قلمرو انتخاب اجتماعی را در بر گرفته است. بخش نخست چهار فصل دارد. نویسندگان برای توضیح مسائل، مدل‌های ساده‌شده‌ای ساخته‌اند و حدود اعتبار مدل‌ها را نیز شرح داده‌اند. مطالعه‌ی این کتاب مستلزم دنبال‌کردن استدلال‌های انتزاعی درباره‌ی مطلوبیت، توافق و رابطه‌ی انتخاب فردی با نتیجه‌ی جمعی است.

خلاصه کتاب محاسبه رضایت

نویسندگان همکاری سیاسی را نوعی مبادله می‌دانند که می‌تواند برای مشارکت‌کنندگان منفعت مشترک ایجاد کند. فرد هنگام انتخاب شیوه‌ی سازماندهی فعالیت‌ها دو نوع هزینه را در نظر می‌گیرد؛ هزینه‌های ناشی از کنش دیگران و هزینه‌های رسیدن به تصمیم مشترک. قاعده‌ی مناسب باید نسبت این هزینه‌ها را در محاسبه‌ی فرد تبیین کند. اتفاق آرا معیار تشخیص بهبود قواعد است، اما رسیدن به توافق نیز هزینه دارد.

فرد ممکن است از پیش قواعدی را بپذیرد که همیشه نتیجه‌ی دلخواهش را تولید نمی‌کنند. نویسندگان نشان می‌دهند عقلایی‌بودن انتخاب‌های افراد لزوماً به نتیجه‌ای عقلایی برای کل گروه نمی‌انجامد. مطمئن‌نبودن، مسئولیت پراکنده و قواعد رأی‌گیری بر نتیجه اثر می‌گذارد. دغدغه‌ی مرکزی این کتاب شناختن شرایطی است که همکاری جمعی را پذیرفتنی و امکان تحمیل هزینه از سوی برخی افراد بر دیگران را محدود می‌کند.

چرا باید کتاب محاسبه رضایت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب محاسبه رضایت را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت انتخاب قواعد سیاسی با تصمیم‌گیری در چارچوب همان قواعد را روشن می‌کند.
• مبحث هزینه‌های توافق، مبنایی را برای فهم دشواری همکاری جمعی فراهم می‌کند.
• توضیح محدودیت مدل‌ها مرز استدلال نظری و ادعای تجربی را مشخص می‌کند.

خواندن کتاب محاسبه رضایت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب محاسبه رضایت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان اقتصاد و علوم سیاسی که به رابطه‌ی انتخاب فردی و تصمیم جمعی علاقه دارند.
• پژوهشگران اقتصاد رفاه و بخش عمومی که قواعد سازماندهی فعالیت‌ها را بررسی می‌کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند مبانی رضایت، رأی اکثریت و محدودیت‌های قانون اساسی را بشناسند.

درباره جیمز ام. بیوکنن

جیمز ام. بیوکنن (James Buchanan) در سال ۱۹۱۹ به دنیا آمد و در ۲۰۱۳ میلادی درگذشت. او اقتصاددان و مربی برجسته‌ی آمریکایی بود که به‌خاطر توسعه‌ی نظریه‌ی انتخاب عمومی (Public Choice Theory) شهرت جهانی داشت. در سال ۱۹۸۶ جایزه‌ی یادبود نوبل علوم اقتصادی از آن این نویسنده شد. او در تنسی متولد شد، در طول جنگ جهانی دوم در نیروی دریایی ایالات متحده خدمت کرد و دکترای خود را در رشته‌ی اقتصاد از دانشگاه شیکاگو دریافت کرد.

این نویسنده به‌عنوان بنیان‌گذار مکتب ویرجینیا در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی شناخته می‌شود. او در دانشگاه‌های مختلفی ازجمله دانشگاه ویرجینیا و دانشگاه جرج میاسون به تدریس و پژوهش پرداخت. نظریات برجسته‌ی جیمز ام. بیوکنن درباره‌ی کاربرد تحلیل‌های اقتصادی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی و رفتار سیاستمداران، تحولی بنیادین در علوم سیاسی و اقتصاد ایجاد کرده است.

کتاب محاسبه رضایت (The Calculus of Consent)، نوشته‌ی جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک است.

