کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء

کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء از مظفربن عثمان برمکی، مشهور به خضر منشی، متنی کهن درباره‌ی اخلاقیات است و پیوندی میان اخلاق، سیاست، سلوک و اندیشه‌ی عرفانی می‌سازد که از خلال آن می‌توان با فضای فکری نویسنده و زمانه‌اش آشنا شد. این کتاب را انتشارات دانشگاه اصفهان با تصحیح محمدرضا پاشایی، هادی دهقانی یزدلی و محمدمسعود خداوردی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء

کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء از مظفربن عثمان برمکی، مشهور به خضر منشی، بر پایه‌ی یک متن فارسی کهن شکل گرفته که در آن اخلاق فردی، تدبیر زندگی، آیین کشورداری و سلوک عرفانی در کنار هم قرار گرفته‌اند. محمدرضا پاشایی، هادی دهقانی یزدلی و محمدمسعود خداوردی در مقدمه، هم به زندگی کم‌اطلاع نویسنده پرداخته‌اند و هم جایگاه این اثر را در میان متون اخلاقی و عرفانی روشن کرده‌اند. از خلال مقدمه معلوم می‌شود که نویسنده در محیط دیوانی و درباری پرورش یافته، با سنت‌های دبیری و تاریخ‌نگاری آشنا بوده و تجربه‌ی جابه‌جایی و مهاجرت نیز بر نگاه او اثر گذاشته است. همین پیش‌زمینه باعث شده متن او فقط به فضیلت‌های فردی محدود نماند و به نسبت میان اخلاق، قدرت، نظم اجتماعی و دینداری هم بپردازد.

این کتاب در سه مقاله و یک بخش پایانی تنظیم شده است. مقاله‌ی نخست به اخلاق کریمه و ذمیمه، آمراض نفس، علاج آن‌ها، سیاست منزل و سیاست مدن می‌پردازد و از مباحثی مانند قوای نفس، فضایل، حفظ اخلاق و تدبیر خانه و جامعه سخن می‌گوید. مقاله‌ی دوم به سیر اهل طریقت اختصاص دارد و فصل‌هایی چون ایمان، اخلاص، توبه، زهد، فقر، ریاضت، محاسبت، تقوا، صبر، شوق و محبت را در بر می‌گیرد. مقاله‌ی سوم به لطایف اقوال اهل توحید و برخی مباحث عرفانی نزدیک می‌شود. در پایان نیز بخشی آمده که رنگ سیاسی و تاریخی پررنگ‌تری دارد و حال‌وهوای شخصی مظفربن عثمان برمکی را آشکارتر می‌کند.

کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء فقط به‌ خاطر محتوای آن اهمیت ندارد، بلکه از نظر زبانی و متنی هم قابل‌توجه است. مصححان درباره‌ی نسخه‌شناسی، رسم‌الخط، ویژگی‌های واژگانی و نحوی، سهوهای کاتب یا مؤلف و شیوه‌ی تصحیح توضیح داده‌اند. در نتیجه، این کتاب هم برای دنبال‌کردن اندیشه‌های اخلاقی و عرفانی سودمند است و هم برای شناخت نثر فارسی در دوره‌ای که میان سادگی و تکلف در نوسان بوده است.

خلاصه کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء

کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء متنی است که از بحث درباره‌ی سرشت اخلاق و بیماری‌های نفس آغاز می‌کند و بعد به شیوه‌ی اداره‌ی خانه، مناسبات اجتماعی و آداب سلوک می‌رسد. نویسنده در بخش نخست، فضایل و رذایل را توضیح می‌دهد و می‌کوشد برای هر کدام جایگاهی در زندگی فردی و جمعی نشان دهد. سپس مسیر سالک را از ایمان، اخلاص و توبه تا زهد، صبر، شوق و محبت دنبال می‌کند. 

در بخش‌های پایانی، بحث به توحید، طریقت‌های صوفیانه و نسبت میان معرفت و سلوک کشیده می‌شود. در کنار این مباحث، تجربه‌ی زیسته‌ی نویسنده و نگاه او به نظم سیاسی و دینی نیز در متن حضور دارد.

چرا باید کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء را بخوانیم؟

دلایل خواندن تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان اخلاق فردی، تدبیر زندگی، سیاست و سلوک عرفانی را در یک متن واحد نشان می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند با بخشی از اندیشه‌ی اخلاقی و عرفانی فارسی در قالب اصلی‌تر آن آشنا شود.
• مقدمه‌ی مصححان اطلاعات مفیدی درباره‌ی زندگی خضر منشی، زمینه‌ی تاریخی اثر و جایگاه آن در سنت مکتوب فارسی به دست می‌دهد.
• ساختار سه‌گانه‌ی اثر امکان دنبال‌کردن مسیر بحث را از فضایل اخلاقی تا مباحث طریقت و توحید فراهم می‌کند.
• توضیحات مربوط به نسخه‌شناسی و شیوه‌ی تصحیح، ارزش متن را از زاویه‌ی پژوهشی هم روشن می‌کند.
• این کتاب برای شناخت ویژگی‌های نثر کهن فارسی، از جمله سجع، تعبیرهای دیوانی و آمیختگی فارسی و عربی، منبعی قابل‌اعتنا است.

خواندن کتاب تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن تصحیح انتقادی کتاب اخلاق الاتقیاء و صفات الاصفیاء به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران ادبیات فارسی که به تصحیح متون و نثر کهن علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند نسبت میان اخلاق، عرفان و سیاست را در متون کلاسیک دنبال کنند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه در ایران اسلامی که می‌خواهند با یک متن کمتر شناخته‌شده آشنا شوند.
• کسانی که به بررسی زبان و سبک متون فارسی در سده‌های گذشته توجه دارند.
• خوانندگانی که از مطالعه‌ی فصل‌بندی‌های موضوعی درباب ایمان، توبه، زهد، صبر، محبت و توحید استقبال می‌کنند.