کتاب جامعه شناسی شهروندی

کتاب جامعه شناسی شهروندی نوشته محسن نیازی و ترجمه هادی رازقی مله، شهروندی را فقط به‌ عنوان مجموعه‌ای از حقوق تعریف نمی‌کند، بلکه آن را در پیوند با مسئولیت، مشارکت، هویت، رفاه، آموزش و نسبت فرد با دولت و جامعه بررسی می‌کند. مسیر کتاب از بحث‌های نظری تا نمونه‌های تاریخی و حقوقی امتداد دارد و نشان می‌دهد که شهروندی چگونه به یکی از محورهای فهم زندگی جمعی تبدیل می‌شود. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جامعه شناسی شهروندی

کتاب جامعه شناسی شهروندی نوشته‌ی محسن نیازی تلاشی است برای روشن‌کردن مفهومی که در زندگی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نقش محوری دارد اما اغلب به شکلی محدود و صرفاً حقوقی فهمیده می‌شود. این اثر شهروندی را در قالب یک مفهوم چندبعدی بررسی کرده است؛ مفهومی که هم به حقوق مربوط می‌شود، هم به تکالیف، هم به احساس تعلق، هم به مشارکت و هم به کیفیت رابطه‌ی فرد با نهادهای اجتماعی و سیاسی. متن کتاب نشان می‌دهد که شهروندی فقط یک عنوان حقوقی نیست، بلکه با هویت، اخلاق، قانون، برابری، رفاه و حضور فعال در عرصه‌ی عمومی پیوند دارد.

کتاب در نُه فصل تنظیم شده و دامنه‌ی بحث آن از تعریف و پیشینه‌ی شهروندی تا رویکردهای نظری، فرهنگ شهروندی، حقوق شهروندی، مشارکت اجتماعی، رفاه اجتماعی و آموزش شهروندی امتداد پیدا می‌کند. در ادامه نیز دو محور مهم دیگر مطرح می‌شود: بررسی حقوق شهروندی در ایران باستان با تأکید بر دوره‌ی هخامنشیان و سپس حقوق شهروندی در اسلام با تمرکز بر نهج‌البلاغه. محسن نیازی در این کتاب فقط به تعریف‌های کلاسیک بسنده نکرده و کوشیده نسبت شهروندی را با سنت‌های فکری، تجربه‌های تاریخی و ساختارهای اجتماعی مختلف توضیح دهد.

کتاب جامعه شناسی شهروندی در بخش‌های نظری خود به دیدگاه متفکرانی مانند ارسطو، کانت، مارشال، هابرماس، ترنر و فالکس پرداخته است و گفتمان‌های لیبرال، اجتماع‌گرا، جمهوری‌خواه و فمینیستی را کنار هم قرار می‌دهد تا تفاوت برداشت‌ها از شهروندی روشن شود. در کنار این بحث‌ها، موضوعاتی مانند هویت شهروندی، آگاهی شهروندی، احساس شهروندی و رفتار شهروندی سازمانی نیز مطرح شده‌اند که به کتاب دامنه‌ای فراتر از یک بحث صرفاً سیاسی می‌دهند.

خلاصه کتاب جامعه شناسی شهروندی

کتاب جامعه شناسی شهروندی مفهوم شهروندی را از پایه تعریف می‌کند و نشان می‌دهد این مفهوم چگونه در طول تاریخ و در بستر اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی دگرگون شده است. سپس کتاب به ابعاد اصلی شهروندی مانند حقوق، تکالیف، مشارکت، رفاه، هویت و آموزش می‌پردازد و نسبت هر یک را با جامعه، دولت و قانون توضیح می‌دهد.

بخش‌های میانی اثر بر فرهنگ شهروندی، حقوق شهروندی و مشارکت اجتماعی متمرکز هستند و در ادامه، پیوند شهروندی با رفاه اجتماعی و آموزش بررسی می‌شود. فصل‌های پایانی نیز با رجوع به ایران باستان و نهج‌البلاغه، تلاش می‌کنند نمونه‌هایی تاریخی و دینی از بحث حقوق و منزلت شهروندی ارائه دهند. در مجموع، کتاب تصویری گسترده از شهروندی به‌ عنوان رابطه‌ای میان حق، مسئولیت و حضور اجتماعی ترسیم می‌کند.