درباره گوردن تالوک

گوردن تالوک (Gordon Tullock) در سال ۱۹۲۲ به دنیا آمد و در ۲۰۱۴ میلادی درگذشت. او اقتصاددان و پژوهشگر حوزه‌ی قانون و اقتصاد اهل ایالات متحده آمریکا بود که به‌همراه جیمز ام. بیوکنن به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران اصلی نظریه‌ی انتخاب عمومی (Public Choice) شناخته می‌شود. گوردن تالوک که پیش از ورود به دنیای آکادمیک در وزارت امور خارجه‌ی آمریکا فعالیت می‌کرد، بدون داشتن مدرک رسمی در رشته‌ی اقتصاد به یکی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان این حوزه تبدیل شد و نقشی کلیدی را در پیشبرد مفاهیمی همچون اجاره‌جویی (Rent-seeking) و تحلیل اقتصادیِ رفتارهای سیاسی ایفا کرد.

تولوک در طول مسیر علمی خود در دانشگاه‌های معتبری مانند دانشگاه ویرجینیا، ویرجینیا تک، دانشگاه آریزونا و دانشگاه جرج میاسون به تدریس و پژوهش پرداخت و آثار ارزشمندی را در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی، حقوق و زیست‌شناسی تکاملی از خود به یادگار گذاشت. کتاب محاسبه رضایت (The Calculus of Consent)، نوشته‌ی جیمز ام. بیوکنن و گوردن تالوک است.

جوایز و افتخارات نویسندگان

جیمز ام. بیوکنن در سال ۱۹۸۶ جایزه‌ی یادبود نوبل در علوم اقتصادی را به‌پاس «توسعه‌ی مبانی قراردادی و قانون اساسی برای نظریه‌ی تصمیم‌گیری اقتصادی و سیاسی»، در سال ۲۰۰۱ مدرک دکترای افتخاری از دانشگاه فرانسیسکو ماروکین را به‌پاس مشارکت در علم اقتصاد و در ۲۰۰۶ میلادی مدال ملی علوم انسانی آمریکا را به‌پاس توسعه‌ی تحلیل اقتصادی سیاست دریافت کرد.

گوردون تولوک مدرک دکترای افتخاری حقوق از دانشگاه شیکاگو را در سال ۱۹۹۴، دکترای افتخاری علوم اجتماعی از دانشگاه بازل را در سال ۱۹۹۷ و دکترای افتخاری دیگری را از دانشگاه جرج میاسون در سال ۱۹۹۸ دریافت کرد. او همچنین در سال ۱۹۹۶ به‌عنوان عضو افتخاری انجمن اقتصاد آمریکا برگزیده شد، در سال ۱۹۹۸ جایزه‌ی بنیاد ویلیام رایک را دریافت کرد و در سال ۱۹۹۹ انجمن عمومی انتخاب عمومی نشستی ویژه برای تجلیل از خدمات او برگزار کرد. گوردون تولوک در سال ۲۰۰۹ جایزه‌ی یک عمر دستاورد علمی را از سوی انجمن ملی اقتصاد کسب‌وکار دریافت کرد. نام‌گذاری جایزه‌ی پژوهشی گوردون تولوک در سال ۲۰۰۳ به افتخار او صورت پذیرفت.

بخشی از کتاب محاسبه رضایت

«در بسیاری از موارد در این کتاب فرصت آن را یافتیم (و همچنان خواهیم یافت) که روش تحلیل خود را با اقتصاد رفاه مدرن مرتبط کنیم. به‌نظر می‌رسد این روش در کاربست بعدی ما از نظریه مقدماتی بازی‌ها به‌ویژه برای بررسی نحوه عمل قواعد رأی‌گیری اکثریت سودمند باشد. با بررسی نتایج به دست آمده و مقایسه آن‌ها با معیارهایی چون کارایی یا بهینگی که اقتصاددانان رفاه به کار می‌گیرند، می‌توان ارزیابی نسبتاً بهتری از مسئله گزینش قانون اساسی به عمل آورد. تا این‌جا در موارد متعددی برای بحث درباره مقوله کارایی به ضابطه (معیار) های پارتویی اشاره کرده‌ایم. در فصل ۷ درباره این ضابطه‌ها به اختصار بحث کردیم. بحث اضافی در این باره برای برخی خوانندگان کاملاً غیرضروری است، اما حتی با ریسک زیاده‌گویی ِ برخی مطالب، ابتدا می‌کوشیم مفهوم ساختار بنیادی پارتویی را مشخص کنیم.»