کتاب جمرستان

کتاب جمرستان (سرگذشت جنبش اسلام‌گرای عراق) نوشته سیدعلی مومن، مسیر شکل‌گیری تشکل‌های اسلامی عراق و نسبت آن‌ها با مرجعیت دینی، جامعه و قدرت سیاسی را بررسی می‌کند. نویسنده، پیدایش حزب دعوت اسلامی را نقطه‌ای مهم در گذار از حرکت‌های پراکنده به فعالیت حزبی می‌داند؛ گذاری که پرسش درباره‌ی سازمان‌دهی، رهبری و سهم گروه‌های مذهبی از حکومت را پیش می‌کشد. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. مباحث این کتاب از مقاومت در برابر اشغال بریتانیا تا رویارویی اسلام‌گرایان با حکومت بعث امتداد دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جمرستان

کتاب جمرستان (سرگذشت جنبش اسلام‌گرای عراق) پژوهشی درباره‌ی پیوند دین، تشکیلات و سیاست در عراق است. سیدعلی مومن، جنبش اسلام‌گرا را مجموعه‌ای از نهادها و فعالیت‌های مرجعیت دینی، گروه‌ها و مؤسسات اسلامی تعریف می‌کند. نویسنده، موضوع را صرفاً در محدوده‌ی احزاب دنبال نکرده است؛ جایگاه شهرهای مذهبی، نقش عشایر، فعالیت فرهنگی روحانیان و مشارکت جوانان نیز در بررسی او حضور دارند. نجف در این بررسی، هم مرکز مرجعیت است و هم بستری برای شکل‌گیری اندیشه‌ها و تشکل‌های سیاسی. مسئله‌ی محوری، چگونگی تبدیل اعتراض‌های مذهبی و اجتماعی به فعالیتی پایدار است. نویسنده، وابستگی حرکت‌های اصلاحی به اشخاص و ناتوانی در حفظ دستاوردها پس از کناررفتن رهبران را از موانع این مسیر می‌داند. او در سخن آغازین، از جست‌وجو در منابع عربی، انگلیسی و فارسی و گفت‌وگو با رهبران، فعالان و شاهدان رخدادها به‌عنوان پشتوانه‌ی پژوهش خود نام می‌برد.
کتاب جمرستان (سرگذشت جنبش اسلام‌گرای عراق) نه فصل دارد. «پیدایش جنبش اسلام‌گرای معاصر در عراق»، «رژیم بعث و رویارویی با جریان اسلامی»، «چالش وحدت گروه‌های جنبش اسلامی» و «مبارزه مسلحانه: آخرین گزینه» از عنوان‌های فصل‌ها هستند. مباحث از ریشه‌های مقاومت در برابر اشغال آغاز می‌شوند و به تأسیس حزب دعوت، مناسبات احزاب و مرجعیت، تأثیر انقلاب اسلامی ایران، تبعیدها و رویارویی‌های سیاسی و نظامی می‌رسند. نویسنده، در معرفی جریان‌ها، اخوان‌المسلمین و حزب التحریر را نیز بررسی کرده است؛ بااین‌حال، جامعه‌ی شیعه و حزب دعوت در مرکز توجه او قرار دارند. تحلیل‌ها از منظری همدل با اسلام‌گرایی شیعی نوشته شده‌اند و ارزیابی‌های نویسنده درباره‌ی تبعیض مذهبی، احزاب رقیب و حکومت‌ها را نیز در بر می‌گیرند. شناخت این منظر برای فهم استدلال‌های این کتاب اهمیت دارد. خواننده، در کنار ترتیب رخدادها، با تفسیر نویسنده از رابطه‌ی محرومیت سیاسی، اندیشه‌ی حکومت اسلامی و ضرورت تشکیلات آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب جمرستان

کتاب جمرستان، مسئله‌ی تداوم جنبش‌های اسلامی عراق را در کانون بحث قرار می‌دهد: چرا برخی حرکت‌ها، باوجود بسیج مردم و نقش‌آفرینی در اعتراض‌ها، نتوانستند دستاوردهای خود را حفظ کنند؟ نویسنده، پاسخ را در مجموعه‌ای از عوامل جست‌وجو می‌کند؛ از فشار حکومت‌ها و دوری بخشی از روحانیان از سیاست تا ضعف سازمان‌دهی و وابستگی فعالیت‌ها به رهبران. پیدایش حزب دعوت اسلامی در این تحلیل، پاسخی به نیاز جامعه‌ی شیعه به تشکیلاتی فراگیر و اندیشه‌ای درباره‌ی حکومت است. مباحث بعدی، دشواری‌های این مسیر را در برخورد با حکومت بعث، تبعید، جنگ، اختلاف گروه‌ها و کوشش برای وحدت نشان می‌دهند. دغدغه‌ی اصلی، توضیح رابطه‌ی اعتقاد مذهبی، کنش جمعی و دستیابی به قدرت سیاسی است.

چرا باید کتاب جمرستان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جمرستان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب، زمینه‌های اجتماعی و فکری پیدایش حزب دعوت اسلامی را بررسی می‌کند.
• بحث درباره‌ی مرجعیت و تحزب، تفاوت فعالیت شخص‌محور و سازمان‌یافته را روشن می‌سازد.
• بررسی تبعید، سرکوب و اختلاف تشکل‌ها، دشواری‌های تداوم جنبش‌های سیاسی را نشان می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب جمرستان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی عراق و جریان‌های اسلام‌گرا.
• پژوهشگران رابطه‌ی مرجعیت شیعه، احزاب و قدرت سیاسی.
• خوانندگانی که به زمینه‌های پیدایش حزب دعوت و مناسبات گروه‌های مخالف حکومت بعث توجه دارند.