چرا باید کتاب جامعه شناسی شهروندی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جامعه شناسی شهروندی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم شهروندی را فقط در حد حقوق فردی نگه نمی‌دارد و پیوند آن را با مسئولیت، مشارکت و هویت اجتماعی نشان می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند با مهم‌ترین دیدگاه‌های نظری در مورد شهروندی و تفاوت آن‌ها آشنا شود.
• این اثر ابعاد گوناگون شهروندی مانند فرهنگ، رفاه، آموزش و قانون را در کنار هم قرار می‌دهد و تصویری چندوجهی از موضوع می‌سازد.
• کتاب به فهم رابطه‌ی فرد، جامعه و دولت کمک می‌کند و نشان می‌دهد این رابطه چگونه در عمل شکل می‌گیرد.
• بخش‌های تاریخی و دینی کتاب امکان مقایسه‌ی برداشت‌های مختلف از حقوق و منزلت شهروندی را فراهم می‌کند.
• طرح موضوعاتی مانند احساس شهروندی و آگاهی شهروندی، بحث را از سطح تعریف‌های کلی فراتر می‌برد.

خواندن کتاب جامعه شناسی شهروندی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جامعه شناسی شهروندی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی، علوم سیاسی و حقوق که می‌خواهند با مفهوم شهروندی دقیق‌تر آشنا شوند.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی میان حقوق، مسئولیت و مشارکت اجتماعی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی فرهنگ شهروندی، آموزش شهروندی و هویت شهروندی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که به بررسی دیدگاه‌های نظری متفکران مختلف در مورد جامعه و دولت توجه دارند.
• افرادی که مایل‌اند جایگاه حقوق شهروندی را در بسترهای تاریخی و دینی نیز دنبال کنند.

بخشی از کتاب جامعه شناسی شهروندی

«در مورد معنا و مفهوم کلمه شهروند تعابیر مختلفی وجود دارد. درواقع هریک از صاحب‌نظران با توجه به دیدگاه فکری خویش، مفهوم خاصی از آن بیان نموده‌اند. در این زمینه شاید مراجعه به ریشه واژه‌شناختی خود کلمه بیش از همه راهگشا بوده و ما را به معنا و دلالت اصلی آن رهنمون سازد.

در زبان انگلیسی لغت citizen و در زبان فرانسه لغت citoyen، هر دو از ریشه لاتین civitas است که به معنای مردم یکپارچه و متحد در یک شهر یا جامعه می‌باشند. درواقع، ریشه واژه شناختی این کلمه دربردارنده معنای اتحاد، همبستگی و یکپارچگی افراد در یک گستره جغرافیایی محدود یا وسیع است. همچنین در فرهنگ انگلیسی به فارسی آریانپور این کلمه به معانی شهری، بومی، اهل شهر،‌ تابع،‌ رعیت و تبعه یک کشور آمده است. در زبان فرانسه غالباً شهروند در نقطه مقابل رعیت به‌کار می‌رود. شهروند به شکلی از اشکال در تدارک و تنظیم قانون شرکت می‌جوید و حال‌آنکه رعیت فقط از قانون اطاعت می‌کند و آن را تحمل می‌نماید .

از حیث واژه‌شناسی مفهوم شهروند از شهر (cite) می‌آید و سیته از واژه لاتینی سیویتاس مشتق شده است. سیویتاس در زبان لاتین تقریباً معادل کلمه پلیس در زبان یونانی است که همان شهر است که تنها مجتمعی از ساکنین نیست، بلکه واحد سیاسی و مستقل به شمار می‌آید. بر این مبنا، شهروند فقط به ساکن شهر گفته نمی‌شود.»