کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه

کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه (تأملی در زیبایی‌شناسی اجرا و زبان صحنه) نوشته عباس عاشورلو است و انتشارات کاریز خیال آن را منتشر کرده است. این اثر به یکی از پرسش‌های مهم تئاتر می‌پردازد؛ معنا در صحنه چگونه ساخته می‌شود و کارگردان چگونه از متن، بدن، نور، صدا و فضا یک جهان اجرایی می‌سازد. نویسنده در کنار بحث‌های نظری، به وضعیت تئاتر در ایران، نسبت کارگردانی و طراحی صحنه و امکان آفرینش در شرایط محدود نیز پرداخته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه اثر عباس عاشورلو

کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه نوشته عباس عاشورلو، تلاشی است برای توضیح‌دادن منطق درونی اجرا؛ منطقی که در آن صحنه فقط محل اجرای متن نیست و هر عنصر، از بدن بازیگر تا نور و سکوت، در ساختن معنا سهم دارد. متن کتاب از همان آغاز، بحث خود را به وضعیت پیچیده‌ی تئاتر در ایران پیوند می‌زند و از فشارهای اقتصادی، مسئله‌ی ممیزی، فاصله‌ی آموزش با میدان حرفه‌ای و تغییر الگوی مخاطب حرف می‌زند. از دل همین زمینه، نویسنده سراغ این پرسش می‌رود که کارگردانی امروز چگونه می‌تواند زبان مستقل خود را پیدا کند و از تقلید صرف فاصله بگیرد.

کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه در ۵ فصل تنظیم شده است و از مبانی نظری تا تحلیل اجرا پیش می‌رود. فصل نخست به مفهوم بوطیقا، گذار از متن‌محوری به اجرامحوری، زیبایی‌شناسی تئاتر، مکاتب و سبک‌های نمایشی، نسبت فرم و معنا و کارگردانی به‌عنوان تولید معنا اختصاص دارد. در فصل‌های بعدی، موضوع‌هایی مانند خوانش نمایشنامه، کشف تعارض و زیرمتن، دراماتورژی، میزانسن، فیزیک بدن در صحنه، نور و سایه، لباس و هویت بصری، هدایت بازیگر، ریتم، تجربه‌ی تماشاگر و شیوه‌های نقد اجرا مطرح می‌شوند. عباس عاشورلو همچنین به بسترهای متنوع اجرا هم توجه دارد و از تعزیه، نقالی، تئاتر مذهبی، تئاتر دفاع مقدس، تئاتر خیابانی، اجرای محیطی و تئاتر کودک نام می‌برد.

کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه فقط به تعریف اصطلاحات بسنده نمی‌کند و تلاش می‌کند میان اندیشه و صحنه پیوند برقرار کند. در اینجا کارگردان صرفاً هماهنگ‌کننده‌ی بازیگران نیست، بلکه کسی است که با انتخاب‌هایش مسیر دریافت تماشاگر را شکل می‌دهد. تأکید عباس عاشورلو در این کتاب بر این است که فرمْ پوسته‌ی بیرونی اثر نیست و خودِ معنا از دل فرم پدید می‌آید. به همین دلیل، بحث‌هایی مثل جای‌گیری بدن‌ها، فاصله‌ها، سکوت، ریتم، ترکیب‌بندی بصری و کیفیت حضور بازیگر در مرکز توجه قرار می‌گیرند. در مجموع، این اثر هم به مباحث نظری تئاتر نزدیک می‌شود و هم به مسئله‌های اجرایی و تصمیم‌های صحنه‌ای.

خلاصه کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه

کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه از این ایده آغاز می‌کند که تئاتر را نمی‌توان فقط از راه متن فهمید و اجرا، میدان اصلی تولید معناست. عباس عاشورلو ابتدا بوطیقا را به‌عنوان دانشی برای فهم آفرینش صحنه‌ای توضیح می‌دهد و سپس نشان می‌دهد که کارگردانی چگونه از خلال میزانسن، نور، صدا، بدن، ریتم و فضا به جهان نمایش شکل می‌دهد. در ادامه، کتاب به خوانش نمایشنامه، تشخیص تعارض و زیرمتن، طراحی کارگردانی، هدایت بازیگر و تحلیل تجربه‌ی تماشاگر می‌رسد. در بخش‌های پایانی نیز شیوه‌های نقد اجرا و نسبت این مباحث با گونه‌های مختلف نمایش، از تئاتر نهادی و مستقل تا تعزیه، نقالی و اجرای محیطی بررسی می‌شود.

چرا باید کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان متن، اجرا و تماشاگر را به‌صورت دقیق بررسی می‌کند و نشان می‌دهد معنا فقط در دیالوگ‌ها شکل نمی‌گیرد.
• خواننده با مفاهیمی مانند بوطیقا، اجرامحوری، میزانسن، زیرمتن، ریتم و هویت بصری در پیوند با صحنه آشنا می‌شود.
• این کتاب به کارگردانی فقط به‌عنوان هدایت بازیگر نگاه نمی‌کند و نقش فضا، نور، صدا و بدن را هم وارد بحث می‌کند.
• بخش‌های مربوط به تحلیل متن و کشف تعارض، برای فهم بهتر نمایشنامه و تبدیل آن به اجرا مفید است.
• این کتاب به شرایط تولید تئاتر در ایران هم توجه دارد و بحث نظری را از زمینه‌ی واقعی اجرا جدا نمی‌کند.
• اشاره به تعزیه، نقالی، تئاتر مذهبی، خیابانی و محیطی دامنه‌ی بحث را از صحنه‌ی متعارف فراتر می‌برد.

خواندن کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بوطیقای کارگردانی و صحنه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و هنرجویان تئاتر که می‌خواهند رابطه‌ی کارگردانی و طراحی صحنه را دقیق‌تر بفهمند.
• کارگردانان و بازیگرانی که درگیر خوانش نمایشنامه، طراحی میزانسن و هدایت اجرا هستند.
• خوانندگانی که به مباحث زیبایی‌شناسی تئاتر و فرایند تولید معنا در صحنه علاقه دارند.
• پژوهشگران نمایش که می‌خواهند در مورد نسبت فرم، محتوا و تجربه‌ی تماشاگر بیشتر بدانند.
• علاقه‌مندان به گونه‌های مختلف اجرای نمایشی، از تئاتر صحنه‌ای تا تعزیه، نقالی و اجرای محیطی.