کتاب درمان فرایندمدار

کتاب درمان فرایندمدار (Learning Process-Based Therapy) نوشته استفان هافمن، استیون هیز و دیوید لورشید، به‌ جای تکیه‌ی صرف بر برچسب‌های تشخیصی و پروتکل‌های ثابت، بر این پرسش متمرکز است که در هر درمان‌جو کدام فرایندهای زیستی، روانی و اجتماعی باید شناسایی و هدف قرار بگیرند. این کتاب را انتشارات ابن سینا با ترجمه الیاس اکبری منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درمان فرایندمدار

کتاب درمان فرایندمدار نوشته‌ی استفان هافمن، استیون هیز و دیوید لورشید تلاشی است برای بازتعریف شیوه‌ی نگاه به روان‌درمانی. نویسندگان از همان فصل‌های آغازین نشان می‌دهند که تمرکز صرف بر تشخیص و اجرای پروتکل‌های ازپیش‌تعیین‌شده، همیشه نمی‌تواند پیچیدگی وضعیت هر درمان‌جو را توضیح دهد. آنچه در مرکز بحث قرار می‌گیرد، فرایندهای تغییر است؛ یعنی الگوهایی که در سطح فکر، هیجان، توجه، رفتار، خویشتن، بدن و بافت اجتماعی عمل می‌کنند و می‌توانند رنج را حفظ یا دگرگون کنند. فضای اثر آموزشی است، اما آموزش آن فقط به معرفی اصطلاحات محدود نمی‌شود و مدام از مثال‌های بالینی، تمرین و صورت‌بندی موردی کمک می‌گیرد تا ایده‌ها از سطح نظری فراتر بروند.

کتاب در ۱۳ فصل تنظیم شده است و از بازاندیشی در علم و عمل بالینی آغاز می‌شود. سپس به موضوع‌هایی مانند رویکرد شبکه‌ای، فرامدل تکاملی بسط‌یافته، ابعاد شناختی، عاطفی و توجهی، ابعاد خویشتن، انگیزشی و رفتاری، سطوح زیستی‌فیزیولوژیکی و اجتماعی‌فرهنگی، حساسیت به بافتار، هسته‌های درمان، دور درمان و حفظ دستاوردها می‌رسد. این چینش نشان می‌دهد که استفان هافمن، استیون هیز و دیوید لورشید فقط در پی طرح یک ایده‌ی کلی نیستند، بلکه می‌خواهد برای شناسایی مشکل، تحلیل روابط میان مؤلفه‌ها و انتخاب مداخله، نقشه‌ای روشن ارائه کنند. حضور بخش‌های گام عملی هم به همین دلیل مهم است؛ چون خواننده را وادار می‌کند مفاهیم را در موقعیت‌های واقعی یا نمونه‌های بالینی به کار بگیرد.

کتاب درمان فرایندمدار از نظر محتوا بر این نکته پافشاری می‌کند که انسان را نمی‌توان به یک برچسب فروکاست. در این نگاه، درمانگر باید ببیند چه چیزی مشکل را آغاز کرده، چه چیزی آن را حفظ می‌کند و کدام حلقه‌های بازخوردی در زندگی فرد فعال‌اند. به همین دلیل، مفاهیمی مانند تحلیل کارکردی، شبکه‌های پویا، فرایندهای سازگارانه و ناسازگارانه و آماج‌گذاری دقیق در سراسر اثر تکرار می‌شوند، اما هر بار در سطحی تازه بسط پیدا می‌کنند. نتیجه، متنی است که هم به مبانی فکری این رویکرد می‌پردازد و هم ابزارهایی برای صورت‌بندی بالینی در اختیار می‌گذارد.

خلاصه کتاب درمان فرایندمدار

کتاب درمان فرایندمدار از این‌جا شروع می‌کند که بسیاری از مداخله‌های رایج، بیش از آنکه بر وضعیت منحصربه‌فرد هر فرد متمرکز باشند، بر نشانگان و طبقه‌بندی‌ها تکیه دارند. نویسندگان با طرح نمونه‌های بالینی نشان می‌دهند که کاهش علائم لزوماً به معنای حل‌شدن مسئله نیست. سپس توضیح می‌دهند که درمانگر باید به‌ جای پرسیدن اینکه کدام بسته‌ی درمانی برای کدام اختلال مناسب است، بررسی کند چه فرایندهایی در شکل‌گیری و تداوم رنج نقش دارند.

کتاب از این مسیر به مدل شبکه‌ای، تحلیل کارکردی، فرامدل تکاملی و هسته‌های درمان می‌رسد و نشان می‌دهد چگونه می‌توان مداخله را متناسب با اهداف، بافتار و نیازهای هر درمان‌جو تنظیم کرد.

چرا باید کتاب درمان فرایندمدار را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درمان فرایندمدار را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد چگونه می‌توان از تمرکز صرف بر تشخیص، به‌ سمت شناسایی فرایندهای مؤثر در رنج روانی حرکت کرد.
• خواننده با مدل شبکه‌ای آشنا می‌شود و می‌بیند رویدادها، افکار، هیجان‌ها و رفتارها چگونه در حلقه‌های بازخوردی به هم وصل می‌شوند.
• این اثر میان بحث نظری و کار بالینی فاصله نمی‌گذارد و با مثال‌ها و گام‌های عملی، مفاهیم را در موقعیت درمانی قابل‌استفاده می‌کند.
• کتاب به درمانگر کمک می‌کند میان رویه‌های درمانی و فرایندهای درمانی تمایز بگذارد و انتخاب مداخله را دقیق‌تر انجام دهد.
• بخش‌های مربوط به ابعاد شناختی، عاطفی، انگیزشی، زیستی و اجتماعی، تصویری چندسطحی از تغییر روانی ارائه می‌کنند.
• مطالعه‌ی آن برای کسانی که می‌خواهند صورت‌بندی موردی را فراتر از برچسب‌گذاری ببینند، مواد فکری و بالینی قابل‌توجهی فراهم می‌کند.

خواندن کتاب درمان فرایندمدار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب درمان فرایندمدار به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران روان‌شناسی که می‌خواهند با بحث‌های تازه‌تر درباره‌ی فرایندهای تغییر آشنا شوند.
• درمانگرانی که در کار بالینی با تفاوت‌های فردی درمان‌جویان دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
• مخاطبانی که به تحلیل کارکردی، صورت‌بندی موردی و پیوند میان نظریه و مداخله علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند محدودیت‌های رویکردهای اختلال‌محور را دقیق‌تر بررسی کنند.
• خوانندگانی که به مباحث درمان شناختی‌رفتاری، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مدل‌های تلفیقی علاقه‌مندند.