کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی

کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی (ناگفته‌ها و شگفتانه‌ها) نوشته عباس خامه یار، به رابطه‌ی جمهوری اسلامی ایران با اخوان‌المسلمین و دگرگونی‌های جهان عرب می‌پردازد و نشان می‌دهد خیزش‌های عربی چگونه معادلات فکری، سیاسی و منطقه‌ای را تغییر داده‌اند. نویسنده با تکیه‌ بر مشاهدات میدانی، گفت‌وگو با چهره‌های اثرگذار و بررسی ریشه‌های تاریخی، تصویری از همگرایی‌ها، اختلاف‌ها و پیچیدگی‌های این مناسبات ترسیم کرده است. انتشارات امیرکبیر این پژوهش را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی

کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی نوشته‌ی عباس خامه یار به یکی از گره‌های مهم سیاست و اندیشه در جهان اسلام می‌پردازد: نسبت ایران با اخوان‌المسلمین و جایگاه این رابطه در متن خیزش‌های عربی. نویسنده بحث را از زمینه‌های تاریخی آغاز می‌کند؛ از فروپاشی عثمانی، سایکس - پیکو و مسئله‌ی فلسطین تا شکل‌گیری جریان‌های اسلام‌گرا و پیدایش اخوان. به‌ این‌ ترتیب، کتاب فقط به یک دوره‌ی خاص محدود نمی‌ماند و تلاش می‌کند نشان دهد تحولات سیاسی منطقه بدون شناخت ریشه‌های فکری و تاریخی آن‌ها قابل فهم نیست.

کتاب در ادامه به بهار عربی، به‌ویژه تحولات مصر، می‌رسد و نقش بازیگران مختلف را در این میدان بررسی می‌کند. در این مسیر، اخوان‌المسلمین نه‌فقط به‌ عنوان یک تشکیلات سیاسی، بلکه به منزله‌ی جریانی با فرازونشیب‌های فکری، تجربه‌ی حکمرانی، بحران هویتی و چالش بازسازی معرفی می‌شود. عباس خامه یار به نقش جوانان، رسانه‌های دیجیتال، رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، مسئله‌ی سوریه، محور مقاومت و ایده‌ی تقریب مذاهب هم پرداخته است. فضای این کتاب بیشتر تحلیلی و مستند است و از خلال آن می‌توان با لایه‌های پنهان‌تر رابطه‌ی ایران و اخوان، نقاط اشتراک و افتراق دو طرف و اثر رخدادهای منطقه‌ای بر این مناسبات آشنا شد.

کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی همچنین از تجربه‌ها و گفت‌وگوهای مستقیم نویسنده با نخبگان جهان اسلام بهره می‌گیرد و به همین دلیل، فقط بر گزارش رویدادها تکیه ندارد. این کتاب سؤالاتی مهم را پیش می‌کشد: اسلام‌گرایی پس از ورود به قدرت چه تغییری می‌کند، اخوان پس از شکست‌ها و فشارها چه مسیری پیش رو دارد و ایران در برابر این دگرگونی‌ها با چه فرصت‌ها و موانعی روبه‌رو است.

خلاصه کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی

کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی روندی تاریخی و تحلیلی را دنبال می‌کند تا رابطه‌ی ایران و اخوان‌المسلمین را در بستر تحولات جهان عرب توضیح دهد. نویسنده ابتدا از فروپاشی نظم قدیم در جهان اسلام، شکل‌گیری ملی‌گرایی‌ها، مسئله‌ی فلسطین و پیدایش اخوان‌المسلمین شروع می‌کند. سپس به تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر جریان‌های اسلام‌گرا و شکل‌گیری دوره‌هایی از همگرایی و واگرایی میان ایران و اخوان می‌رسد.

