کتاب جنگ ایران و عراق

کتاب جنگ ایران و عراق (The Iran-Iraq War) نوشته دیوید شفر، با تمرکز بر ریشه‌های تاریخی، سیاسی و ایدئولوژیک جنگ و در کنار شرح نبردها، نشان می‌دهد چگونه اختلافات مرزی، رقابت رهبران دو کشور، بحران خلیج‌‌فارس و دخالت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی به درگیری‌ای فرسایشی و پرهزینه انجامید. متن کتاب روشن می‌کند که این جنگ فقط مسئله‌ای میان دو کشور نبود و پیامدهایش از میدان نبرد فراتر رفت. این پژوهش تاریخی را گروه انتشاراتی ققنوس با ترجمه پریسا صیادی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنگ ایران و عراق

کتاب جنگ ایران و عراق نوشته‌ی دیوید شفر روایتی فشرده و در عین‌ حال پرجزئیات از یکی از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین درگیری‌های قرن بیستم ارائه می‌دهد. متن از پیشینه‌ی مناقشه‌های ایران و عراق بر سر مرزها و اروندرود شروع می‌شود، به شکل‌گیری دولت‌های جدید در دو کشور می‌رسد و بعد نشان می‌دهد چگونه انقلاب اسلامی ایران، قدرت‌گیری صدام حسین و رقابت بر سر نفوذ منطقه‌ای، زمینه را برای آغاز جنگ فراهم کرد.

دیوید شفر فقط به شرح حمله‌ها و جابه‌جایی خطوط نبرد محدود نمی‌ماند و مسیر جنگ را در چند سطح دنبال می‌کند: وضعیت داخلی ایران پس از انقلاب، انسجام و ضعف‌های ساختار سیاسی عراق، نقش ارتش و نیروهای تازه‌نفس، بن‌بست‌های نظامی، حملات به شهرها و تأسیسات نفتی، استفاده از سلاح‌های شیمیایی و ورود تدریجی بازیگران خارجی به میدان. 

کتاب جنگ ایران و عراق نشان می‌دهد که جنگ چگونه از یک درگیری دوجانبه به بحرانی منطقه‌ای و سپس مسئله‌ای بین‌المللی تبدیل شد. حضور کشورهایی مانند آمریکا، شوروی، فرانسه، عربستان سعودی و کویت در متن، از زاویه‌ی حمایت‌های سیاسی، اطلاعاتی، مالی و تسلیحاتی بررسی می‌شود. نتیجه، تصویری است از جنگی که هم در جبهه‌ها جریان داشت و هم در دیپلماسی، اقتصاد نفت، تبلیغات سیاسی و معادلات قدرت در خاورمیانه.

خلاصه کتاب جنگ ایران و عراق

کتاب جنگ ایران و عراق مسیر شکل‌گیری و گسترش جنگ را از ریشه‌های دور تاریخی تا سال‌های نخست درگیری دنبال می‌کند. متن ابتدا اختلافات مرزی، مذهبی و سیاسی ایران و عراق را توضیح می‌دهد و سپس به تحولاتی مانند قرارداد الجزایر، انقلاب اسلامی ایران، قدرت‌گیری صدام حسین و تشدید تنش‌های دو کشور می‌رسد. بعد از آغاز حمله‌ی عراق، کتاب روند نبردها، بازپس‌گیری مناطق اشغال‌شده از سوی ایران، بن‌بست نظامی، حملات به زیرساخت‌های نفتی و نقش فزاینده‌ی قدرت‌های خارجی را بررسی می‌کند. 

محور اصلی اثر این است که جنگ چگونه از یک تهاجم سریع به بحرانی طولانی، فرسایشی و چندلایه تبدیل شد که نه‌فقط ایران و عراق، بلکه کل منطقه و بخشی از جهان را تحت‌تأثیر قرار داد.

چرا باید کتاب جنگ ایران و عراق را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جنگ ایران و عراق را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ریشه‌های تاریخی و سیاسی جنگ را فراتر از شروع رسمی درگیری توضیح می‌دهد.
• متن نشان می‌دهد اختلافات مرزی، ایدئولوژیک و منطقه‌ای چگونه به جنگی طولانی تبدیل شدند.
• خواننده با نقش رهبران دو کشور و تأثیر تصمیم‌های آن‌ها بر روند جنگ آشنا می‌شود.
• این اثر پیوند میان میدان نبرد، اقتصاد نفت و مداخله‌ی قدرت‌های خارجی را روشن می‌کند.
• کتاب تصویری دقیق از بن‌بست‌های نظامی، حملات متقابل و فرسایشی‌شدن جنگ به دست می‌دهد.
• بخش‌های مربوط به خلیج‌‌فارس و نفتکش‌ها نشان می‌دهد چرا این جنگ فقط مسئله‌ای دوجانبه نبود.
• مطالعه‌ی آن برای درک زمینه‌های استفاده از سلاح‌های شیمیایی و واکنش محدود نهادهای بین‌المللی مفید است.

خواندن کتاب جنگ ایران و عراق را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جنگ ایران و عراق به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی و نظامی خاورمیانه که می‌خواهند زمینه‌های شکل‌گیری این جنگ را دقیق‌تر بشناسند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی رابطه‌ی نفت، خلیج‌‌فارس و درگیری‌های منطقه‌ای بیشتر بدانند.
• کسانی که به نقش رهبران سیاسی در تشدید یا گسترش بحران‌ها علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند تأثیر جنگ بر روابط بین‌الملل و مداخله‌ی قدرت‌های خارجی را دنبال کنند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درمورد تاریخ معاصر ایران، عراق و تحولات منطقه مطالعه می‌کنند.

بخشی از کتاب جنگ ایران و عراق

«یکی از رویدادهای مهم در تاریخ روابط ایران و اعراب نبرد قادسیه در سال ۶۳۷‌م بود. در آن زمان، اعراب به طور گسترده دین اسلام را پذیرفته و دین جدیدشان را با جنگ و فتح در بسیاری از مناطق گسترش داده بودند. سپاهیان مسلمان عرب در قادسیه ایرانیان زرتشتی را شکست دادند. ساندرا مکی روزنامه‌نگار حوزهٔ خاورمیانه در کتاب ایرانیان به شرح این نبرد پرداخته است:

سواره‌نظام سرتاپا مسلح [ایران] با فیل‌های پشتیبانش ... در برابر اعرابی که با شترهای تندروشان حمله و سپس به صحرا عقب‌نشینی می‌کردند به ستوه آمده بود. سه روز با هم جنگیدند. در روز چهارم، رستم فرخزاد، سردار ایرانی، کشته شد. سپاه او عقب‌نشینی کرد و درهای امپراتوری [ایران] به روی مهاجمان گشوده شد.

به این ترتیب ایران تحت سیطرهٔ اعراب و نفوذ گستردهٔ اسلام درآمد. پس از آن، ایران تا قرن شانزدهم میلادی/‌دهم هجری که استقلال کامل خود را بازیافت بارها مورد هجوم قدرت‌های بیگانه قرار گرفت. اما با وجود همهٔ این درگیری‌ها و آشوب‌ها، ایران کشوری مسلمان باقی ماند. در اوایل قرن شانزدهم صفویان تشیع را مذهب رسمی ایران اعلام کردند. از این پس، ایران هم از نظر فرهنگی و هم از نظر سیاسی تحت نفوذ شیعیان درآمد.»