کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید

کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید نوشته‌ی مسعودرضا یوحنایی است که نشر نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر به مقایسه‌ی دو دستگاه فکری ژان پل سارتر و زیگموند فروید در باب اخلاق، آزادی، مسئولیت و روان انسان پرداخته است و مفاهیم فلسفی و روان‌کاوانه را در کنار هم قرار داده است. ساختار کتاب فصل‌بندی روشن دارد و از زندگی‌نامه و مبانی نظری هر متفکر آغاز می‌شود و به نقد و ارزیابی دیدگاه‌ها ختم می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید

کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید با تمرکز بر اندیشه‌ی مسعودرضا یوحنایی به بررسی تطبیقی دو قرائت تأثیرگذار از اخلاق می‌پردازد؛ یکی برآمده از اگزیستانسیالیسم سارتر و دیگری ریشه‌دار در روان‌کاوی فروید. نویسنده در آغاز هر بخش، زندگی‌نامه‌ی فکری سارتر و فروید را نه به‌عنوان حاشیه، بلکه به‌عنوان زمینه‌ای برای فهم شکل‌گیری ایده‌های اخلاقی آن‌ها طرح کرده است و نشان داده است چگونه تجربه‌های کودکی، مناسبات خانوادگی و فضای فرهنگی در صورت‌بندی مفاهیمی مانند آزادی، دلهره، ناخودآگاه و اضطراب اخلاقی نقش داشته است. در بخش نخست کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید، دیدگاه سارتر درباره‌ی اخلاق به‌تفصیل شرح داده شده است. یوحنایی ابتدا نسبت اخلاق و روان‌شناسی و سپس نسبت دین و روان‌شناسی را از نگاه سارتر توضیح داده است و بعد به مفاهیم کلیدی مانند آگاهی، وانهادگی، دلهره، انتخاب، مسئولیت، دیگری، آزادی و انسان مطلوب پرداخته است. در ادامه، نویسنده با رجوع به رمان‌ها، نمایش‌نامه‌ها و نوشته‌های نظری سارتر، خطوط اصلی اخلاق سوبژکتیو، نسبی‌گرا و عمل‌محور او را استخراج کرده است. در بخش دوم کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید، نوبت به فروید می‌رسد. نویسنده پس از طرح زندگی‌نامه‌ی فروید، مبانی نظری او مانند اصل لذت، اصل واقعیت، خودآگاه، پیش‌آگاه و ناخودآگاه، ساختار من، نهاد و فرامن و مکانیسم‌های دفاعی را توضیح داده است. سپس جایگاه اخلاق در این دستگاه، مفهوم اضطراب اخلاقی و نقش فرامن در شکل‌گیری احساس گناه و وجدان بررسی شده است. در فصل پایانی، نکات افتراق سارتر و فروید، مسئله‌ی خودآگاه و ناخودآگاه، آزادی، نقد دیدگاه هر دو متفکر و ارزیابی کلی آن‌ها در حوزه‌ی اخلاق جمع‌بندی شده است.

خلاصه کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید

نویسنده در اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید می‌کوشد نشان دهد دو تصویر کاملاً متفاوت از انسان، چگونه به دو نوع اخلاق منتهی می‌شود. در قرائت سارتر، انسان موجودی وانهاده، محکوم به آزادی و آفریننده‌ی ارزش‌هاست؛ اخلاق نه مجموعه‌ای از اصول ازپیش‌داده، بلکه حاصل انتخاب‌های آگاهانه در موقعیت‌های انضمامی است. مفاهیمی مانند دلهره، سوء‌باور، دیگری، عمل و آگاهی، استخوان‌بندی این اخلاق را شکل می‌دهند و نویسنده با مثال‌هایی از رمان‌ها و نمایش‌نامه‌های سارتر آن‌ها را روشن کرده است. در سوی دیگر، فروید اخلاق را در پیوند با ساختار روان می‌فهمد. نهاد، من و فرامن، مکانیسم‌های دفاعی، سرکوب و ناخودآگاه، زمینه‌ی پیدایش اضطراب اخلاقی و احساس گناه را فراهم می‌کنند. کتاب نشان داده است که در این دستگاه، اخلاق بیش از آنکه انتخابی آزاد باشد، نتیجه‌ی درونی‌شدن امر والدین و جامعه در قالب فرامن است. در پایان، نویسنده با کنار هم گذاشتن این دو تصویر، امکان‌ها و بن‌بست‌های هر رویکرد را در توضیح مسئولیت، آزادی و خودآگاهی اخلاقی بررسی کرده است.

چرا باید کتاب اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید را بخوانیم؟

اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید فرصتی فراهم کرده است تا دو سنت مهم فکری، یعنی اگزیستانسیالیسم و روان‌کاوی، در یک قاب واحد دیده شوند. خواننده می‌تواند بفهمد اخلاق در منطق «آزادی و انتخاب» سارتر چه معنایی پیدا می‌کند و در منطق «ناخودآگاه و فرامن» فروید چگونه شکل می‌گیرد و از خلال این مقایسه، نسبت میان آزادی، مسئولیت، احساس گناه و ساختار روان را دقیق‌تر درک کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی اخلاق از دیدگاه سارتر و فروید به دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه، روان‌شناسی و روان‌کاوی، پژوهشگران حوزه‌ی اخلاق و کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی آزادی، مسئولیت، وجدان و نقش ناخودآگاه در تصمیم‌های اخلاقی هستند و می‌خواهند این پرسش‌ها را در دو چارچوب نظری متفاوت دنبال کنند.