بخش مهمی از کتاب به خیزش‌های عربی اختصاص دارد؛ جایی که نقش جوانان، رسانه‌های اجتماعی، اعتراض‌های مردمی و ورود اخوان به عرصه‌ی قدرت بررسی می‌شود. در ادامه، کتاب نشان می‌دهد که تجربه‌ی مصر، بحران سوریه و رقابت بازیگران منطقه‌ای چگونه هم بر سرنوشت اخوان اثر گذاشتند و هم رابطه‌ی آن با ایران را وارد مرحله‌ی تازه‌ای کردند.

چرا باید کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی ایران و اخوان‌المسلمین را در یک چارچوب تاریخی و سیاسی در کنار هم می‌گذارد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند ریشه‌های فکری و سیاسی خیزش‌های عربی را فراتر از خبرها و روایت‌های کوتاه دنبال کند.
• این اثر نقش مصر، سوریه، فلسطین، ترکیه، قطر و عربستان را در تغییر موازنه‌ی منطقه‌ای در کنار مسئله‌ی اخوان بررسی می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد تجربه‌ی ورود اسلام‌گرایان به قدرت چه پرسش‌ها و بحران‌هایی را پیش کشیده است.
• مطالعه‌ی آن برای فهم پیوند میان رسانه‌های دیجیتال، نسل جوان و اعتراض‌های سیاسی در جهان عرب مفید است.
• این کتاب از گفت‌وگوها و مشاهدات میدانی نویسنده بهره برده و فقط به نقل روایت‌های کلی بسنده نکرده است.

خواندن کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به سیاست خاورمیانه که می‌خواهند ریشه‌ها و پیامدهای خیزش‌های عربی را دقیق‌تر بشناسند.
• خوانندگانی که درباره‌ی رابطه‌ی ایران با جریان‌های اسلام‌گرای اهل سنت پرسش دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، مطالعات منطقه‌ای و اندیشه‌ی سیاسی اسلام.
• کسانی که می‌خواهند نقش اخوان‌المسلمین را در تحولات مصر و جهان عرب بهتر درک کنند.
• مخاطبانی که به بررسی پیوند میان تحولات میدانی، رسانه‌های اجتماعی و دگرگونی‌های سیاسی علاقه دارند.

بخشی از کتاب ایران، اخوان و خیزش های عربی

«بهار عربی (الربیع العربی) در حقیقت نماد ظهور تحولی نوین با سبک و ماهیتی متفاوت با جنبش‌های پیشین بود؛ تحولی که نه از دل احزاب سیاسی سنتی برآمد و نه توسط تشکل‌های رسمی مخالف یا موافق دولت‌ها هدایت شد. این جنبش از آن جهت بی‌سابقه بود که ساختارهای رسمی سیاسی، اعم از دولت‌ها و گروه‌های معارض، قادر به مهار آن نبودند؛ زیرا رهبران و بازیگران اصلی آن، نسلی تازه از کنشگران سیاسی بودند که خارج از چهارچوب‌های مرسوم ظهور کرده و شناسایی‌ناپذیر باقی ماندند. بنابراین، ابزارهای سنتی مهار چون تهدید، تطمیع یا سرکوب - که در ادبیات سیاسی به "سیاست چماق و هویج" معروف است - کارایی خود را از دست داده بود.

این جنبش تنها از رهگذر مشارکت نسل جوانی ممکن شد که با فن‌آوری‌های نوین ارتباطی آشنایی کامل داشتند. از سویی دیگر، بسترهای منطقه‌ای و تحولات در سطح روابط بین‌الملل نیز زمینه‌ساز وقوع و گسترش آن شد؛ به‌ویژه رقابت‌های قدرت‌های بزرگ منطقه‌ای همچون عربستان سعودی، ایران و مصر که در شکل‌گیری فضای سیاسی و امنیتی خاصی تأثیرگذار بودند. ارزیابی درست این عوامل، کلید فهم پایداری سیاسی و دوری از تحلیل‌های سطحی دربارۀ بهار عربی است و این ارزیابی بیش از هر چیز در توانایی این کشورها در ایجاد تفاهم و همکاری متقابل نهفته است.»